Trần Văn Kỷ

Trung thư lệnh -quân sư . Nhiều công, lắm tội.

☆

Trung thư lệnh làm bí thư/cố vấn thân cận bên cạnh hoàng đế, trực tiếp quản lý cơ mật triều đình, và phụ trách dự thảo, ban hành các văn bản hành chính cao nhất như sắc phong, chiếu lệnh của nhà vua

Đây là cơ quan duy nhất được quyền cụ thể hóa ý chí của hoàng đế thành văn bản quy phạm pháp luật để ban hành xuống lục bộ và các địa phương.

1.

Lai lịch: (?-1801), hoặc Trần Chánh Kỷ, quê làng Vân Trình, huyện Hương Trà, Thừa Thiên Huế. Đỗ đầu Giải nguyên kỳ thi Hương năm 1777 tại Phú Xuân.

( Sau khi chiếm Phú Xuân, để xoa dịu giới sĩ phu và thiết lập bộ máy cai trị mới ở Đàng Trong, chúa Trịnh đã tổ chức một khoa thi Hương tại trấn Phú Xuân vào năm Đinh Dậu 1777).

•Được Bắc Bình Vương Nguyễn Huệ trọng dụng từ năm 1786 và phong chức Trung thư lệnh (Phụng chính Viện Trung thư), trở thành QUÂN SỰ CƠ MẬT tối cao của vương triều Tây Sơn.

•Sách Tây Sơn thủy mạt khảo của Đào Nguyên Phổ (1)*ghi nhận: chính nhờ mưu lược của Trần Văn Kỷ, nội chiến đẫm máu giữa hai anh em Nguyễn Huệ và Nguyễn Nhạc năm 1787 được dàn xếp ổn thỏa, bảo toàn nguyên khí cho Tây Sơn .

2.

Biến cố bạt chức (1792 - 1795)

- Sau khi vua Quang Trung băng hà (1792), Cảnh Thịnh nối ngôi, quyền thần Bùi Đắc Tuyên thao túng triều chính. Tuyên độc đoán khép tội chết cho công thần Lê Văn Hưng, Trần Văn Kỷ bộc trực đứng ra can gián. ông bị Bùi Đắc Tuyên tước hết chức vụ, đày ra làm lính trạm tại Hoàng Giang (vùng giáp ranh Thừa Thiên - Quảng Trị).Tại đây, ông đã hiến kế cho Đại tư đồ Võ Văn Dũng kéo quân về kinh đô lật đổ và dìm chết Bùi Đắc Tuyên và Ngô Văn Sở dưới sông Hương. Ông được khôi phục lại chức vị và thêm bộ khung phụ chính "Tứ trụ triều đình" gồm 2 võ tướng (Thiếu phó Trần Quang Diệu, Đại tư đồ Võ Văn Dũng) và 2 văn thần (Thiếu bảo Nguyễn Văn Huấn, Đại tư mã Nguyễn Văn Danh).

Luận bàn : Có thể Tuyên chỉ có ý muốn bảo bọc, giữ vương quyền cho cháu, nhưng không đủ khôn ngoan và tài năng khiến triều đình đang mất đoàn kết càng rối thêm như canh hẹ. Hậu quả một danh tướng phải bỏ mạng dưới dòng Hương .

3.

Sai lầm chí mạng: giết Tư lệ- Lê Trung (1798) và chồng thêm sai lầm -làm giả mật chiếu lệnh Võ Văn Dũng giết Trần Quang Diệu.(1799)

A - Biến cố vương tử Nguyễn Bảo nổi loạn chiếm thành Quy Nhơn năm 1797, tâm lý phòng thủ và nghi kỵ của triều đình Phú Xuân lên đến đỉnh điểm. Đây là lúc Trần Văn Kỷ phạm phải sai lầm quân sự - chính trị .

Sách sử ghi nhận { Đại Nam thực lục (Tiền biên, Quyển 9)} khi tướng Lê Trung (người vừa dẹp loạn Nguyễn Bảo ) bị nghi ngờ có mưu đồ phản nghịch , vua Cảnh Thịnh đã tham vấn trực tiếp quân sư họ Trần. Vua hỏi: "Tội Trung có đáng không?", Trần Văn Kỷ trả lời: "Đáng". Lê Trung lập tức bị bắt giết. Đại tư mã (một trong tứ trụ) Nguyễn Văn Huấn đứng ra kêu oan cho Lê Trung cũng bị khép tội bè phái và bị xử tử ngay sau đó ( sic).

