TRẦN THỊ THÔNG – NGƯỜI Ở LẠI SAU BUỔI SÁNG TRUÔNG BỒN

Có những người trở về từ chiến tranh để bắt đầu một cuộc đời mới.

Nhưng với họ, “trở về” đôi khi cũng có nghĩa là mang theo ký ức về những người đã không thể trở về.

Cựu thanh niên xung phong Trần Thị Thông là một người như thế.

Bà là Tiểu đội trưởng Tiểu đội 2, Đại đội 317, Tổng đội Thanh niên xung phong Nghệ An, và là người duy nhất sống sót trong trận bom sáng 31/10/1968 tại Truông Bồn.

Cô gái 20 tuổi lên đường

Trần Thị Thông sinh năm 1946, quê ở Thọ Thành, Yên Thành, Nghệ An.

Năm 1965, khi vừa tròn 20 tuổi, bà tình nguyện tham gia lực lượng Thanh niên xung phong và được điều động đến Truông Bồn, thuộc xã Mỹ Sơn, huyện Đô Lương, Nghệ An.

Khi ấy, Truông Bồn nằm trên tuyến đường 15A – một tuyến giao thông quan trọng phục vụ vận chuyển người và hàng hóa vào chiến trường.

Đường bị đánh phá liên tục.

Hố bom xuất hiện trên mặt đường.

Những đoạn đường vừa được san lấp có thể lại bị bom đánh trúng.

Công việc của thanh niên xung phong vì thế luôn gắn với nguy hiểm.

Họ phải san lấp hố bom, sửa đường, bảo đảm giao thông và làm nhiệm vụ trực chiến để những đoàn xe có thể tiếp tục đi qua.

Trần Thị Thông khi ấy là Tiểu đội trưởng Tiểu đội 2.

Bà cùng những đồng đội trẻ tuổi của mình sống và chiến đấu tại một trong những trọng điểm ác liệt trên tuyến đường vào Nam.

Những cô gái tuổi đôi mươi

Nhắc đến Truông Bồn, người ta thường nhớ đến 13 thanh niên xung phong đã hy sinh ngày 31/10/1968.

Trong số đó có 11 nữ và 2 nam, phần lớn đều ở độ tuổi mười tám, đôi mươi.

Họ có những dự định rất bình thường.

Có người đã nhận được giấy báo đi học.

Có người chuẩn bị trở về quê.

Có người đã có người mình thương.

Theo tư liệu của Báo Quân đội nhân dân, Cao Ngọc Hòa và Nguyễn Thị Tâm đã yêu nhau và hai gia đình dự định tổ chức đám cưới sau khi hoàn thành nhiệm vụ.

Nhưng đám cưới ấy không bao giờ diễn ra.

Ngày 31/10/1968, cả hai đã nằm lại Truông Bồn.

Những câu chuyện ấy khiến Truông Bồn trở nên đặc biệt.

Bởi phía sau những con số “13 người hy sinh” là 13 cuộc đời đang ở tuổi bắt đầu.

Có người chuẩn bị học tiếp.

Có người chuẩn bị về quê.

Có người chuẩn bị lập gia đình.

Nhưng tất cả những dự định ấy dừng lại trong một buổi sáng.

Buổi sáng 31/10/1968

Khoảng 4 giờ sáng, sau nhiều trận bom, tuyến đường qua Truông Bồn bị hư hỏng nặng.

Một tổ thanh niên xung phong được giao nhiệm vụ khẩn trương san lấp hố bom, giải phóng đường cho xe quân sự tiếp tục qua. Theo lời kể của Trần Thị Thông được Báo Quân đội nhân dân ghi lại, đến khoảng 6 giờ sáng, công việc gần hoàn thành thì máy bay Mỹ tiếp tục ném bom.

Truông Bồn chìm trong khói lửa.

Những người đang làm nhiệm vụ tìm cách vào hầm trú ẩn.

Nhưng sau loạt bom, 13 người không thể trở về.

Đồng đội và người dân địa phương lập tức tìm kiếm.

Đất đá được đào lên.

Từng lớp đất được bới xuống.

Nhưng trong số những người của Tiểu đội 2, chỉ có Trần Thị Thông còn sống.

Bà được tìm thấy trong tình trạng bị bom vùi lấp và bị thương.

Một người sống sót.

Mười ba người nằm lại.

Người sống sót mang theo ký ức

Chiến tranh kết thúc.

Truông Bồn dần thay đổi.

Con đường năm xưa giờ không còn giống trước.

Nhưng ký ức của Trần Thị Thông về buổi sáng ấy không biến mất.

Nhiều năm sau, bà vẫn trở lại Truông Bồn để thắp hương cho những đồng đội đã hy sinh.

