TRẦN VĂN ƠN – CUỘC ĐỜI VÀ SỰ NGHIỆP

TRẦN VĂN ƠN – CUỘC ĐỜI VÀ SỰ NGHIỆP

Tác giả: Nguyễn Thị Diệu Linh

Vĩnh Long22/08/2026Trường Đại học Hải Dương (Trường Đại học Hải Dương)1 lượt xem0 lượt chia sẻ

TRẦN VĂN ƠN – CUỘC ĐỜI VÀ SỰ NGHIỆP

Trần Văn Ơn sinh ngày 29-05-1931 trong một gia đình nông dân nghèo tại xã Phước Thạnh, huyện Châu Thành, tỉnh Bến Tre. Cha Ơn, ông Trần Văn Nghĩa, là một nhân sĩ có tinh thần yêu nước. Hầu hết các anh chị của Ơn đều tham gia cách mạng, có người là liệt sĩ như chị Trần Thị Lễ, công an xung phong, hy sinh năm 1948. Năm 1940, sau khi học xong tiểu học ở thị xã Mỹ Tho, Trần Văn Ơn được lên Sài Gòn theo học năm thứ nhất bậc cao tiểu học tại trường Pétrus Trương Vĩnh Ký. Vốn sẵn tư chất thông minh và nhạy cảm, cậu học sinh Trần Văn Ơn không những đứng đầu lớp liên tục trong nhiều niên học, được thầy yêu bạn mến, mà còn là trụ cột của phong trào học sinh yêu nước của Trường Pétrus Ký.
Không khí sôi sục của cuộc Tổng khởi nghĩa tháng Tám, những ngày độc lập ngắn ngủi diễn ra trên thành phố quê hương, rồi giặc Pháp mưu toan trở lại, cuộc kháng chiến cứu nước của nhân dân ta bắt đầu với những chết chóc, tàn phá diễn ra khắp nơi. Đám bạn bè của Ơn, kẻ bị giặc bắt, đứa bỏ thành ra bưng biền đi theo “các anh”, đứa mất tích ở phương trời nào…
Tất cả những sự kiện ấy đã gợi lên trong đầu óc non trẻ của cậu học sinh Trần Văn Ơn bao điều suy nghĩ, khi cắp sách trở lại trường trong vùng giặc chiếm đóng. Hơn nữa, Trần Văn Ơn cũng dần dần phát hiện ra rằng, dưới ách thống trị của giặc, thành phố Sài Gòn không phải chỉ có cam chịu mà còn có sự vùng lên bất khuất, được biểu hiện qua các phong trào quần chúng chống lại bạo quyền, bao gồm đông đảo các tầng lớp nhân dân, từ những bác thợ ở xưởng máy đến người tiểu thương ở các chợ, từ những người đạp xích lô đến các ký giả, nhà văn, từ em bé bán báo đến học sinh, sinh viên… Trong cuộc đấu tranh chống bọn xâm lược và tay sai, có không ít tiếng nói của những trí thức tiêu biểu như luật sư Nguyễn Hữu Thọ, kỹ sư Lưu Văn Lang… và cả một số người Pháp tiến bộ.
Vốn sẵn tư chất thông minh và nhạy cảm, cậu học sinh Trần Văn Ơn không những đứng đầu lớp liên tục trong nhiều niên học, được thầy yêu bạn mến, mà còn là một cột trụ của phong trào học sinh yêu nước của Trường Pétrus Ký. Trong lúc Ơn chuẩn bị thi tú tài, thì ngày 23-11-1949 ở Sài Gòn nổ ra cuộc bãi khóa của học sinh đòi "Trả tự do cho những học sinh bị bắt”, “Phản đối chính sách khủng bố học sinh trong học đường”. Phong trào như một đám cháy lớn đã nhanh chóng lan ra các tỉnh Mỹ Tho, Cần Thơ và được học sinh, sinh viên Huế, Hà Nội hưởng ứng…
Ngày 9-1-1950, ở Sài Gòn nổ ra một cuộc biểu tình lớn của hàng ngàn học sinh kéo đến dinh của thủ tướng bù nhìn Trần Văn Hữu, đòi phải thả ngay các học sinh, sinh viên bị bắt. Trần Văn Ơn là một thành viên trong Ban lãnh đạo sinh viên, học sinh trong cuộc đấu tranh này. Nhiều phụ huynh học sinh cũng tham gia vào cuộc biểu tình. Trước đòi hỏi chính đáng đó, Trần Văn Hữu không những không đáp ứng, mà còn đe dọa nếu đến 12 giờ trưa không giải tán sẽ bị đàn áp.
Quá 12 giờ, theo lệnh Pháp, Trần Văn Hữu cho công an, cảnh sát dùng lựu đạn cay, ma trắc, vòi rồng đàn áp tàn nhẫn cuộc biểu tình. Học sinh, sinh viên chống trả quyết liệt. Thấy không có kết quả, bọn chúng nổ súng vào đoàn biểu tình. Nhiều em học sinh ngã gục trước những làn đạn khủng bố. Trần Văn Ơn bị trúng đạn trong lúc đang cùng một người bạn khiêng nữ sinh Tạ Thị Thâu của Trường Gia Long bị bọn cảnh sát ngụy đánh ngất. Anh hy sinh vào lúc 15 giờ 30 phút chiều ngày 9-1-1950. Xác Trần Văn Ơn được đưa về bệnh viện Chợ Rẫy, được lực lượng học sinh cùng các y bác sĩ, công nhân ở bệnh viện túc trực canh không cho bọn địch phi tang.
Cái chết của Trần Văn Ơn đã gây nên một niềm xúc động lớn và một làn sóng phản đối mạnh mẽ trong học sinh, sinh viên và các tầng lớp đồng bào đô thị.
