Triết vương Trịnh Tùng: Người mở đầu cơ nghiệp chúa Trịnh

Trịnh Tùng (1550 – 1623) (1), quê làng Sóc Sơn (2), huyện Vĩnh Phúc, phú Thiệu Hóa, trấn Thanh Hóa (nay là làng Sóc Sơn, huyện Vĩnh Lộc tỉnh Thanh Hoá), con thứ hai của Thế tổ Minh Khang Thái vương (3) Trịnh Kiểm. Theo Đại Việt sử ký toàn thư thì: “Ngày 20 tháng 8 năm Canh Ngọ (1570), vua sắc phong cho Trịnh Tùng làm Trưởng Quận công, Tiết chế thủy bộ chư dinh, cầm quân đánh giặc” (4).

Sự kiện trên đây đối với sự nghiệp của dòng họ Trịnh có ý nghĩa vô cùng quan trọng. Trong số 12 đời chúa Trịnh (5), (1539 – 1787), tổng cộng 249 năm, có thể nói tài năng và nhân cách của Trịnh Tùng vào bậc nổi trội hơn cả. Sử gia Phan Huy Chú, mặc dù biên soạn bộ Lịch triều hiến chương loại chí (6), vào đầu triều Nguyễn, nhưng trong đó, ông cũng hết lời ca ngợi Trịnh Tùng: “Ông tính khoan hậu, yêu người, khéo vỗ về tướng sĩ, đoán tình thế của giặc không sai, dùng binh như thần. Trong 20 năm kinh dinh đất nước, cuối cùng dẹp được kẻ tiếm nghịch, khôi phục nhà Lê, công trùm thiên hạ, oai lừng khắp nơi, mới được sắc phong vẻ vang, lễ đãi long trọng. Ông thực sự làm Chúa cầm quyền binh, công lao sự nghiệp danh vọng lừng lẫy” (7).