Báo Công an Nghệ An từng ghi lại hình ảnh bà cùng các cựu thanh niên xung phong Đại đội 317 trở về chiến trường xưa vào những ngày giỗ và dịp đầu xuân.

Với bà, đó không chỉ là một địa danh lịch sử.

Đó là nơi có những người bạn từng sống bên mình.

Những cô gái từng cùng nhau làm việc.

Những người từng cười nói.

Những người từng chia sẻ với nhau những ngày tháng khó khăn.

Rồi một ngày, họ không còn nữa.

Một cuộc gặp sau nhiều thập kỷ

Có một câu chuyện đặc biệt khác được Báo Quân đội nhân dân ghi lại.

Trong những năm sau chiến tranh, Trần Thị Thông có dịp trở lại Truông Bồn và gặp mẹ Thởm, người phụ nữ địa phương từng chăm sóc những chiến sĩ thanh niên xung phong năm xưa.

Khi nhìn thấy Trần Thị Thông, mẹ Thởm đã bật lên câu hỏi đầy xúc động:

“Con Thông, mi còn sống à!”

Hai người phụ nữ ôm nhau và khóc.

Một người là người mẹ từng coi các cô gái thanh niên xung phong như con.

Một người là cô gái năm xưa đã sống sót sau trận bom.

Nhưng giữa họ còn có một nỗi đau chung:

Những người con, những cô gái năm nào đã không còn.

Cuộc gặp ấy diễn ra sau nhiều thập kỷ.

Thời gian đã thay đổi tất cả.

Cô gái trẻ ngày nào đã trở thành một người phụ nữ tóc bạc.

Người mẹ năm xưa cũng đã già đi.

Nhưng ký ức về buổi sáng 31/10/1968 vẫn còn nguyên.

Điều người sống sót nhớ nhất

Có lẽ điều đau đớn nhất đối với một người sống sót sau chiến tranh không phải chỉ là những vết thương trên cơ thể.

Mà là phải tiếp tục sống khi những người cùng mình bước vào chiến trường đã nằm lại.

Trần Thị Thông không chỉ sống cho riêng mình.

Bà còn trở thành một nhân chứng của Truông Bồn.

Qua lời kể của bà, những người sinh ra sau chiến tranh có thể hình dung được một phần cuộc sống của những thanh niên xung phong năm ấy.

Họ không phải những nhân vật xa lạ trong sách lịch sử.

Họ là những cô gái đôi mươi.

Họ có gia đình.

Có tình yêu.

Có những dự định riêng.

Và họ cũng từng mong chiến tranh kết thúc để được trở về.

Chính những điều bình dị ấy làm câu chuyện Truông Bồn trở nên gần gũi hơn.

Khi nhân chứng trở thành người giữ ký ức

Ngày nay, Truông Bồn đã trở thành Khu di tích lịch sử quốc gia đặc biệt, nơi tưởng niệm những người đã hy sinh trên tuyến đường năm xưa.

Những đoàn học sinh, đoàn viên, thanh niên tìm đến nơi đây không chỉ để dâng hương.

Họ còn để nghe những câu chuyện.

Để biết rằng những con đường bình yên hôm nay từng được đánh đổi bằng tuổi trẻ của rất nhiều người.

Và trong những câu chuyện ấy, lời kể của nhân chứng như Trần Thị Thông có một giá trị đặc biệt.

Bởi một ngày nào đó, những nhân chứng lịch sử sẽ không còn.

Khi ấy, những câu chuyện họ kể lại sẽ trở thành ký ức được trao cho thế hệ sau.

Đó cũng là lý do việc lưu giữ lời kể của nhân chứng quan trọng không kém việc bảo tồn những di tích và hiện vật.

Một người ở lại để kể câu chuyện của những người đã đi

Trần Thị Thông may mắn sống sót.

Nhưng có lẽ, với bà, sự sống ấy luôn đi cùng một trách nhiệm:

Nhớ về những người đã nằm lại.

Nhớ tên họ.

Nhớ tuổi họ.

Nhớ những dự định còn dang dở.

Nhớ những ngày tháng cùng nhau sống và làm việc.

Và kể lại cho thế hệ sau.

Chiến tranh đã qua gần sáu thập kỷ.

Những cô gái Truông Bồn ngày ấy giờ chỉ còn trong ảnh, trong những trang tư liệu và trong ký ức của những người từng biết họ.

Nhưng nhờ những nhân chứng như Trần Thị Thông, câu chuyện ấy vẫn tiếp tục được kể.

Có những người đã hy sinh để bảo vệ con đường. Có một người sống sót để kể lại câu chuyện về họ.

Và có lẽ đó cũng là một cách khác để những người đã nằm xuống tiếp tục hiện diện trong ký ức của các thế hệ hôm nay.