Trần Thị Xu – “Người nữ dân quân bên dòng Bến Hải”
Trần Thị Xu là một trong 10 nữ dân quân thôn Nam Phú, xã Vĩnh Nam, huyện Vĩnh Linh, Quảng Trị trong những năm kháng chiến chống Mỹ. Ở tuổi mười tám, đôi mươi, bà cùng đồng đội vừa chiến đấu, tải đạn, cứu thương, vừa sản xuất giữa vùng giới tuyến bên dòng sông Bến Hải. Năm 1966, cả 10 nữ dân quân Nam Phú được Chủ tịch Hồ Chí Minh tặng Huy hiệu của Người. Đáng quý, bà Trần Thị Xu là người duy nhất trong 10 nữ dân quân còn giữ được tấm Huy hiệu Bác Hồ cho đến những năm cuối đời. Bà mất năm 2017.
Bên dòng Bến Hải, nơi từng là giới tuyến chia cắt đất nước, chiến tranh không chỉ hiện diện trong những trận đánh lớn. Nó đi qua từng mái nhà, thửa ruộng, con đường và cuộc đời của những người dân bình dị. Trong số ấy có mười cô gái trẻ của thôn Nam Phú, xã Vĩnh Nam, huyện Vĩnh Linh. Họ tuổi mười tám, đôi mươi, nhưng đã sớm khoác lên mình màu áo dân quân, đứng giữa vùng đất đầu cầu giới tuyến để bảo vệ quê hương. Một trong những cô gái ấy là Trần Thị Xu.
Năm 1965, chiến tranh phá hoại của Mỹ lan rộng ra miền Bắc. Vĩnh Linh trở thành một trong những địa bàn bị đánh phá ác liệt. Máy bay Mỹ liên tục trút bom xuống thị trấn Hồ Xá và các vùng dân cư. Trong hoàn cảnh ấy, Tiểu đội nữ dân quân Nam Phú được tổ chức. Mười cô gái Trần Thị Xu, Nguyễn Thị Hiệt, Nguyễn Thị Vòng, Lê Thị Hớn, Nguyễn Thị Hòe, Nguyễn Thị Đinh, Nguyễn Thị Thỉ, Nguyễn Thị Lệnh, Lê Thị Thẻo và Đoàn Thị Đỉu cùng sát cánh bên nhau.
Công việc của họ không chỉ là cầm súng. Khi máy bay địch xuất hiện, họ cùng dân quân và bộ đội đánh trả máy bay. Khi trận đánh kết thúc, họ lại lao vào tải đạn, cứu thương, phục vụ chiến đấu. Và khi tiếng bom tạm lắng, những cô gái ấy trở về với ruộng đồng, tiếp tục sản xuất.
Đó chính là hình ảnh rất đặc biệt của người dân Vĩnh Linh trong chiến tranh: tay súng, tay cày. Họ vừa là chiến sĩ, vừa là người lao động trên chính mảnh đất quê hương mình.
Những năm tháng ấy, tuổi trẻ của Trần Thị Xu và đồng đội không có những ngày bình yên như tuổi trẻ hôm nay. Những buổi lao động có thể bất ngờ chuyển thành những giờ chiến đấu. Những con đường quen thuộc có thể trở thành nơi tải đạn, cứu thương. Dòng Bến Hải vốn hiền hòa cũng trở thành một chứng nhân của bom đạn và sự chia cắt.
Nhưng giữa gian khổ, mười cô gái vẫn luôn ở bên nhau. Họ cùng chiến đấu, cùng lao động, cùng chia sẻ những hiểm nguy. Tất cả đều là đoàn viên, đảng viên, phụ nữ “Năm tốt” và được tặng danh hiệu “Thanh niên Điện Biên – Ấp Bắc”.
Sự cố gắng của những cô gái Nam Phú đã được ghi nhận theo một cách đặc biệt. Năm 1966, cả mười người được Bác Hồ tặng Huy hiệu của Người. Với những nữ dân quân tuổi đời còn rất trẻ, đó không chỉ là một phần thưởng mà còn là nguồn động viên lớn lao để họ tiếp tục bám trụ quê hương, hoàn thành nhiệm vụ giữa những ngày chiến tranh ác liệt.
Chiến tranh kết thúc. Những cô gái năm nào lần lượt trở về với cuộc sống đời thường. Người trở thành bộ đội, người làm giáo viên, người công tác trong lĩnh vực thủy lợi, thương nghiệp… Mỗi người đi một con đường khác nhau, nhưng ký ức về những năm tháng bên dòng Bến Hải vẫn còn nguyên trong tâm trí.
Trong mười tấm Huy hiệu Bác Hồ trao năm xưa, qua thời gian và những biến động của chiến tranh, chỉ còn tấm Huy hiệu của bà Trần Thị Xu được gìn giữ lại. Bà qua đời năm 2017, nhưng tấm Huy hiệu ấy như một kỷ vật nhỏ bé mang theo câu chuyện của cả một thế hệ nữ dân quân Nam Phú.
Ngày nay, dòng Bến Hải đã trở lại vẻ bình yên. Những cô gái năm xưa đã trở thành những người bà, người mẹ tóc bạc. Nhưng câu chuyện của họ vẫn nhắc thế hệ sau rằng: có những người phụ nữ đã đi qua tuổi thanh xuân giữa bom đạn mà không cần những chiến công thật lớn lao để được nhớ đến. Chỉ cần họ đã ở đó, đã bám đất, giữ làng, tải đạn, cứu thương và sát cánh cùng đồng đội – thế là đủ để trở thành một phần của lịch sử.
