TRANG VIẾT DỪNG LẠI GIỮA CHIẾN TRƯỜNG

Có những người cầm bút để kể về cuộc sống, nhưng cũng có những người đã mang chính ngòi bút của mình đi vào nơi khốc liệt nhất của chiến tranh. Dương Thị Xuân Quý là một người như thế. Là nhà văn, nhà báo, chị đã rời Hà Nội, rời người con gái nhỏ còn thơ dại để đến chiến trường Quảng Nam. Ở đó, những trang viết của chị được tạo nên giữa những ngày thiếu thốn, hiểm nguy và bom đạn. Nhưng cuộc đời của người phụ nữ ấy đã dừng lại quá sớm, khi chị mới 28 tuổi.

Dương Thị Xuân Quý sinh năm 1941 tại Hà Nội. Chị được đào tạo về báo chí và từ năm 1961 đến năm 1968 công tác tại báo Phụ nữ Việt Nam. Khi chiến tranh mở rộng, chị từng làm phóng viên thường trú tại tuyến lửa Khu 4. Năm 1968, chị quyết định vào chiến trường miền Nam, nhận nhiệm vụ tại Tạp chí Văn nghệ Giải phóng Trung Trung Bộ, thuộc Khu 5.

Quyết định ấy không hề dễ dàng.

Bởi khi ấy chị đã là một người mẹ.

Con gái đầu lòng Bùi Dương Hương Ly mới được hơn một tuổi. Chồng chị, nhà thơ Bùi Minh Quốc, cũng đang ở chiến trường. Tháng 4 năm 1968, chị gửi con lại cho mẹ rồi lên đường.

Đó có lẽ là một trong những lựa chọn khó khăn nhất của một người mẹ.

Phía trước là chiến trường.

Phía sau là đứa con nhỏ.

Nhưng Dương Thị Xuân Quý vẫn đi.

Chị đi không chỉ để chiến đấu mà còn để viết. Với một nhà văn, chiến trường không chỉ là nơi diễn ra những trận đánh. Đó còn là nơi có những con người đang sống, đang chịu đựng, đang hy vọng và đang mất mát. Chị muốn được tận mắt nhìn thấy cuộc sống ấy để đưa nó vào những trang văn của mình.

Tháng 7 năm 1968, chị có mặt tại chiến trường Khu 5.

Những ngày ở chiến trường không giống những gì người ta có thể hình dung từ một trang sách. Công việc của một nhà văn, nhà báo lúc ấy gắn liền với những chuyến đi, những vùng đất nguy hiểm và những hoàn cảnh thiếu thốn. Nhưng chị vẫn viết, vẫn quan sát và ghi lại những gì mình chứng kiến.

Những tác phẩm như Chỗ đứng, Gương mặt thách thức, Hoa rừng sau này trở thành một phần di sản văn học mà chị để lại.

Nhưng chỉ chưa đầy một năm sau ngày vào chiến trường, câu chuyện ấy kết thúc.

Đêm 8 tháng 3 năm 1969, trong một trận càn của quân đội Đại Hàn, Dương Thị Xuân Quý hy sinh tại Quảng Nam.

Chị mới 28 tuổi.

Ngày chị hy sinh cũng là ngày Quốc tế Phụ nữ.

Một người phụ nữ đã rời Hà Nội, rời đứa con nhỏ và đi đến chiến trường. Chị đã viết về cuộc sống nơi ấy, nhưng cuối cùng chính cuộc đời mình lại trở thành một phần của câu chuyện chiến tranh.

Điều khiến người đọc xúc động khi nhìn lại cuộc đời Dương Thị Xuân Quý không chỉ là sự hy sinh. Đó còn là những lựa chọn rất đời thường của một người phụ nữ giữa hoàn cảnh đặc biệt.

Chị là một nhà văn.

Là một người vợ.

Là một người mẹ.

Và cũng là một người chiến sĩ.

Những vai trò ấy không tách rời nhau mà cùng tồn tại trong một con người.

Có những lúc chị nhớ con, nhớ gia đình. Nhưng chị vẫn tiếp tục công việc của mình. Chính những tình cảm riêng tư ấy khiến hình ảnh Dương Thị Xuân Quý trở nên gần gũi. Chị không phải một nhân vật chỉ tồn tại trong những dòng lịch sử khô cứng. Chị là một người phụ nữ trẻ đã phải đưa ra những lựa chọn rất khó khăn trong thời chiến.

Ngày nay, những trang viết của chị vẫn còn được đọc. Những hiện vật, tài liệu về chị được lưu giữ tại Bảo tàng Văn học Việt Nam. Năm 2007, chị được truy tặng Giải thưởng Nhà nước về Văn học nghệ thuật.

Chiến tranh đã lấy đi cuộc đời của một nhà văn khi chị mới bắt đầu bước vào tuổi trưởng thành nhất của nghề viết. Nhưng những trang viết còn lại cho thấy chị đã kịp ghi lại một phần chân thực của thời đại mình sống.

Có những người để lại tượng đài bằng đá. Có những người để lại tên tuổi bằng những chiến công. Còn Dương Thị Xuân Quý để lại một phần tuổi trẻ trong những trang viết giữa chiến trường. Cuộc đời chị dừng lại năm 1969, nhưng câu chuyện về người mẹ, người vợ, người nhà văn đã chọn đi vào nơi gian khó vẫn tiếp tục được kể lại như một chứng tích về một thế hệ đã sống và cống hiến bằng tất cả những gì mình có.