TRIỆU TÚC - VỊ THÁI PHÓ CỦA NƯỚC VẠN XUÂN, NGƯỜI CHA CỦA TRIỆU VIỆT VƯƠNG

TRIỆU TÚC - VỊ THÁI PHÓ CỦA NƯỚC VẠN XUÂN, NGƯỜI CHA CỦA TRIỆU VIỆT VƯƠNG

Năm sinh - mất: Chưa rõ năm sinh - Chưa rõ năm mất

Quê quán: Châu Diên, vùng Vĩnh Tường, Vĩnh Phúc ngày nay

Danh hiệu: Thái phó nước Vạn Xuân, thủ lĩnh Châu Diên, công thần khai quốc nhà Tiền Lý

Là một thủ lĩnh có uy tín ở vùng Châu Diên, Triệu Túc đã sớm đứng về phía Lý Bí khi cuộc khởi nghĩa chống nhà Lương bùng nổ. Ông không chỉ góp sức dựng nên nước Vạn Xuân mà còn trở thành vị Thái phó đầu tiên của triều đình mới, đồng thời là người cha của Triệu Quang Phục - vị tướng tiếp tục sự nghiệp kháng chiến sau khi Lý Nam Đế lui về Khuất Lão.

T

riệu Túc là một nhân vật gắn liền với buổi đầu dựng nước Vạn Xuân vào thế kỷ VI. Sử liệu hiện còn lại không ghi rõ năm sinh, năm mất cũng như nhiều chi tiết về cuộc đời riêng của ông. Điều được biết tương đối rõ là Triệu Túc là một thủ lĩnh có thế lực ở Châu Diên, vùng đất thường được xác định tương ứng với khu vực Vĩnh Tường, Vĩnh Phúc ngày nay. Xuất thân thủ lĩnh địa phương giúp ông có uy tín và khả năng tập hợp lực lượng, trở thành một trong những nhân vật quan trọng trong phong trào chống chính quyền nhà Lương.

Vào đầu những năm 540, tình hình Giao Châu dưới sự cai trị của nhà Lương ngày càng bất ổn. Chính quyền đô hộ bị nhiều người Việt chống đối, trong khi các thế lực địa phương cũng ngày càng có xu hướng tự chủ. Trong hoàn cảnh ấy, Lý Bí - một hào trưởng có tài văn võ - bắt đầu tập hợp lực lượng, chuẩn bị đứng lên chống lại chính quyền nhà Lương. Triệu Túc cùng con trai là Triệu Quang Phục đã hưởng ứng lời hiệu triệu của Lý Bí và tham gia từ những ngày đầu.

Triệu Túc có một vị trí đặc biệt trong lực lượng của Lý Bí bởi ông không chỉ là một người theo nghĩa quân mà còn là một thủ lĩnh có uy tín trong vùng. Một số tư liệu mô tả ông là người giàu nghĩa khí và được Lý Bí coi là chỗ dựa đáng tin cậy. Sự tham gia của Triệu Túc đồng nghĩa với việc lực lượng khởi nghĩa có thêm sự ủng hộ của một thủ lĩnh địa phương cùng mạng lưới nhân lực và quân sĩ dưới quyền.

Năm 542, Lý Bí chính thức phát động cuộc khởi nghĩa chống nhà Lương. Nghĩa quân nhanh chóng phát triển và giành được nhiều thắng lợi. Quân Lương ở Giao Châu lần lượt thất bại, chính quyền đô hộ bị đánh bật khỏi nhiều khu vực. Sau những chiến thắng liên tiếp, Lý Bí kiểm soát phần lớn Giao Châu và có điều kiện xây dựng một chính quyền độc lập. Triệu Túc thuộc lớp những người đã cùng ông đi qua giai đoạn đấu tranh quyết định ấy.

Năm 544, sau khi đánh bại chính quyền đô hộ nhà Lương và củng cố được lực lượng, Lý Bí lên ngôi Hoàng đế, xưng là Lý Nam Đế, đặt quốc hiệu là Vạn Xuân và niên hiệu Thiên Đức. Một triều đình độc lập được tổ chức với hai ban văn võ. Trong bộ máy mới ấy, Triệu Túc được phong làm Thái phó, một chức vị rất cao trong triều đình. Tinh Thiều đứng đầu hàng quan văn, Phạm Tu đứng đầu hàng quan võ. Việc Triệu Túc được đặt vào vị trí Thái phó cho thấy sự tin cậy đặc biệt mà Lý Nam Đế dành cho ông.

Từ một thủ lĩnh địa phương, Triệu Túc trở thành một trong những công thần đầu tiên của nhà Tiền Lý. Ông cùng Tinh Thiều và Phạm Tu tạo thành lớp nhân vật nòng cốt trong chính quyền Vạn Xuân buổi đầu. Nếu Tinh Thiều phụ trách hàng quan văn và Phạm Tu đứng đầu lực lượng võ tướng, thì Triệu Túc giữ vị trí Thái phó, tham gia vào việc giúp Lý Nam Đế tổ chức và điều hành chính quyền của quốc gia mới giành được quyền tự chủ.

