1. Người lính bước ra từ tọa độ lửa
Trần Văn Bản nhập ngũ năm 1970, giữa lúc cuộc kháng chiến chống Mỹ cứu nước đang ở giai đoạn quyết liệt nhất. Ông thuộc đơn vị trinh sát của Sư đoàn 320 (Quân đoàn 3), đơn vị từng tham gia những trận đánh đẫm máu tại chiến trường Tây Nguyên, Đường 9 - Nam Lào và chiến dịch giải phóng miền Nam.Trong những năm tháng ấy, ông đã chứng kiến biết bao đồng đội ngã xuống ngay bên cạnh mình. Có những người anh em chỉ kịp trao lại mẩu giấy ghi địa chỉ quê nhà hay chiếc khăn tay kỷ niệm trước khi trút hơi thở cuối cùng. Những hình ảnh ấy, những ánh mắt ấy đã găm sâu vào tâm khảm của người lính trẻ, trở thành một nỗi ám ảnh và cũng là một lời thề danh dự:
"Nếu tôi còn sống, tôi sẽ tìm các anh".
2. Hành trình 30 năm "ăn cơm nắm, ngủ rừng già"Năm 1976, ông xuất ngũ trở về quê hương Nam Định. Cuộc sống đời thường với những lo toan cơm áo gạo tiền không làm ông nguôi ngoai nỗi nhớ về những người đã nằm lại. Bắt đầu từ những năm 1990, khi kinh tế gia đình tạm ổn định, ông Bản bắt đầu hành trình đơn độc mà vĩ đại của mình.
Những chuyến đi không mỏi: Với chiếc balô cũ, cuốn sổ tay ghi chép những tọa độ chết năm xưa và chiếc sơ đồ tự vẽ, ông lặn lội khắp các cánh rừng ở Kon Tum, Gia Lai, Đắk Lắk. Có những chuyến đi kéo dài hàng tháng trời, ông phải ngủ lại trong hang đá, ăn rau rừng, uống nước suối để tìm cho ra vị trí hầm mộ cũ.
Ký ức là bản đồ: Khác với các đội quy tập chuyên nghiệp có trang thiết bị, ông Bản dựa vào trí nhớ của một người lính trinh sát và những lá thư liên lạc với các cựu chiến binh khác trên khắp cả nước. Ông chắp nối từng mảnh ký ức vụn vặt để xác định nơi đồng đội hy sinh.
Hàng ngàn người đã "trở về": Cho đến nay, ông đã trực tiếp và gián tiếp giúp tìm kiếm, xác định thông tin cho hơn 1.000 liệt sĩ. Có những gia đình sau 40, 50 năm mòn mỏi chờ đợi đã vỡ òa trong nước mắt khi nhận được tin tức từ ông.
3. "Tôi chỉ là người đưa thư cho những linh hồn"Nhiều người gọi ông là "người đi tìm hồn tử sĩ", nhưng ông Bản chỉ cười hiền và nói: "Tôi chỉ là người đưa thư. Các anh ấy nhờ tôi nhắn với gia đình rằng các anh ấy vẫn bình yên trong lòng đất mẹ, và giờ là lúc để về nhà".Ông không nhận bất cứ một khoản thù lao nào từ các gia đình liệt sĩ. Thậm chí, ông còn dùng tiền lương hưu và tiền tiết kiệm của gia đình để chi trả cho các chuyến đi. Với ông, mỗi khi tìm thấy một bộ hài cốt, một mẩu xương hay một kỷ vật của đồng đội như chiếc bi đông, chiếc thắt lọc, ông lại thấy lòng mình nhẹ nhõm như vừa trả được một món nợ lớn của cuộc đời.4. Biểu tượng của nghĩa tình đồng đội thời bìnhCựu chiến binh Trần Văn Bản đã được Nhà nước phong tặng danh hiệu Anh hùng Lực lượng vũ trang nhân dân thời kỳ đổi mới (năm 2012) vì những cống hiến đặc biệt trong việc tìm kiếm quy tập hài cốt liệt sĩ. Đây là một trường hợp rất đặc biệt, khi một danh hiệu cao quý vốn dành cho chiến công trận mạc lại được trao cho một "chiến công" của lòng nhân ái và tình đồng đội trong thời bình.Hiện nay, dù sức khỏe đã suy giảm do những vết thương cũ và những ngày băng rừng lội suối, ông vẫn miệt mài bên những trang hồ sơ liệt sĩ. Ông chính là hiện thân của tinh thần: Người lính không bao giờ bỏ rơi đồng đội, dù là trong chiến đấu hay khi hòa bình đã lập lại.
