Trần Văn Trí

Trong cuộc kháng chiến chống Mỹ, bên cạnh những người trực tiếp chiến đấu trên các chiến trường Việt Nam còn có những cán bộ âm thầm hoạt động ở nước bạn Lào, góp phần xây dựng cơ sở cách mạng, bảo vệ vùng giải phóng và phối hợp chiến đấu chống kẻ thù. Trần Văn Trí – Khăm Sinh, người con quê Phúc Thành, Yên Thành, Nghệ An, là một trong những chiến sĩ như thế.

Hơn một thập niên hoạt động trên đất Lào, ông vừa làm công tác dân vận, xây dựng chính quyền và lực lượng vũ trang địa phương, vừa trực tiếp làm nhiệm vụ trinh sát, binh vận. Bằng sự mưu trí, gan dạ và gắn bó với nhân dân, ông đã lập nhiều thành tích đặc biệt xuất sắc, góp phần vun đắp tình đoàn kết chiến đấu Việt Nam – Lào.

Ngày 3/9/1973, Trung úy Trần Văn Trí được Chủ tịch nước Việt Nam Dân chủ Cộng hòa phong tặng danh hiệu Anh hùng Lực lượng vũ trang nhân dân.

Người chiến sĩ quê Phúc Thành

Trần Văn Trí, tức Trần Văn Trung, sinh năm 1934, dân tộc Kinh, quê xã Phúc Thành, huyện Yên Thành, tỉnh Nghệ An.

Ông nhập ngũ tháng 6/1956. Trong những năm tháng phục vụ trong lực lượng Công an nhân dân vũ trang, ông luôn thể hiện tinh thần chịu đựng gian khổ, bền bỉ công tác và dũng cảm hoàn thành nhiệm vụ.

Đặc biệt, từ khi được cử sang giúp đỡ cách mạng Lào cho đến năm 1973, cuộc đời hoạt động của Trần Văn Trí gắn chặt với những bản làng vùng Xiêng Khoảng.

Khi được tuyên dương Anh hùng, ông mang quân hàm Trung úy, là cán bộ trinh sát ngoại biên thuộc lực lượng Công an nhân dân vũ trang Nghệ An và là đảng viên Đảng Cộng sản Việt Nam.

11 năm bám đất, bám dân trên đất Lào

Những năm đầu cuộc chiến tranh chống gián điệp, biệt kích và chiến tranh phá hoại của Mỹ, Trần Văn Trí được cử sang hoạt động tại hai xã Sảm Chè và Long Mô, huyện Mường Mộc, tỉnh Xiêng Khoảng.

Đây là địa bàn đã được giải phóng nhưng chính quyền còn non yếu, phong trào cách mạng chưa phát triển vững chắc. Người dân gồm nhiều dân tộc, đời sống còn rất khó khăn và thường xuyên bị địch quấy phá.

Với một cán bộ từ Việt Nam sang, khó khăn ban đầu càng lớn.

Trần Văn Trí chưa thông thạo tiếng Lào, chưa hiểu hết phong tục, tập quán của đồng bào. Những ngày đầu, ông phải sống ngoài rừng nhiều ngày đêm. Chỉ sau khi từng bước tìm hiểu địa bàn, ông mới được những gia đình có cảm tình với cách mạng đón vào ở.

Nhưng chính từ những ngày gian khó ấy, người cán bộ Việt Nam bắt đầu tạo dựng được niềm tin với đồng bào.

Ông học tiếng, tìm hiểu phong tục, cùng ăn, cùng ở và cùng lao động với nhân dân. Những việc tưởng như bình thường ấy lại trở thành chìa khóa để một người cán bộ xa quê có thể hòa mình vào cuộc sống của bản làng.

Người dân địa phương dần tin tưởng, yêu quý ông và đặt cho ông cái tên Khăm Sinh, có nghĩa là “đẹp như vàng”, để thể hiện tình cảm và sự kính trọng.

Từ người cán bộ xa lạ thành người con của bản làng

Khi đã nắm chắc tình hình địa phương, Trần Văn Trí phối hợp với cán bộ Lào tổ chức vận động quần chúng, củng cố phong trào cách mạng.

Ông không chỉ tập trung vào công tác an ninh mà còn chú trọng những vấn đề thiết thực đối với đời sống người dân: sản xuất, ổn định cuộc sống, xây dựng chính quyền, tổ chức đoàn thể và giữ gìn trật tự trị an.

Ông cùng cán bộ địa phương tổ chức nhiều lớp học cho cán bộ và các đoàn thể, hướng dẫn phương pháp và nội dung công tác cụ thể.

Từ một địa bàn phong trào còn yếu, từng bước các cơ sở cách mạng được xây dựng và củng cố.

Trần Văn Trí cùng cán bộ bạn xây dựng được một chi bộ gồm 6 đảng viên, củng cố chính quyền và các tổ chức đoàn thể từ bản đến xã.

