Trần Văn Đang-Người chiến sĩ biệt động tuổi hai mươi ba

Trần Văn Đang sinh ra ở vùng đất Long Hồ, Vĩnh Long, trong một gia đình nông dân nghèo. Cha mất sớm, mẹ một mình tần tảo nuôi con. Tuổi thơ của anh không có nhiều ngày thảnh thơi. Cái nghèo, cảnh mất mát và đời sống cơ cực ở quê nhà đã theo anh từ nhỏ. Lớn lên, anh rời Vĩnh Long lên Sài Gòn mưu sinh, theo người chú ruột kiếm việc làm để đỡ đần gia đình.

Sài Gòn những năm ấy là một đô thị đầy ánh đèn, xe cộ và những tòa nhà của chính quyền Sài Gòn, nhưng phía sau vẻ náo nhiệt đó là một đời sống căng thẳng của chiến tranh. Người nghèo, người lao động, công nhân, thợ thuyền sống giữa sự kiểm soát của mật vụ, cảnh sát, lính tráng và những đợt bắt bớ. Trần Văn Đang ban đầu làm thuê, học nghề, rồi trở thành thợ điện, hòa vào đội ngũ công nhân trong nội thành. Chính trong môi trường ấy, anh được những người đi trước giác ngộ, dìu dắt và từng bước tham gia các hoạt động đấu tranh của công nhân, lao động Sài Gòn.

Người chú ruột của anh là một đảng viên cộng sản hoạt động bí mật trong nội thành. Qua sự hướng dẫn của người chú và các cơ sở cách mạng, Trần Văn Đang dần hiểu rõ hơn con đường mình lựa chọn. Anh không phải một người sinh ra đã là chiến sĩ. Anh đi từ đời sống nghèo khó, từ những ngày làm công, từ nỗi căm giận trước cảnh quê hương bị giày xéo, rồi từng bước trở thành người thanh niên dám nhận những nhiệm vụ nguy hiểm nhất.

Tháng 3 năm 1964, Trần Văn Đang được đưa vào lực lượng vũ trang nội thành của Đội Biệt động Sài Gòn, lấy bí danh là Sang. Với lực lượng biệt động, hoạt động giữa lòng Sài Gòn không giống những trận đánh ngoài chiến khu. Người chiến sĩ phải sống ngay trong khu vực địch kiểm soát, phải có vỏ bọc hợp pháp, phải đi lại như một người dân bình thường nhưng luôn sẵn sàng nhận nhiệm vụ. Một sơ suất nhỏ có thể làm lộ cơ sở, mất đường dây, thậm chí kéo theo sự hy sinh của nhiều đồng đội.

Sau thời gian thử thách, học tập chính trị và quân sự tại căn cứ của đội biệt động ở Củ Chi, Trần Văn Đang được giao một nhiệm vụ đặc biệt: đánh mìn Câu lạc bộ sĩ quan Mỹ tại số 3 đường Võ Tánh, quận Tân Bình, Sài Gòn, gần khu vực sân bay Tân Sơn Nhất. Đây là nơi nhiều sĩ quan và phi công Mỹ thường lui tới. Để chuẩn bị cho trận đánh, anh cùng tổ chức phải điều nghiên nhiều ngày, nắm quy luật ra vào, thời điểm đông người, vị trí tiếp cận và cách đặt thuốc nổ sao cho tạo được hiệu quả lớn nhất.

Nhiệm vụ được chuẩn bị rất kỹ. Tổ chức giao cho anh một chiếc xe máy, cùng 10 kg thuốc nổ TNT. Kế hoạch là đưa khối nổ áp sát tường của Câu lạc bộ sĩ quan Mỹ, dùng đồng hồ hẹn giờ để phát nổ. Đó là một nhiệm vụ đòi hỏi sự bình tĩnh tuyệt đối. Người thực hiện phải vào đúng vị trí, đúng thời điểm, thao tác nhanh và rời khỏi hiện trường trước khi địch kịp phát hiện. Với một chiến sĩ trẻ mới ngoài hai mươi tuổi, đó không chỉ là thử thách về kỹ thuật, mà còn là thử thách về ý chí.

Ngày 20 tháng 3 năm 1965, Trần Văn Đang nhận nhiệm vụ. Chiếc xe chở anh tiến về điểm đánh mìn. Trên xe là khối thuốc nổ đã được chuẩn bị. Trong thành phố, mọi thứ vẫn diễn ra như thường lệ: đường phố có người qua lại, lính gác, cảnh sát, xe cộ. Nhưng với anh, từng phút lúc ấy đều căng thẳng. Anh biết mình đang đi vào nơi rất nguy hiểm. Anh cũng biết nếu nhiệm vụ thành công, đòn đánh ấy sẽ giáng thẳng vào nơi tụ tập của sĩ quan Mỹ ngay giữa Sài Gòn.

Nhưng biến cố xảy ra vào phút cuối. Người lái xe đưa anh đi làm nhiệm vụ đã phản bội, bí mật báo cho cảnh sát chính quyền Sài Gòn biết kế hoạch. Khi chiếc xe vừa dừng lại đúng điểm đã định, Trần Văn Đang bắt đầu thao tác lên dây đồng hồ báo nổ. Anh còn cẩn thận gắn thêm một kíp nổ dự phòng để đề phòng đồng hồ trục trặc. Chính lúc ấy, cảnh sát ập đến. Trận đánh chưa kịp nổ ra, anh đã bị bắt ngay giữa ban ngày.

