TRỊNH THỊ NGỌ
HANNAH HÀ NỘI - NGƯỜI CHIẾN SĨ KHÔNG SÚNG
Trong lịch sử hào hùng của dân tộc, phụ nữ Việt Nam đã luôn đóng vai trò quan trọng trong công cuộc kháng chiến giành độc lập. Một trong những câu chuyện nổi bật là về Trịnh Thị Ngọ – người được biết đến với biệt danh "Hannah Hà Nội", biểu tượng của lòng dũng cảm, trí tuệ và “sức mạnh mềm” trong cuộc chiến chống Mỹ.
Khi quyết định tham chiến tại Việt Nam, đó cũng là lúc lính Mỹ bắt đầu những chuỗi ngày đen tối, rệu rã trên chiến trường. Mỹ đi từ bất ngờ này sang bất ngờ khác, từ Điện Biên Phủ lừng lẫy năm châu, chấn động địa cầu cho đến Hà Nội - Điện Biên Phủ trên không. Các loại vũ khí tối tân nhất thời bấy giờ cũng không thể đánh bại trí thông minh, sáng tạo của người Việt Nam, ám ảnh từ chông sắt, chông tre, từ “bụi cây biết nói” cho đến các loại vũ khí trên chiến trường thì ngày ấy ta còn có vũ khí lợi hại không kém. Đó chính là giọng nói đầy mê hoặc của một nữ phát thanh viên khiến lính Mỹ phải gọi với biệt danh “Hanoi Hannah” - người hằng ngày đọc những thông báo tuyên truyền trên Đài Tiếng nói Việt Nam để kêu gọi lính Mỹ đào ngũ trong cuộc chiến tranh Việt Nam. Bà nổi tiếng đến mức không chỉ sau khi hòa bình muốn quay lại chiến trường xưa để được gặp một lần mà rất nhiều lãnh đạo nước Mỹ nhắc đến như một huyền thoại.
Sinh năm 1931 tại Hà Nội, Trịnh Thị Ngọ là một nữ phát thanh viên của Đài Tiếng nói Việt Nam trong những năm tháng khốc liệt của chiến tranh. Bà trở thành người phụ trách chương trình phát thanh bằng tiếng Anh nhắm đến binh lính Mỹ, với mục đích làm suy yếu tinh thần chiến đấu của đối phương và khơi dậy lòng nhân ái trong họ. Trong các buổi phát thanh, với giọng nói nhẹ nhàng và thuyết phục, Hannah Hà Nội không chỉ đưa ra thông tin về tình hình chiến sự mà còn kêu gọi lính Mỹ trở về nhà để tránh thương vong vô nghĩa.
Thu Hương là bí danh của bà, được sử dụng xuyên suốt trong chương trình tuyên truyền đặc biệt dành riêng cho lính Mỹ đang tham chiến tại Việt Nam mang tên là "Chuyện nhỏ với binh sỹ Mỹ", do Đài Tiếng nói Việt Nam phối hợp với Phòng địch vận (Cục Dân vận, Tổng cục Chính trị của Bộ Quốc phòng) thực hiện từ năm 1965. Binh lính Mỹ thường gọi bà là "Hannah Hanoi" (Hana của Hà Nội), danh xưng đó đã gắn liền với chương trình và cả cuộc đời bà.
"Xin chào những người lính Mỹ vô danh, tôi là Thu Hương nói chuyện với các bạn trên chiến trường Việt Nam...”. Chương trình của bà thường bắt đầu bằng một lời chào tưởng như đơn giản nhưng khiến những người lính Mỹ háo hức mỗi ngày. “Hannah Hanoi” kể về tâm sự của các chiến sỹ sau cuộc chiến, của những người phụ nữ Việt Nam có chồng ở ngoài mặt trận; đọc danh sách lính Mỹ thiệt mạng trên chiến trường, thông báo các phong trào phản đối cuộc chiến ở Việt Nam trên báo chí Mỹ. “Hannah Hanoi” còn gửi lời chúc sinh nhật muộn màng tới những người lính Mỹ đã không còn sống. Những bài hát, những bản nhạc của Joan Baez hay Bob Dylan cũng được gửi tới các binh sỹ trong chương trình của bà.
