Trần Trọng Khiêm – Người Việt đầu tiên tham gia cơn sốt vàng California

Trần Trọng Khiêm sinh năm 1821 tại làng Xuân Lũng, huyện Sơn Vi, tỉnh Phú Thọ. Bi kịch gia đình xảy ra khi người vợ trẻ của ông bị tên chánh tổng ác bá trong vùng hãm hại. Trả thù cho vợ xong, để tránh sự truy bắt của quan lại phong kiến, Trần Trọng Khiêm đã phải rời bỏ quê hương, trốn xuống Nam Định rồi xin làm thủy thủ trên một con tàu thương mại của Pháp. Từ đây, cuộc đời ông bước sang một chương hoàn toàn mới, đầy hiểm nguy nhưng cũng vô cùng kỳ thú.

Qua nhiều năm lênh đênh trên biển cả, ông đã ghé qua nhiều cảng biển lớn ở châu Âu và châu Mỹ. Đến năm 1849, khi cơn sốt vàng California bùng nổ, Trần Trọng Khiêm cùng hàng ngàn người nhập cư từ khắp nơi trên thế giới đã đổ về bờ Tây nước Mỹ để tìm vận may. Tên ông lúc bấy giờ được ghi nhận trong các tài liệu Hoa Kỳ dưới bí danh "Thomas Tieu". Ông trở thành người Việt Nam đầu tiên đặt chân đến nước Mỹ và trực tiếp tham gia vào công việc đào vàng tại thung lũng Sacramento.

Môi trường tại các mỏ vàng California vô cùng khắc nghiệt và vô luật pháp. Trần Trọng Khiêm không chỉ đối mặt với sự lao dịch cực nhọc, thời tiết khắc nghiệt mà còn phải chống trả sự phân biệt chủng tộc cũng như sự cạnh tranh khốc liệt giữa những kẻ đào vàng. Nhờ sự thông minh, gan dạ và kỹ năng giao tiếp tốt, ông nhanh chóng thích nghi, kiếm được một khoản vốn tương đối và học hỏi được nhiều điều về cách tổ chức, quản lý xã hội hiện đại của phương Tây.

Tuy nhiên, cuộc sống nơi xứ người không làm vơi đi nỗi nhớ quê hương và lòng tha thiết với cội nguồn. Sau vài năm làm việc và tích lũy tại Mỹ, khi nhận thấy tình hình ở quê nhà có nhiều biến động và mong muốn trở về cội nguồn, Trần Trọng Khiêm quyết định gom góp vốn liếng, rời bỏ bờ biển California để quay trở về Việt Nam. Hành trình đào vàng tại Mỹ không chỉ khẳng định chí khí vượt khó của một người con xứ Bấc mà còn ghi tên ông vào lịch sử như một tiên phong trong lịch sử di dân và giao lưu văn hóa Việt - Mỹ