TRẦN VĂN TRÀ – VỊ TƯ LỆNH GẮN BÓ VỚI “MIỀN ĐÔNG GIAN LAO MÀ ANH DŨNG”

1. Từ người thanh niên yêu nước đến người cán bộ cách mạng

Trần Văn Trà, tên thật là Nguyễn Chấn, sinh ngày 15/9/1919 tại tỉnh Quảng Ngãi. Từ khi còn trẻ, ông đã sớm tiếp xúc với tư tưởng cách mạng và tham gia hoạt động chống chế độ thuộc địa. Năm 1938, ông gia nhập Đảng Cộng sản Đông Dương và từng bị thực dân Pháp bắt giam. Những năm tháng tù đày không làm ông từ bỏ con đường đã lựa chọn mà ngược lại càng tôi luyện ý chí của người chiến sĩ cách mạng.

Sau Cách mạng Tháng Tám năm 1945, Trần Văn Trà tham gia công tác quân sự tại Nam Bộ. Đây là thời điểm tình hình cực kỳ phức tạp: chính quyền cách mạng vừa được thành lập thì thực dân Pháp quay trở lại, tìm cách tái chiếm Nam Bộ. Trong hoàn cảnh ấy, những cán bộ có kinh nghiệm tổ chức lực lượng như Trần Văn Trà nhanh chóng được giao những nhiệm vụ quan trọng.

2. Trở về Đồng Tháp Mười xây dựng căn cứ

Tháng 3/1946, khi chiến trường Nam Bộ gặp nhiều khó khăn, Trần Văn Trà được điều về Khu 8, phụ trách củng cố lại lực lượng và cơ quan lãnh đạo kháng chiến. Tháng 4 năm đó, ông trực tiếp tổ chức Chi đội 14 Tân An, một đơn vị có quy mô tương đương trung đoàn, đồng thời bắt đầu xây dựng căn cứ ở Đồng Tháp Mười.

Đồng Tháp Mười khi ấy là một vùng địa hình đặc biệt. Sông nước, đồng lầy và những cánh rừng tràm tạo ra nhiều khó khăn cho việc đi lại nhưng lại là lợi thế lớn đối với lực lượng kháng chiến. Trần Văn Trà nhận ra giá trị của địa bàn này và từng bước biến nơi đây thành căn cứ đứng chân của lực lượng cách mạng.

Tháng 9/1946, ông được chỉ định làm Khu trưởng Khu 8. Từ đây, ông không chỉ trực tiếp chỉ huy chiến đấu mà còn phải giải quyết hàng loạt nhiệm vụ: xây dựng lực lượng, đào tạo cán bộ, tổ chức hậu cần và tạo dựng căn cứ lâu dài cho cuộc kháng chiến.

3. “Rèn cán, chỉnh quân” giữa những ngày thiếu thốn

Một trong những vấn đề lớn của lực lượng vũ trang Nam Bộ lúc bấy giờ là trình độ quân sự chưa đồng đều và vũ khí còn rất thiếu. Trần Văn Trà chủ trương phải vừa đánh địch vừa xây dựng lực lượng.

Ông tổ chức trường quân sự đầu tiên của Khu 8 để đào tạo cán bộ, đồng thời phát động phong trào “rèn cán, chỉnh quân”. Quan điểm của ông khá thực tế: muốn đánh được những trận lớn thì trước hết phải có cán bộ biết tổ chức chiến đấu và có bộ đội được huấn luyện bài bản.

Trong điều kiện thiếu vũ khí, ông cũng chủ trương đánh vào những điểm yếu của đối phương, tận dụng chiến thắng để thu vũ khí trang bị cho lực lượng của mình. Đây là cách làm phù hợp với điều kiện thực tế của chiến trường Nam Bộ những năm đầu kháng chiến.

4. Trận Giồng Dứa

Một trong những chiến công nổi bật của Trần Văn Trà trong giai đoạn đầu kháng chiến chống Pháp là trận Giồng Dứa trên đường số 4 ở Mỹ Tho năm 1947.

Lực lượng kháng chiến tổ chức phục kích đoàn xe quân sự Pháp. Khi đoàn xe lọt vào trận địa, quân ta đồng loạt nổ súng. Theo tư liệu của Quân khu 7, trận đánh đã phá hủy 14 xe, tiêu diệt khoảng 80 quân địch, trong đó có sĩ quan chỉ huy, đồng thời bắt một số tù binh và thu nhiều vũ khí; phía ta chỉ hy sinh một chiến sĩ.

Chiến thắng Giồng Dứa có tác động lớn đối với tinh thần quân dân Khu 8. Nó cho thấy lực lượng vũ trang cách mạng dù còn yếu về trang bị vẫn có thể tổ chức những trận phục kích hiệu quả nếu biết lựa chọn địa hình, thời cơ và cách đánh phù hợp.

5. Tiểu đoàn 307 – một đơn vị huyền thoại

Cuối năm 1947, Khu 8 xây dựng Tiểu đoàn 307, đơn vị chủ lực cơ động đầu tiên của Khu 8 và Nam Bộ. Trần Văn Trà đóng vai trò quan trọng trong quá trình xây dựng lực lượng này.