Nhưng nền độc lập của Vạn Xuân nhanh chóng phải đối mặt với cuộc phản công lớn từ nhà Lương. Năm 545, nhà Lương sai Dương Phiêu và Trần Bá Tiên đem quân tiến xuống Giao Châu. Quân Lương có lực lượng mạnh, khiến quân Vạn Xuân phải liên tục chiến đấu và rút lui qua nhiều địa điểm. Lý Nam Đế từ Long Biên lui về Gia Ninh, rồi tiếp tục rút về vùng núi để bảo toàn lực lượng. Cuộc chiến từ đây chuyển sang giai đoạn vô cùng khốc liệt.

Trong cuộc chiến ấy, nhiều tướng lĩnh chủ chốt của Vạn Xuân đã hy sinh. Tinh Thiều tử trận trong những trận chiến đầu tiên với quân Lương, sau đó Phạm Tu cũng hy sinh khi quân Lương tiến công. Các lực lượng của Vạn Xuân phải liên tục chống đỡ trước sức ép ngày càng lớn của quân Trần Bá Tiên. Đây cũng là giai đoạn mà Triệu Túc cùng các tướng lĩnh khác phải trực tiếp gánh vác trách nhiệm bảo vệ nền độc lập vừa được dựng lên.

Một số nguồn ghi rằng Triệu Túc đã chiến đấu đến cùng và hy sinh trong cuộc kháng chiến chống quân Lương. Tuy nhiên, chính sử hiện còn không cung cấp một niên điểm và diễn biến cái chết của ông một cách rõ ràng như trường hợp Phạm Tu hay Tinh Thiều. Vì vậy, có thể khẳng định ông thuộc lớp công thần và thủ lĩnh tham gia cuộc kháng chiến, nhưng không nên xác định quá chắc chắn một trận đánh cụ thể là nơi ông tử trận nếu không có nguồn sử liệu đủ rõ.

Sau khi Triệu Túc không còn, vai trò của gia đình họ Triệu trong cuộc kháng chiến vẫn tiếp tục. Người con của ông là Triệu Quang Phục đã trở thành một trong những tướng lĩnh quan trọng nhất của Vạn Xuân. Triệu Quang Phục theo cha tham gia cuộc khởi nghĩa từ đầu, được Lý Nam Đế tin tưởng và phong làm Tả tướng quân. Chính mối quan hệ cha con này đã tạo nên một trong những cặp tướng lĩnh đặc biệt của lịch sử Việt Nam thời kỳ đầu tự chủ.

Năm 546, sau thất bại tại hồ Điển Triệt, Lý Nam Đế phải lui về động Khuất Lão. Trong tình thế lực lượng bị chia cắt và quân Lương vẫn chiếm ưu thế, ông giao binh quyền cho Triệu Quang Phục tiếp tục tổ chức kháng chiến. Triệu Quang Phục sau đó đưa quân về vùng Dạ Trạch, xây dựng căn cứ giữa vùng đầm lầy và tiến hành chiến tranh du kích. Những chiến thắng về sau của Triệu Quang Phục đã đưa ông trở thành Triệu Việt Vương, tiếp tục giữ nền độc lập của Vạn Xuân.

Nhìn vào sự nghiệp của Triệu Túc, điều nổi bật không chỉ là chức vị Thái phó mà còn là vai trò của ông trong quá trình chuyển biến từ một phong trào khởi nghĩa địa phương thành một chính quyền độc lập. Ông thuộc thế hệ những thủ lĩnh đầu tiên đứng về phía Lý Bí, góp sức đánh đổ chính quyền nhà Lương và xây dựng triều đình Vạn Xuân. Trong một thời kỳ mà nền tự chủ còn rất mong manh, sự ủng hộ của những thủ lĩnh địa phương như Triệu Túc có ý nghĩa đặc biệt quan trọng.

Tên tuổi Triệu Túc còn được nhớ đến qua người con của ông. Nếu Triệu Túc là một trong những công thần đặt nền móng cho Vạn Xuân, thì Triệu Quang Phục tiếp tục con đường ấy trên chiến trường, từ Dạ Trạch đánh bại quân Lương và giành lại thế chủ động cho đất nước. Hai cha con, một người giữ chức Thái phó trong triều đình đầu tiên của Vạn Xuân, một người trở thành vị vua nổi tiếng với chiến thuật đánh du kích ở Dạ Trạch, đã trở thành một dòng truyền thừa đặc biệt trong lịch sử đấu tranh giành độc lập của dân tộc.

Dù sử liệu không ghi lại đầy đủ cuộc đời và cái chết của Triệu Túc, hình ảnh ông vẫn gắn với một thời điểm có ý nghĩa đặc biệt trong lịch sử Việt Nam: thời điểm người Việt lần đầu tiên sau nhiều thế kỷ Bắc thuộc xây dựng một nhà nước độc lập với quốc hiệu Vạn Xuân và một hoàng đế của riêng mình. Từ vị trí một thủ lĩnh Châu Diên, Triệu Túc trở thành Thái phó của nước Vạn Xuân và là một trong những người góp phần đặt nền móng cho nhà Tiền Lý. Công lao ấy, cùng với sự nghiệp của con trai ông là Triệu Quang Phục, khiến tên tuổi Triệu Túc được lưu lại trong lịch sử như một trong những công thần đầu tiên của nền độc lập Vạn Xuân.