Từ giây phút đó, Trần Văn Đang bước vào một trận chiến khác: trận chiến trong nhà tù, trong phòng hỏi cung, trước tòa án quân sự và cuối cùng là trước pháp trường. Địch biết anh là người của biệt động Sài Gòn. Chúng muốn từ anh khai ra tổ chức, cơ sở, đường dây, đồng đội. Chúng dụ dỗ, đe dọa, tra tấn. Nhưng người chiến sĩ trẻ ấy không khai báo. Anh hiểu nếu mình yếu lòng, không chỉ bản thân bị mất danh dự, mà nhiều cơ sở trong nội thành có thể bị phá vỡ, nhiều đồng đội có thể bị bắt, nhiều nhiệm vụ bí mật có thể bị lộ.

Chiều ngày 9 tháng 4 năm 1965, trong một phiên tòa đặc biệt, Trần Văn Đang bị kết án tử hình. Trước tòa, anh không cúi đầu xin tha. Anh nhìn thẳng vào những người đang xét xử mình và khẳng định việc đánh quân xâm lược là việc chính nghĩa. Anh từ chối luật sư biện hộ. Đối với anh, sự sống rất quý, nhưng không thể đánh đổi bằng phản bội hay khuất phục.

Sau phiên tòa, Trần Văn Đang bị giam trong khám Chí Hòa, trong khu biệt giam dành cho những người tử tù. Hai tháng cuối cùng của đời anh trôi qua sau song sắt nhà lao. Bên ngoài, vợ con anh còn vất vả, gia đình còn nghèo khó. Bên trong, kẻ địch vẫn tiếp tục dùng nhiều cách để lung lạc tinh thần. Có người đến dụ dỗ rằng anh còn trẻ, nếu ăn năn có thể được khoan hồng, có thể đi học, có tương lai, có gia đình. Nhưng Trần Văn Đang vẫn giữ vững khí tiết. Anh không để lộ bất cứ bí mật nào của Đội Biệt động Sài Gòn.

Trong những ngày chờ ra pháp trường, anh không chỉ giữ vững tinh thần cho mình mà còn động viên những người cùng bị giam giữ. Giữa nơi cái chết đã được định sẵn, điều làm kẻ thù sợ nhất không phải là vũ khí, mà là một con người không chịu khuất phục. Trần Văn Đang khi ấy mới 23 tuổi. Tuổi đời còn rất trẻ, nhưng bản lĩnh của anh đã vượt qua mọi sự mua chuộc và đòn roi.

Ngày 22 tháng 6 năm 1965, chính quyền Sài Gòn đưa Trần Văn Đang ra xử bắn. Trước họng súng, anh vẫn hiên ngang. Tư liệu ghi lại rằng trước khi bị xử bắn, anh hô lớn các khẩu hiệu chống Mỹ và ủng hộ Chủ tịch Hồ Chí Minh. Khoảnh khắc ấy để lại ấn tượng sâu sắc trong lòng nhiều người dân Sài Gòn. Một người thanh niên từ vùng Long Hồ nghèo khó, từng lên Sài Gòn làm thợ điện để mưu sinh, đã đi đến giây phút cuối cùng của đời mình trong tư thế của một chiến sĩ biệt động không khuất phục.

Câu chuyện Trần Văn Đang vì vậy không chỉ là câu chuyện về một nhiệm vụ đánh mìn không thành. Đó là câu chuyện về bản lĩnh của người chiến sĩ hoạt động bí mật trong lòng đô thị địch kiểm soát. Anh bị bắt khi nhiệm vụ chưa kịp hoàn tất, nhưng anh đã chiến thắng trong thử thách lớn nhất: giữ trọn bí mật của tổ chức, giữ trọn khí tiết của người cách mạng, giữ trọn niềm tin đến phút cuối cùng.

Sau này, khi nhắc đến Biệt động Sài Gòn, người ta thường nhớ những trận đánh táo bạo giữa sào huyệt địch, nhớ những hầm vũ khí, những cơ sở bí mật, những con người sống với nhiều tên gọi khác nhau để che mắt kẻ thù. Trong dòng ký ức ấy có Trần Văn Đang, người chiến sĩ mang bí danh Sang. Anh không sống đến ngày đất nước thống nhất. Nhưng tuổi hai mươi ba của anh đã ở lại trong lịch sử như một lời nhắc rằng độc lập không đến từ những điều trừu tượng, mà được đánh đổi bằng máu, bằng lòng trung thành và bằng sự im lặng kiên cường của những người chấp nhận hy sinh để bảo vệ đồng đội, bảo vệ cách mạng.

Các chi tiết chính được đối chiếu từ Báo Quân đội nhân dân: Trần Văn Đang sinh năm 1942 tại Long Hồ, Vĩnh Long; bí danh Sang; tháng 3/1964 vào lực lượng biệt động Sài Gòn; ngày 20/3/1965 bị bắt khi thực hiện nhiệm vụ đánh mìn Câu lạc bộ sĩ quan Mỹ ở số 3 Võ Tánh với 10 kg TNT; ngày 9/4/1965 bị kết án tử hình tại khám Chí Hòa. Báo Đại biểu Nhân dân và chuyên trang Nhân Dân về Biệt động Sài Gòn xác nhận anh là liệt sĩ, Anh hùng LLVTND, bị xử bắn khi mới 23 tuổi và trước lúc hy sinh vẫn hô khẩu hiệu chống Mỹ, ủng hộ Chủ tịch Hồ Chí Minh.