Trang nhật ký dở dang và lời hẹn ước thời hoa lửa

Có những con người sinh ra dường như không phải để đón nhận sự chở che của số phận, mà để đương đầu và tạc nên dáng hình bất khuất cho cả một thời đại. Nữ anh hùng, liệt sĩ Lê Thị Riêng là một người phụ nữ như thế. Sinh năm 1925 trong cảnh bần hàn tại Giá Rai, Bạc Liêu, cô bé Hai Ngưu mồ côi mẹ từ thuở lên ba đã sớm nếm trải nỗi cơ cực của kiếp nghèo. Lớn lên cùng đòn roi và sự nhọc nhằn, người con gái ấy kiên quyết chối từ cuộc hôn nhân sắp đặt tù túng để bỏ nhà đi làm thợ dệt, rồi từ tiếng thoi đưa của xưởng vải bước thẳng vào dòng người rợp bóng cờ đỏ trong Cách mạng Tháng Tám năm 1945. Mang tên mới Hai Riêng, người nữ chiến sĩ ấy đã đem trọn vẹn sức xuân dấn thân vào phong trào phụ nữ giải phóng miền Nam, mang theo một trái tim vừa kiên định với lý tưởng cách mạng, vừa thẳm sâu đức hy sinh của một người phụ nữ Nam Bộ hiền hậu.

Chiến tranh chưa bao giờ là một khúc ca bằng phẳng, mà luôn được khắc họa bằng những khoảng trống không gì bù đắp nổi. Đám cưới giản dị giữa chị và đồng chí Lê Văn Ba ở chiến khu Đ năm 1954 vừa khép lại thì cả hai đã phải vội vã chia xa vì nhiệm vụ bí mật. Chị từng lặn lội vượt qua đồn bốt dày đặc, lội qua sình lầy đêm tối, ôm chặt manh áo mới cùng chiếc màn tự tay khâu cho chồng chỉ để nhận về khoảng lặng buốt lòng khi anh chưa về. Đến ngày 29 tháng 4 năm 1961, khi cấp ủy báo tin người bạn đời đã ngã xuống, chị nén chặt nỗi đau xé lòng vào trang nhật ký: “Tôi phải nhắm mắt lại để tránh một sự thật đau thương, mong rằng tất cả những người đàn bà trên thế gian này, không ai phải nghe câu nói ấy đến với mình... Tôi sẽ chiến đấu cho hạnh phúc không tan, cho con sớm gần mẹ, cho người người không còn tang tóc chia ly.” Biến mất mát thành sức mạnh, gác lại nỗi nhớ da diết hai đứa con thơ đang phải gửi nuôi nơi xa, chị kiên cường bám trụ nội đô Sài Gòn – Gia Định để gầy dựng phong trào, nhóm lên ngọn lửa đấu tranh của phụ nữ đô thành.

Tháng 5 năm 1967, sau khi bị điểm chỉ bắt giữ, chị Riêng bước vào một cuộc chiến khác tàn khốc không kém chốn chiến trường: ngục tù của kẻ thù. Bất chấp những đòn roi tra điện tàn bạo, bất chấp việc những ngón tay từng dệt vải, viết báo bị đốt cháy trụi đến phồng rộp không còn cầm nổi chiếc lược, người phụ nữ ấy vẫn giữ trọn khí tiết kiên trung của người cộng sản. Đêm mùng 2 Tết Mậu Thân năm 1968, quân địch hèn hạ đưa chị cùng các chiến sĩ đi thủ tiêu tại bốt Bà Hòa. Trong khoảnh khắc chiếc xe bịt bùng rung lên vì tiếng súng xối xả và tiếng hô vang “Hồ Chí Minh muôn năm!”, chị Lê Thị Riêng đã dồn chút sức lực cuối cùng nằm đè lên che đạn cho người đồng chí Phùng Ngọc Anh. Máu từ đầu chị chảy ướt đẫm, ấm nồng trên má người em gái nhỏ; và giữa ranh giới của sự sống và cái chết, bà Ngọc Anh chỉ kịp rút vội chiếc kẹp tóc nhỏ màu đen trên đầu chị giấu chặt vào lòng bàn tay trước khi lịm đi. Chiếc kẹp tóc bình dị ấy đã vượt qua làn đạn, trở thành một chứng tích thiêng liêng về tình thương và tấm lòng người mẹ, người chị vĩ đại.

Lắng nghe câu chuyện và nhìn lại kỷ vật mộc mạc ấy, thế hệ sinh viên chúng tôi hôm nay không khỏi lặng người trước những hy sinh vô bờ bến của lớp cha anh. Nền hòa bình vẹn nguyên nơi giảng đường hôm nay được đánh đổi bằng máu xương, bằng những lời ước nguyện nghẹn ngào trong nhật ký và những người mẹ ngã xuống khi chưa kịp một lần nhìn lại mặt con thơ. Lịch sử không hề xa xôi hay khô cứng trên từng trang giấy, mà đang đập thổn thức qua hình bóng người nữ anh hùng và chiếc kẹp tóc đen thuở nào. Đó là lời nhắc nhở sâu sắc để tuổi trẻ hôm nay sống có lý tưởng, biết trân trọng giá trị của độc lập, không ngừng học tập và cống hiến tri thức để dựng xây quê hương, xứng đáng với sự hy sinh của một thời hoa lửa: kể lại một câu chuyện, gìn giữ một ký ức và tiếp nối một thế hệ.