Bàn thờ Trần Văn Ơn được đặt ngay tại Trường Pétrus Ký nghi ngút khói hương với dòng người viếng nối nhau liên tục. Hơn 300 vòng hoa của các đoàn thể công nhân, tri thức, công chức, nghệ sĩ, nhà báo, học sinh choáng ngập cả một quãng lớn sân trường. Trong các vòng hoa phúng điếu, đáng chú ý có vòng hoa của một nhóm người Pháp tiến bộ mang dòng chữ "Soldats démocrates" (Chiến sĩ dân chủ).
Ngày 12-1-1950, đám tang Trần Văn Ơn được cử hành trọng thể. Một biển người đông gần nửa triệu đã kết chặt hàng ngũ tiễn đưa người liệt sĩ trẻ tuổi về nơi an nghỉ cuối cùng. Theo báo Thần chung (số ra ngày 14-1-1950) hưởng ứng đám tang Trần Văn Ơn, các hiệu buôn người Việt, người Hoa, người Ấn, các hãng tư khác hôm ấy đều đóng cửa, các loại xe rước người đi đưa đám tang không lấy tiền, hàng mấy trăm phu xích lô tình nguyện chở hơn 300 vòng hoa. Hai đại biểu học sinh ở Trung và Bắc cũng đáp máy bay vào dự tang lễ. Đám tang Trần Văn Ơn đã trở thành cuộc biểu dương lực lượng của đồng bào yêu nước Sài Gòn – Chợ Lớn, có giá trị làm thức tỉnh mạnh mẽ tinh thần dân tộc. Điếu văn của đại biểu học sinh, sinh viên có đoạn: “Chúng ta sẽ không bao giờ quên được ngày 9 tháng 1, ngày mà anh Ơn và các bạn học sinh, sinh viên đã vui lòng đem xương máu, sinh mạng của mình đổi lấy tự do cho các bạn bị giam cầm. Tinh thần bạn Trần Văn Ơn bất diệt!”.
Với sự kiện lịch sử đó, Đại hội toàn quốc Liên Đoàn thanh niên Việt Nam lần thứ nhất tháng 2/1950 tại Việt Bắc đã quyết định lấy ngày 9/01 hằng năm làm ngày truyền thống học sinh- sinh viên. Đại hội đại biểu toàn quốc Hội Sinh viên Việt Nam lần thứ V ( 22-23/11/1993) tại thủ đô Hà Nội đã quyết định đồng thời lấy ngày 9/01 làm ngày truyền thống của Hội Sinh viên Việt Nam.
Ngày 23-3-2000, Trần Văn Ơn được Nhà nước truy tặng danh hiệu Anh hùng lực lượng vũ trang nhân dân.
Ngày 26-4-2015, tại xã Phước Thạnh (huyện Châu Thành, tỉnh Bến Tre), Ban thường vụ Tỉnh đoàn Bến Tre phối hợp cùng các đơn vị long trọng tổ chức lễ khởi công xây dựng khu tưởng niệm anh hùng liệt sĩ Trần Văn Ơn.
Ông Lê Quốc Phong - bí thư Trung ương Đoàn TNCS Hồ Chí Minh, chủ tịch Hội Sinh viên Việt Nam cùng tham dự.
Khu tưởng niệm được xây dựng trên chính mảnh đất nơi sinh trưởng của anh hùng liệt sĩ Trần Văn Ơn (xã Phước Thạnh). Đây còn là công trình thể theo nguyện vọng của tuổi trẻ Bến Tre, tâm nguyện của người chị dâu thứ 8 của anh hùng liệt sĩ Trần Văn Ơn - bà Đoàn Thị Thanh.Khu tưởng niệm được xây dựng trên diện tích hơn 2.700m2, với tổng vốn đầu tư gần 12 tỉ đồng từ nguồn ngân sách trung ương hỗ trợ 10 tỉ đồng, ngân sách địa phương gần 2 tỉ đồng.
Sau hơn 2 năm thi công, sáng ngày 29-7-2017 buổi lễ khánh thành đã chính thức diễn tại xã Phước Thạnh, huyện Châu Thành (tỉnh Bến Tre), do Tỉnh đoàn Bến Tre tổ chức. Buổi lễ đã có sự tham dự của anh Lê Quốc Phong - Bí thư thứ nhất Trung ương Đoàn Thanh niên cộng sản Hồ Chí Minh.
Khu tưởng niệm được xây dựng ngay trên quê hương của anh hùng liệt sĩ Trần Văn Ơn, trên diện tích 2.700 m2 gồm các hạng mục: nhà tưởng niệm, nhà trưng bày, quầy lưu niệm… với tổng kinh phí hơn 8 tỉ đồng.
Đây là công trình kỷ niệm 70 năm ngày Thương binh liệt sĩ (27-7-1947 - 27-7-2017) do Trung ương Đoàn Thanh niên cộng sản Hồ Chí Minh phối hợp Tỉnh đoàn Bến Tre và địa phương đóng góp xây dựng.
Bên cạnh đó, để phát huy hiệu quả công trình khi đưa vào sử dụng, trung ương Đoàn cũng đã đề nghị Ban Thường vụ Tỉnh đoàn Bến Tre tiếp tục phối hợp chính quyền địa phương và thân nhân gia đình liệt sĩ Trần Văn Ơn chăm sóc, bảo quản công trình.
Đồng thời tiếp tục sưu tầm, bổ sung tư liệu, hiện vật về anh hùng liệt sĩ Trần Văn Ơn, tổ chức nhiều hoạt động về nguồn, giáo dục truyền thống cho đoàn viên thanh niên gắn với tấm gương anh dũng của liệt sĩ Trần Văn Ơn.