Ông còn góp phần xây dựng lực lượng an ninh và 5 trung đội dân quân, tạo khả năng bảo vệ các làng bản trước hoạt động phá hoại của đối phương.

Biến một địa bàn yếu thành cơ sở vững mạnh

Những nỗ lực ấy mang lại những thay đổi rõ rệt ở xã Sảm Chè.

Từ một địa bàn có phong trào yếu, xã dần trở thành một địa phương có phong trào khá toàn diện. Toàn xã có một cửa hàng mậu dịch, một trạm xá, các xóm đều có lớp học bổ túc văn hóa cho cán bộ và con em đồng bào.

Người dân còn tích cực đóng góp hàng chục tấn lương thực, thực phẩm phục vụ kháng chiến.

Những kết quả ấy cho thấy công việc của Trần Văn Trí không chỉ là nhiệm vụ của một cán bộ trinh sát. Ông còn trực tiếp góp phần xây dựng nền tảng chính trị, xã hội và lực lượng bảo vệ vùng giải phóng.

Đó cũng chính là cách một cán bộ Việt Nam góp sức cho cách mạng Lào: không áp đặt, mà dựa vào nhân dân, cùng cán bộ địa phương xây dựng lực lượng và củng cố cơ sở.

Người trinh sát giữa vùng địch

Song song với công tác vận động quần chúng, Trần Văn Trí đặc biệt chú trọng nhiệm vụ trinh sát và binh vận.

Ông xây dựng mạng lưới trinh sát nhằm nắm tình hình địch, phục vụ chiến đấu, bảo vệ biên giới và vùng giải phóng của bạn.

Công việc ấy đòi hỏi người cán bộ phải có bản lĩnh, khả năng phán đoán và sự kiên trì rất cao. Chỉ một sơ suất nhỏ cũng có thể khiến bản thân và cơ sở bị lộ.

Trần Văn Trí đã kết hợp công tác binh vận với trinh sát, từng bước xây dựng được mạng lưới cơ sở trong lòng đối phương.

Vận động cả một đơn vị địch trở về với cách mạng

Một trong những thành tích nổi bật của Trần Văn Trí diễn ra vào tháng 6/1970.

Ông phối hợp với cán bộ địa phương vận động binh lính tại một đồn tiến hành binh biến và trở về với cách mạng.

Kết quả, lực lượng trở về gồm 2 đại đội phó, 3 trung đội trưởng và 25 binh lính, cùng nhiều vũ khí và tài liệu quan trọng.

Đây là một thắng lợi đáng kể của công tác binh vận.

Thay vì chỉ đối đầu bằng vũ lực, người cán bộ trinh sát đã khai thác mâu thuẫn, tuyên truyền và thuyết phục để những người trong hàng ngũ đối phương thay đổi lập trường, trở về với cách mạng.

Phát huy kinh nghiệm ấy, Trần Văn Trí tiếp tục xây dựng lực lượng trinh sát. Ông tổ chức được 16 trinh sát viên, xây dựng 25 cơ sở mới, tạo điều kiện cho binh lính ở một đồn khác tiếp tục làm binh biến.

Người trung úy ngụy trở thành cơ sở của cách mạng

Một thành tích khác thể hiện rõ sự mưu trí của Trần Văn Trí là việc ông vận động, tuyên truyền và thuyết phục được một trung úy trong quân đội đối phương trở thành nhân mối.

Người này sau đó cung cấp cho lực lượng cách mạng nhiều tài liệu quan trọng, đồng thời giúp lực lượng ta diệt 5 tên thám báo.

Những kết quả ấy không đến từ sức mạnh đơn thuần mà là sự kết hợp giữa khả năng nắm tình hình, xây dựng quan hệ, vận động và nghiệp vụ trinh sát.

Đối với một cán bộ hoạt động sâu trong địa bàn đối phương, đó là những nhiệm vụ đòi hỏi sự bình tĩnh và bản lĩnh đặc biệt.

Người cán bộ được nhân dân gọi bằng cái tên đầy yêu thương

Trong suốt 11 năm hoạt động liên tục trên đất Lào, Trần Văn Trí phải đối mặt với không ít khó khăn và nguy hiểm.

Ông thường xuyên phải hoạt động trong điều kiện thiếu thốn, xa quê, giữa những vùng mà địch luôn tìm cách phá hoại.

Nhưng điều khiến ông được nhân dân yêu quý không chỉ là những thành tích trong công tác.

Ông được đánh giá là người khiêm tốn, giản dị, chịu khó học tập, hết lòng thương yêu đồng bào và đồng chí.

Có lẽ vì thế mà cái tên Khăm Sinh – “đẹp như vàng” đã trở thành một dấu ấn đặc biệt trong cuộc đời hoạt động của ông.

