Triệu Quốc Đạt (1)

"Triệu Quốc Đạt sinh trong một gia đình hào trưởng ở vùng núi Quan Yên, quận Cửu Chân (nay thuộc làng Quan Yên, hay còn gọi là Yên Thôn, xã Định Tân, tỉnh Thanh Hóa). Một số tài liệu địa phương ghi ông từng làm chức huyện lệnh tại Quan Yên (huyện Phú Điền xưa). Ông là anh trai của Triệu Thị Trinh; nhiều nguồn chính thống đều nhắc việc hai anh em sớm cùng nhau tập hợp hào kiệt địa phương chuẩn bị khởi nghĩa.

Mùa xuân năm Mậu Thìn (248), trước ách cai trị và bóc lột của quan lại nhà Đông Ngô, anh em họ Triệu phát động khởi binh ở Cửu Chân. Từ căn cứ núi Nưa (nay thuộc Nông Cống (huyện), Triệu Sơn), nghĩa quân tiến công thành Tư Phố – trị sở quận Cửu Chân – rồi giành thắng lợi bước đầu; Tư Phố được nhiều nguồn xác định ở hữu ngạn sông Mã, nay thuộc xã Thiệu Dương (tỉnh Thanh Hóa). Thừa thế, nghĩa quân vượt sông Mã xuống vùng Bồ Điền (nay là thôn Phú Điền, xã Triệu Lộc, Hậu Lộc) xây dựng căn cứ ở núi Tùng và phối hợp ba anh em họ Lý (Lý Hoằng, Lý Mỹ, Lý Thành) đắp hệ thống đồn lũy phòng thủ, khống chế cửa ngõ Thần Phù ở phía bắc xứ Thanh.

Đang lúc phong trào lan rộng, Triệu Quốc Đạt qua đời; các tướng sĩ vì kính phục tài trí và khí phách của Bà Triệu đã tôn bà làm chủ tướng để tiếp tục chỉ huy cuộc khởi nghĩa. Trước thanh thế của nghĩa quân, triều đình Đông Ngô phải cử tướng Lục Dận sang làm Thứ sử Giao Châu, mang theo khoảng 8.000 quân, dùng cả quân sự lẫn mua chuộc để đàn áp mạnh tay; cuộc khởi nghĩa cuối cùng thất bại trong năm 248.

Nguồn tư liệu hiện còn có chỗ khác nhau về cái chết của Triệu Quốc Đạt: một số nguồn ghi ông lâm bệnh mất ngay khi cuộc khởi nghĩa mới bắt đầu, trong khi tin bài tổng thuật khác cho biết ông hi sinh trên chiến trường (cũng có sách chép ốm chết). Ngoài ra, một số trang giới thiệu khái quát về cuộc khởi nghĩa cũng nhắc tới khả năng ông tử trận.

Tại dãy Ngàn Nưa (Triệu Sơn), gần đền thờ Bà Triệu còn có đền thờ Triệu Quốc Đạt ở thôn Yên Dân, phản ánh sự thờ phụng hai anh em trong không gian di tích địa phương. Quần thể Đền Bà Triệu (xã Triệu Lộc, Hậu Lộc) đã được xếp hạng di tích quốc gia đặc biệt (Quyết định 2408/QĐ-TTg, 31/12/2014); lễ hội truyền thống tại đây tổ chức hằng năm khoảng từ ngày 19–22 tháng Hai âm lịch để tưởng niệm nữ tướng và các tướng sĩ, thu hút đông đảo người dân và du khách. Một số bài báo đại chúng cũng giới thiệu cấu trúc đền, lăng mộ và nhắc lại vai trò của Triệu Quốc Đạt trong giai đoạn đầu khởi nghĩa.

Sử cũ như Đại Việt sử ký toàn thư ghi nhận vai trò khởi xướng phong trào của anh em họ Triệu và coi cuộc nổi dậy là sự phản kháng quyết liệt trước sự bóc lột của chính quyền phương Bắc."