Trần Thị Sanh
Trần Thị Sanh (1820–1882) là một nhân vật lịch sử gắn với cuộc khởi nghĩa của Trương Định chống thực dân Pháp ở Gò Công. Bà được biết đến nhiều nhất với vai trò là người đã dùng tài sản và uy tín của mình để hỗ trợ nghĩa quân, đồng thời gìn giữ, tôn vinh di sản của Trương Định sau khi ông hy sinh.
Theo các tài liệu lịch sử địa phương, bà sinh tại vùng Gò Công (nay thuộc tỉnh Tiền Giang trước khi sáp nhập đơn vị hành chính), xuất thân trong một gia đình giàu có và có quan hệ với hoàng tộc Nguyễn thông qua dòng họ Phạm Đăng. Sau khi người chồng đầu là Dương Tấn Bổn qua đời, khoảng năm 1861 bà kết hôn với Trương Định.
Đóng góp đối với cuộc khởi nghĩa Trương Định
Vai trò nổi bật của bà là bảo đảm nguồn lực cho phong trào kháng chiến. Nhiều tư liệu ghi nhận bà đã sử dụng phần lớn tài sản để chiêu mộ nghĩa quân, mua lương thực, vũ khí và xây dựng hậu cần cho lực lượng của Trương Định. Sau khi Trương Định tuẫn tiết năm 1864, bà kiên trì đấu tranh để đưa thi hài ông về an táng, nhiều lần xin phép xây dựng lại lăng mộ và bảo tồn những văn bia ca ngợi sự nghiệp của ông dù gặp sự cản trở từ chính quyền thực dân Pháp.
Di sản
Sau khi qua đời năm 1882, mộ của bà được con gái xây dựng tại Gò Công. Di tích mộ Trần Thị Sanh đã được công nhận là di tích lịch sử – văn hóa cấp tỉnh, và tên bà cũng được đặt cho một số tuyến đường nhằm ghi nhận những đóng góp đối với lịch sử địa phương. Các hội thảo khoa học ở Gò Công trong những năm gần đây cũng tiếp tục làm rõ vai trò của bà trong cuộc khởi nghĩa Trương Định.