Đó không đơn thuần là một bí danh.

Đó là cái tên do nhân dân Lào đặt cho một người cán bộ Việt Nam mà họ tin tưởng và yêu mến.

Những phần thưởng cho một đời chiến đấu

Với những thành tích xuất sắc trong công tác và chiến đấu, Trần Văn Trí được trao tặng nhiều phần thưởng cao quý.

Ông được tặng:

• 1 Huân chương Quân công hạng Ba;

• 2 Huân chương Chiến công hạng Ba;

Đặc biệt, ngày 3/9/1973, Chủ tịch nước Việt Nam Dân chủ Cộng hòa quyết định phong tặng ông danh hiệu Anh hùng Lực lượng vũ trang nhân dân.

Danh hiệu ấy là sự ghi nhận đối với hơn một thập niên ông bám địa bàn, bám nhân dân và trực tiếp thực hiện những nhiệm vụ đặc biệt trên đất Lào.

Từ người lính trinh sát đến Đại tá Biên phòng

Sau này, khi lực lượng Công an nhân dân vũ trang được chuyển về Bộ Quốc phòng, Anh hùng Trần Văn Trí tiếp tục phục vụ trong lực lượng Bộ đội Biên phòng.

Từ một cán bộ trinh sát hoạt động ở vùng biên giới, ông tiếp tục đảm nhiệm nhiều trọng trách trong lực lượng.

Ông từng giữ chức Phó Cục trưởng Cục Trinh sát Bộ đội Biên phòng, sau đó trở thành Chỉ huy trưởng Bộ đội Biên phòng Nghệ An.

Sau nhiều năm cống hiến, ông nghỉ hưu với quân hàm Đại tá.

Con đường từ một người lính trẻ nhập ngũ năm 1956 đến cán bộ chỉ huy cao cấp của lực lượng Biên phòng là một hành trình dài, gắn với nhiều chiến trường, nhiều nhiệm vụ và những năm tháng đầy thử thách.

Người con Yên Thành trong tình đoàn kết Việt – Lào

Nhìn lại cuộc đời Anh hùng Trần Văn Trí – Khăm Sinh, điều nổi bật không chỉ là những chiến công trong công tác trinh sát, binh vận mà còn là khả năng xây dựng lòng tin với nhân dân Lào.

Ông đã đến một địa bàn xa lạ khi chưa biết tiếng, chưa hiểu phong tục và phải sống giữa rừng. Nhưng bằng sự chân thành, kiên trì và tinh thần cùng ăn, cùng ở, cùng làm với nhân dân, ông từng bước trở thành người được đồng bào tin yêu.

Từ việc xây dựng một chi bộ 6 đảng viên, củng cố chính quyền, đoàn thể, xây dựng lực lượng an ninh và dân quân đến việc tổ chức sản xuất, giáo dục, chăm lo đời sống, những đóng góp ấy đã để lại dấu ấn rõ nét trên địa bàn ông phụ trách.

Đặc biệt, những thành tích trong công tác binh vận và trinh sát đã góp phần bảo vệ vùng giải phóng, làm suy yếu lực lượng đối phương và hỗ trợ cuộc đấu tranh của cách mạng Lào.

Một cuộc đời gắn với biên giới

Từ Phúc Thành, Yên Thành, chàng trai Trần Văn Trí đã bước vào quân ngũ và dành phần lớn cuộc đời binh nghiệp cho những nhiệm vụ gian khó.

Ông từng sống giữa rừng, hoạt động bí mật, trực tiếp làm công tác trinh sát và binh vận trên đất Lào; sau đó tiếp tục trưởng thành trong lực lượng Bộ đội Biên phòng, giữ những cương vị chỉ huy quan trọng.

Ở ông có hình ảnh của một người lính mưu trí trong chiến đấu, bền bỉ trong công tác và gần gũi với nhân dân.

Và có một chi tiết đặc biệt đẹp trong cuộc đời người Anh hùng ấy: giữa một vùng đất xa quê, đồng bào Lào đã gọi ông bằng cái tên Khăm Sinh – “đẹp như vàng”.

Đó có lẽ cũng là sự ghi nhận giản dị mà sâu sắc nhất đối với một người lính Việt Nam đã dành 11 năm tuổi trẻ để cùng nhân dân nước bạn chiến đấu, xây dựng và bảo vệ những vùng đất cách mạng.

Từ người trinh sát ngoại biên đến Đại tá, Chỉ huy trưởng Bộ đội Biên phòng Nghệ An, Trần Văn Trí đã đi qua một chặng đường dài của cuộc đời quân ngũ. Những chiến công của ông không chỉ được ghi bằng những huân chương, danh hiệu Anh hùng, mà còn được ghi nhớ trong tình cảm của đồng đội và nhân dân hai nước Việt Nam – Lào.