Đại Nam thực lục (triều Nguyễn) chép về sự kiện này :

《 1798, vua Cảnh Thịnh (lúc này 15 tuổi) nghe lời gièm pha rằng Lê Trung tướng trấn giũ thành Quy Nhơn có mưu đồ tự lập (hoặc có liên lạc với Nguyễn Ánh), đã hạ mật chiếu triệu Lê Trung về kinh đô Phú Xuân. Ngay khi vừa vào chầu, Lê Trung liền bị bắt và xử tử. Đại thần Nguyễn Văn Huấn đứng ra khóc lóc, can ngăn và kêu oan cho Lê Trung cũng bị khép tội phản kháng rồi bị giết luôn. 》

Luận bàn: Việc giết Lê Trung không đơn thuần là một quyết định vội vàng do sự nghi ngờ hoặc bức mật thư giả, mà nó là hệ quả của một chuỗi nghi kỵ phe phái kéo dài, QUÂN SƯ bảo hoàng cho rằng diệt tận gốc mầm mống vây cánh của Bùi Đắc Tuyên - Ngô Văn Sở là cần thiết! Góp thêm Giọt nước tràn trong chuỗi mất đoàn kết của vương triều Tây Sơn

●Sự sụp đổ của hệ thống "Tứ trụ đại thần": Hành động độc đoán của vua Cảnh Thịnh , cùng Quân sư Trần Văn Kỷ càng đẩy nội bộ triều đình nghi kỵ lẫn nhau và chính thức phá bỏ mô hình "Tứ trụ",

Luận bàn : Hậu quả quân sự trực tiếp: Sai lầm chí mạng giết người đang giữ chức vụ trấn giữ thành Quy Nhơn — vị trí nắm giữ binh quyền tối cao tại vùng phên dậu phía Nam. Nghiêm trọng hơn, triều đình Phú Xuân đã hoàn toàn bỏ qua thực tế chiến trường: con rể của Lê Trung là Lê Chất cũng đang là một Đô đốc thủy quân tinh nhuệ nắm giữ hệ thống phòng thủ căn cứ đầm Thị Nại khiến Đô đốc Lê Chất lâm vào đường cùng. Lê Chất lập tức dẫn thuộc hạ phản Tây Sơn, đầu hàng và dâng toàn bộ sơ đồ, bí mật phòng thủ đầm Thị Nại cho Nguyễn Ánh. Chính Lê Chất là mũi dao sắc bén nhất dẫn đường cho quân Nguyễn đánh sập Quy Nhơn (1799) và Phú Xuân (1801).

• B. 1799 Cú bồi "làm giả mật chiếu lệnh" sai Võ Văn Dũng giết Trần Quang Diệu. Cảnh Thịnh ( nghe lời gièm pha - có thể biết hoặc không) đã ra mật lệnh cho tướng Võ Văn Dũng giết Trần Quang Diệu. Võ Văn Dũng kháng chỉ và báo lại cho Trần Quang Diệu vì thấy lệnh đó là vô lý. (Trần Quang Diệu là trọng thần theo Tây Sơn từ những ngày đầu tiên, suốt một đời trung thành với nhà Tây Sơn), Trần Quang Diệu nổi giận cho chuyển hướng đại binh quay trở lại Phú Xuân quyết xử hết bọn nịnh thần.

Theo (1) * Trần Văn Kỷ cùng với Hồ Công Diêu và Trần Viết Kết vốn có tư hiềm và rất ghét Trần Quang Diệu. Nhân cơ hội Trần Quang Diệu làm mất thành Quy Nhơn, chính Trần Văn Kỷ đã viết bức chiếu sắc giả ra lệnh cho Võ Văn Dũng bắt giết Quang Diệu. Khi binh biến xảy ra, để thoát tội và giữ tính mạng, Trần Văn Kỷ đã khôn khéo đổ toàn bộ tội lỗi lên đầu Hồ Công Diêu và Trần Viết Kết. Kết quả là Kết bỏ trốn, còn Diêu bị bắt giao nộp cho quân đội. Sách còn viết thêm: Nếu không có Kỷ , rất khó tạo ra một bức mật sắc giả truyền lệnh cho một đại tướng lão luyện như Đại tư đồ Võ Văn Dũng.!!!

Luận bàn: Trần Văn Kỷ là một mưu sĩ đại tài về chiến lược nội bộ nhưng lại mang nhược điểm của một văn thần BẢO HOÀNG nơi cung cấm. GIẾT Lê Trung là hành động cực đoan — muốn bảo vệ ngai vàng Phú Xuân bằng mọi giá nên đã "giết nhầm còn hơn bỏ sót". Âm mưu sát hại Trần Quang Diệu là vì cái tôi vượt qua lợi ích của vương triều.

4.

Tháng 11 năm Tân Dậu (1801), khi Phú Xuân thất thủ, Trần Văn Kỷ ra hàng Nguyễn Ánh.

Sử Nguyễn chép (Tháng 10 năm Tân Dậu - 1801):

"Hàng thần Trần Văn Kỷ có tội bị giết. Kỷ đã quy thuận, làm ám thông với Nguyễn Quang Toản (vua Cảnh Thịnh), việc lộ vua sai quan tra hỏi. Kỷ đều thú nhận, bèn giết và tịch thu gia sản."

Vậy ông ra hàng rồi nhưng vẫn bí mật liên lạc với Quang Toản nên bị giết.

• Gia phả họ Trần ghi lại : tru di, giết và chạy trốn tổng cộng 52 người.

luận bàn: Trần Văn Kỷ mắc tội chết không phải do ông bí mật liên lạc với Quang Toản ( đâu dễ vậy , bộ óc có sạn biết cục thế đã định). Ông bị "dàn cảnh chính trị" chính do phe " gộc" Gia Định hoặc phe hàng thần hoặc kết hợp cả hai .