Trần Văn Ơn - Ngọn lửa bùng cháy từ học sinh, sinh viên Sài Gòn
Gục ngã trước mũi súng của thực dân Pháp khi đang xả thân bảo vệ các học sinh nhỏ tuổi, sự hy sinh của nam sinh 19 tuổi trường Petrus Ký đã thổi bùng lên một cơn bão đấu tranh lan rộng khắp cả nước.
Những năm đầu thập niên 1950, phong trào đấu tranh của học sinh, sinh viên tại Sài Gòn - Chợ Lớn diễn ra vô cùng sôi nổi nhằm chống lại nền giáo dục nô dịch, đòi quyền tự do dân chủ và phản đối việc bắt lính của thực dân Pháp. Trần Văn Ơn, một học sinh năm cuối trường trung học Petrus Ký (nay là trường THPT chuyên Lê Hồng Phong, TP.HCM), là một trong những thành viên cốt cán, hạt nhân tích cực của phong trào.
Sáng ngày 9 tháng 1 năm 1950, hơn 2.000 học sinh, sinh viên cùng giáo viên các trường tại Sài Gòn kéo đến Dinh Thủ hiến Nam phần (nay là Bảo tàng TP.HCM) để biểu tình, yêu cầu trả tự do cho những học sinh bị bắt trước đó. Chính quyền thực dân đã huy động một lực lượng lớn cảnh sát, lính lê dương trang bị vòi rồng, dùi cui và cả súng đạn để đàn áp cuộc biểu tình ôn hòa.
Giữa cảnh hỗn loạn, vòi rồng xịt nước dữ dội, dùi cui quật xuống không thương tiếc. Trần Văn Ơn không bỏ chạy mà dũng cảm lùi lại phía sau, dang tay che chắn, đỡ đòn cho các em học sinh nữ và những học sinh nhỏ tuổi hơn để họ kịp thời sơ tán. Trong khoảnh khắc ấy, tiếng súng chát chúa vang lên. Trần Văn Ơn trúng đạn và ngã gục ngay trên bậc thềm Dinh Thủ hiến. Anh ra đi khi mới tròn 19 tuổi, để lại bao ước mơ hoài bão còn dang dở.
Cái chết của Trần Văn Ơn như một mồi lửa ném vào thùng thuốc súng. Sự phẫn nộ của người dân Sài Gòn lên đến đỉnh điểm. Ngày 12 tháng 1 năm 1950, đám tang của anh đã biến thành một cuộc biểu dương lực lượng khổng lồ. Hơn 300.000 người, bao gồm đủ mọi tầng lớp từ học sinh, sinh viên, công nhân, trí thức đến những người lao động nghèo đã xuống đường đưa tiễn anh, tạo nên một biển người chưa từng có trong lịch sử Sài Gòn lúc bấy giờ.
Hàng ngàn vòng hoa trắng, những tấm băng rôn đen tang tóc đi dọc các tuyến phố chính. Sự hy sinh của Trần Văn Ơn không làm phong trào chùn bước mà ngược lại, đã đoàn kết hàng vạn trái tim thanh niên lại với nhau. Để ghi nhớ sự kiện lịch sử bi tráng này, Đại hội Liên đoàn Thanh niên Việt Nam đã quyết định lấy ngày 9 tháng 1 hàng năm làm Ngày truyền thống Học sinh - Sinh viên Việt Nam. Chàng trai 19 tuổi ấy đã hóa thành một ngọn lửa vĩnh cửu trong lịch sử thanh niên nước nhà.