Tiểu đoàn 307 nhanh chóng trở thành một đơn vị nổi tiếng qua các trận đánh ở Tháp Mười, Mộc Hóa, La Bang và nhiều chiến trường khác. Những chiến thắng của đơn vị tạo tiếng vang lớn, đồng thời thúc đẩy phong trào du kích phát triển trên toàn Khu 8.

Câu chuyện về Tiểu đoàn 307 sau này còn đi vào văn hóa kháng chiến. Nhà thơ Nguyễn Bính sáng tác bài thơ “Tiểu đoàn 307”, nhạc sĩ Nguyễn Hữu Trí phổ nhạc thành ca khúc cùng tên. Bài hát nhanh chóng được phổ biến rộng rãi trong bộ đội và nhân dân Nam Bộ.

6. Từ Khu 8 đến Khu 7

Trong những năm tiếp theo, Trần Văn Trà đảm nhiệm nhiều vị trí chỉ huy quan trọng tại Nam Bộ. Ông từng là Tư lệnh Khu Sài Gòn - Chợ Lớn, sau đó là Tư lệnh Khu 7, rồi Phó Tư lệnh Nam Bộ và Tư lệnh Phân khu Miền Đông Nam Bộ.

Chiến trường miền Đông có vị trí đặc biệt quan trọng vì nằm sát Sài Gòn và có hệ thống căn cứ, rừng núi, đồn điền cao su cùng nhiều tuyến giao thông chiến lược. Việc tổ chức lực lượng tại đây đòi hỏi người chỉ huy phải có khả năng kết hợp giữa bộ đội chủ lực và chiến tranh du kích.

Trần Văn Trà dành nhiều năm gắn bó với chiến trường này. Chính vì vậy, tên tuổi ông trở thành một phần của truyền thống “Miền Đông gian lao mà anh dũng”.

7. Người chỉ huy coi trọng việc xây dựng lực lượng

Điểm nổi bật trong cách làm của Trần Văn Trà là ông không chỉ chú trọng những trận đánh trước mắt. Ông quan tâm đến việc xây dựng lực lượng có khả năng chiến đấu lâu dài.

Trường Quân chính Khu 7 từng tổ chức các khóa huấn luyện cán bộ trong thời kỳ ông làm Tư lệnh Khu 7. Những lớp học như vậy góp phần đào tạo cán bộ quân sự cho các đơn vị ở miền Đông Nam Bộ.

Điều này cho thấy chiến tranh không chỉ được quyết định bởi một vài trận đánh. Để có thể chiến đấu lâu dài, lực lượng cách mạng phải có cán bộ, có tổ chức, có hậu phương và có khả năng bổ sung lực lượng.

8. Một vị tướng gắn với chiến trường Nam Bộ

Trong kháng chiến chống Pháp, Trần Văn Trà được giao nhiều trọng trách ở Nam Bộ. Đến năm 1951–1954, ông giữ cương vị Phó Tư lệnh Nam Bộ và Tư lệnh Phân khu Miền Đông Nam Bộ.

Ông được phong quân hàm Trung tướng năm 1959 và Thượng tướng năm 1974. Sau kháng chiến chống Pháp, ông tiếp tục có vai trò quan trọng trong cuộc kháng chiến chống Mỹ, đặc biệt tại chiến trường B2.

Như vậy, sự nghiệp của Trần Văn Trà trải dài qua cả hai cuộc kháng chiến. Nhưng những năm tháng ở Khu 8 và Khu 7 chính là giai đoạn đặt nền móng cho vị tướng sau này.

9. Từ những trận đánh nhỏ đến một chiến trường lớn

Nhìn lại chặng đường của Trần Văn Trà, có thể thấy quá trình trưởng thành của ông gắn liền với sự phát triển của lực lượng vũ trang Nam Bộ.

Từ những chi đội nhỏ, những trận phục kích trên đường giao thông, lực lượng cách mạng từng bước xây dựng được các đơn vị chủ lực cơ động. Từ căn cứ Đồng Tháp Mười, lực lượng kháng chiến mở rộng hoạt động và hình thành những căn cứ vững chắc hơn.

Trần Văn Trà là một trong những người trực tiếp đi qua quá trình ấy. Ông vừa là người tổ chức lực lượng, vừa là người trực tiếp chỉ huy chiến đấu.

10. Một cuộc đời gắn với chiến trường

Trần Văn Trà qua đời ngày 20/4/1996 tại Thành phố Hồ Chí Minh. Cuộc đời ông gắn với nhiều giai đoạn quan trọng của lịch sử quân sự Việt Nam thế kỷ XX.

Nếu Điện Biên Phủ là biểu tượng lớn của cuộc kháng chiến chống Pháp ở miền Bắc thì tại Nam Bộ, những trận đánh như Giồng Dứa, Mộc Hóa, La Bang và sự trưởng thành của các đơn vị chủ lực là những viên gạch tạo nên sức mạnh của cuộc kháng chiến ở miền Nam. Trần Văn Trà là một trong những người đặt những viên gạch ấy.