Kịch bản của Hannah được các chuyên gia tuyên truyền viết, với sự góp ý của người Cuba. Các buổi phát thanh địch vận bằng tiếng Anh được phát vào ban đêm, sau một ngày dài diễn ra chiến sự. Lúc đầu, mỗi buổi chỉ dài 5 - 6 phút và 2 buổi mỗi tuần. Tuy nhiên, về sau tăng dần thời lượng, phát ngày 3 buổi, mỗi buổi 30 phút.
Nhà thơ Trần Đăng Khoa kể về một người lính hải quân Mỹ từng tham chiến tại Việt Nam, sau chiến tranh đã viết trong hồi kí của mình: “Khi tàu đến vùng Việt Nam, nơi sẽ nhận nhiệm vụ mới. Điều khiến chúng tôi khủng khiếp nhất là vừa vào đến Vịnh Bắc Bộ, chúng tôi đã nghe thấy giọng nói của một nữ phát thanh viên trên Đài Tiếng nói Việt Nam chào đón chúng tôi. Cô ta đọc tên con tàu của chúng tôi rồi nói “Chào mừng các bạn đã đến Việt Nam, chỉ tiếc là tất cả các bạn đang đi vào chỗ chết”. Tôi tự hỏi, “kiểu chào mừng gì mà lạ thế này?” Chúng tôi cảm thấy kinh ngạc và bị sốc để sởn cả gai ốc.
[...]Điều đặc biệt ở Trịnh Thị Ngọ là bà không dùng lời lẽ hằn học, kích động, mà thay vào đó là thông điệp của sự nhân văn và sự thật. Bà đọc tên những binh sĩ đã thiệt mạng, nhắc nhở về nỗi đau của gia đình họ, khiến nhiều binh lính Mỹ bị dao động tâm lý, băn khoăn về ý nghĩa thực sự của cuộc chiến. Thông điệp từ Hannah Hà Nội không chỉ là tiếng nói của một người phụ nữ Việt Nam, mà còn là tiếng nói của khát vọng hòa bình và sự bao dung.Những nỗ lực không nghỉ của bà đã góp phần không nhỏ vào niềm vui đại thắng của cả dân tộc. Ngày 30/4/1975, bà vinh dự là người được đọc trực tiếp bằng tiếng Anh, thông báo với thế giới sự kiện lịch sử của Việt Nam: “Sài Gòn đã được giải phóng, đất nước Việt Nam đã hoàn toàn độc lập thống nhất”. Sau ngày giải phóng, bà theo chồng vào miền Nam sinh sống và làm việc ở Đài Truyền hình thành phố Hồ Chí Minh. Bà Trịnh Thị Ngọ mất ngày 30/9/2016, hưởng thọ 85 tuổi. Bà được an táng tại Long Trì, Châu Thần, Long An, bên cạnh chồng.
Hình ảnh của bà thể hiện rõ nét “sức mạnh mềm” của phụ nữ Việt Nam trong thời kỳ kháng chiến chống Mỹ. Nếu những người lính ngoài chiến trường đối đầu trực tiếp với bom đạn, thì những người phụ nữ như bà đã chọn cách chiến đấu bằng ngôn từ và lý trí. Dù không cầm súng, bà đã góp phần quan trọng vào việc làm suy yếu tinh thần đối phương, giúp cuộc chiến đi đến thắng lợi nhanh hơn. Câu chuyện của bà không chỉ là minh chứng cho lòng dũng cảm và trí tuệ của phụ nữ Việt Nam, mà còn thể hiện khát vọng hòa bình của cả dân tộc. Hannah Hà Nội sẽ mãi được ghi nhớ như một biểu tượng của sức mạnh mềm và lòng nhân ái, góp phần làm nên chiến thắng vĩ đại của đất nước.
Hình ảnh:Trịnh Thị Ngọ.
