Trần Văn Lai - "Nhà thầu khoán triệu phú" đào hầm chứa hàng tấn vũ khí ngay giữa lòng Sài Gòn

Trong lịch sử đấu tranh cách mạng của lực lượng Biệt động Sài Gòn - Gia Định, để có thể đồng loạt nổ súng tấn công vào các cơ quan đầu não được canh phòng cẩn mật nhất của Mỹ và chính quyền Sài Gòn vào đêm giao thừa Tết Mậu Thân 1968, công tác chuẩn bị hậu cần và ém vũ khí ngay trong lòng đô thị đóng vai trò quyết định. Người đã lập nên kỳ tích không tưởng khi đưa hàng tấn thuốc nổ, súng đạn vào cất giấu ngay sát vách Dinh Độc Lập chính là chiến sĩ biệt động Trần Văn Lai một tngười từng nổi danh khắp Sài Gòn xưa dưới vỏ bọc nhà tư sản triệu phú Mai Hồng Quế.

Sinh năm 1920 tại xã Vũ Đông, huyện Kiến Xương, tỉnh Thái Bình (nay thuộc Hưng Yên), chàng thanh niên nghèo Trần Văn Lai sớm rời quê hương vào miền Nam làm công nhân đồn điền cao su và giác ngộ cách mạng từ trước năm 1945. Trong kháng chiến chống Pháp và chống Mỹ, với sự nhạy bén, mưu trí và tài ngoại giao khéo léo, ông được tổ chức phân công hoạt động đơn tuyến ngay tại nội thành Sài Gòn.

Để che mắt mạng lưới mật thám dày đặc của địch và tiếp cận các mục tiêu tối mật, ông Trần Văn Lai đã từng bước gây dựng vỏ bọc hoàn hảo dưới cái tên Mai Hồng Quế – một nhà thầu khoán giàu có chuyên nhận trang trí nội thất, làm ghế nệm, màn cửa cho Phái bộ viện trợ Mỹ (U.SOM) và đặc biệt là Dinh Độc Lập. Hằng ngày, "ông chủ thầu Năm U.SOM" diện veston sang trọng, lái xe hơi đời mới ra vào Dinh Độc Lập như đi chợ để đo đạc thiết kế. Không một tên lính gác hay sĩ quan an ninh nào của địch ngờ rằng, đằng sau thước dây đo rèm cửa và những bản vẽ trang trí nội thất ấy, người chiến sĩ biệt động đang âm thầm ghi nhớ từng ngóc ngách, sơ đồ phòng ốc, hệ thống hầm ngầm và quy luật canh gác tại Dinh Độc Lập cùng Tòa Đại sứ Mỹ để vẽ bản đồ gửi ra căn cứ.

Năm 1965, nhận chỉ thị tuyệt mật từ cấp trên về việc chuẩn bị cơ sở ém vũ khí ngay trong nội đô cho một trận đánh lớn, ông Trần Văn Lai đã quyết định bán đi nhiều tài sản giá trị, mua liên tiếp ba căn nhà tại đường Nguyễn Đình Chiểu (nay là căn nhà số 287/70 Nguyễn Đình Chiểu, Quận 3), đường Võ Di Nguy và đường Tự Đức. Dưới danh nghĩa sửa chữa nhà cửa và cải tạo hệ thống thoát nước cho xứng tầm một "đại gia", suốt nhiều tháng ròng rã từ năm 1966 đến năm 1967, đêm đêm dưới ánh đèn tù mù, ông cùng người vợ tảo tần đã lặng lẽ dùng xẻng nhỏ đào từng tấc đất ngay dưới nền nhà mình.

Để hàng chục mét khối đất đào lên không bị cảnh sát khu vực và hàng xóm phát hiện, mỗi ngày ông phải cho đất vào những chiếc thùng nhỏ, đặt lên xe hơi riêng của mình chở ra vùng ven đổ đi với lý do chở vật liệu xây dựng. Bất chấp không gian ngạt thở dưới lòng đất sâu và nguy cơ sập hầm, ông đã xây dựng thành công những căn hầm ngầm kiên cố được tráng xi măng chống thấm hoàn hảo, có hệ thống ống thông hơi nối khéo léo vào đường cống ngầm của thành phố và nắp hầm được ngụy trang tinh vi bằng những viên gạch bông khớp đến từng milimét.

Chính từ những chuyến xe hơi mang biển số ưu tiên của "nhà thầu Dinh Độc Lập", gần 3 tấn vũ khí gồm thuốc nổ TNT, C4, súng tiểu liên AK, súng B40 và hàng vạn viên đạn giấu trong các sọt hoa quả, thùng sơn, cuộn vải đã được ông vận chuyển trót lọt qua mọi trạm kiểm soát gắt gao của địch, đưa xuống hầm ngầm tại số 287/70 Nguyễn Đình Chiểu. Đêm mùng 1 rạng sáng mùng 2 Tết Mậu Thân 1968, chính tại căn nhà này, Đội 5 Biệt động Sài Gòn đã tập kết, nhận những khẩu súng còn thơm mùi dầu mỡ từ dưới hầm lên và xuất kích tấn công thẳng vào Dinh Độc Lập, làm rung chuyển cả Lầu Năm Góc của nước Mỹ.

Sau trận đánh lịch sử ấy, thân phận bị bại lộ, toàn bộ gia sản của "nhà thầu Mai Hồng Quế" bị địch tịch thu, bản thân ông bị truy nã gắt gao rồi bị bắt giam và tra tấn dã man qua nhiều nhà tù nhưng vẫn giữ trọn khí tiết cho đến ngày đất nước thống nhất. Năm 2015, ông Trần Văn Lai đã được Nhà nước truy tặng danh hiệu cao quý Anh hùng Lực lượng vũ trang nhân dân. Căn hầm chứa vũ khí do bàn tay ông đào nên giữa lòng Thành phố Hồ Chí Minh hôm nay đã trở thành Di tích lịch sử cấp Quốc gia – một biểu tượng bất diệt cho trí tuệ, lòng trung thành vô hạn và sự hy sinh thầm lặng của những chiến sĩ Biệt động Sài Gòn thời hoa lửa.

Tài liệu tham khảo:

1. Bộ Tư lệnh Quân khu 7. (2016). Lực lượng vũ trang nhân dân Quân khu 7 trong cuộc Tổng tiến công và nổi dậy Xuân Mậu Thân 1968. Nhà xuất bản Quân đội nhân dân.

2. Mã Thiện Đồng. (2004). Biệt động Sài Gòn – Chuyện bây giờ mới kể. Nhà xuất bản Tổng hợp Thành phố Hồ Chí Minh.

3. Nguyễn Đức Hùng. (2024). Biệt động Sài Gòn (Tái bản lần thứ 6). Nhà xuất bản Trẻ.

4. Phan Văn Hoàng. (2018). Sài Gòn Xuân 1968. Nhà xuất bản Tổng hợp Thành phố Hồ Chí Minh.