Trần Văn Lai
Trần Văn Lai (1920–2002), còn được biết đến với bí danh Mai Hồng Quế và Năm U.SOM, là một chiến sĩ tình báo và cơ sở của lực lượng Biệt động Sài Gòn hoạt động bí mật trong thời kỳ kháng chiến. Ông nổi tiếng với vai trò xây dựng mạng lưới cơ sở nội thành, tạo các hầm chứa vũ khí chiến lược và hỗ trợ các trận đánh quan trọng, đặc biệt trong Tết Mậu Thân 1968. Năm 2015, ông được Nhà nước truy tặng danh hiệu Anh hùng Lực lượng Vũ trang nhân dân.
Hoạt động bí mật trong lòng Sài Gòn
Sau năm 1954, ông được giao ở lại Sài Gòn hoạt động bí mật. Dưới vỏ bọc nhà thầu khoán trang trí nội thất, ông có điều kiện ra vào Dinh Độc Lập và nhiều cơ quan trọng yếu, thu thập thông tin, khảo sát mục tiêu, đồng thời xây dựng các cơ sở an toàn phục vụ hoạt động của lực lượng biệt động. Việc sử dụng danh tính hợp pháp và nghề nghiệp làm bình phong giúp ông duy trì hoạt động trong nhiều năm mà không bị lộ.
Hầm vũ khí và chiến dịch Tết Mậu Thân
Đóng góp được nhắc đến nhiều nhất của Trần Văn Lai là việc tự xây dựng một hầm chứa bí mật tại căn nhà ở đường Nguyễn Đình Chiểu (TP. Hồ Chí Minh ngày nay). Ông đã nhiều lần một mình vận chuyển hơn 2 tấn vũ khí vào nội thành, cất giấu an toàn để phục vụ cuộc tiến công Tết Mậu Thân năm 1968, trong đó có trận đánh vào Dinh Độc Lập. Quá trình vận chuyển và cất giấu được thực hiện với nhiều biện pháp ngụy trang và xử lý kỹ thuật nhằm tránh bị phát hiện hoặc gây mất an toàn.
Cuộc đời sau chiến tranh và ghi nhận
Trong chiến tranh, ông từng hai lần bị bắt và chịu tra tấn nhưng vẫn giữ bí mật về tổ chức theo các tư liệu lịch sử được công bố. Sau năm 1975, ông tham gia công tác tiếp quản tại Sài Gòn, rồi nghỉ hưu với quân hàm Thượng úy và là thương binh. Ông qua đời năm 2002; đến năm 2015 được truy tặng danh hiệu Anh hùng Lực lượng Vũ trang nhân dân, ghi nhận những đóng góp trong hoạt động tình báo và Biệt động Sài Gòn.
