TRỊNH TỐ TÂM – “VUA MÌN” ĐÈO HẢI VÂN, NGƯỜI BIẾN TUỔI TRẺ THÀNH SỨC MẠNH CHIẾN ĐẤU

Trong những năm tháng kháng chiến chống Mỹ, cứu nước, phong trào “Ba sẵn sàng” đã đưa hàng triệu thanh niên Việt Nam bước vào những nhiệm vụ của chiến trường. Trong số những người trẻ ấy, Trịnh Tố Tâm là một trường hợp đặc biệt. Từ một thanh niên quê Ứng Hòa tình nguyện lên đường chiến đấu, ông trở thành Anh hùng Lực lượng vũ trang nhân dân khi tuổi đời còn rất trẻ và được ghi nhận với 53 lần được phong tặng danh hiệu “Dũng sĩ diệt Mỹ”. Câu chuyện của ông là một lát cắt tiêu biểu về thế hệ thanh niên đã đưa tuổi trẻ của mình vào những nơi ác liệt nhất của chiến tranh.

Trịnh Tố Tâm sinh năm 1945, tại thôn Mỹ Cầu, xã Đồng Tân, huyện Ứng Hòa, Hà Nội. Quê hương ông là vùng Khu Cháy giàu truyền thống cách mạng. Giữa năm 1965, hưởng ứng phong trào “Ba sẵn sàng”, khi cuộc chiến tranh phá hoại bằng không quân của Mỹ ở miền Bắc ngày càng ác liệt, Trịnh Tố Tâm viết đơn tình nguyện nhập ngũ và xin vào chiến đấu tại chiến trường miền Nam. Quyết định ấy đã đưa một thanh niên đang ở tuổi đôi mươi bước vào một chặng đường mà sau này gắn liền với những chiến công đặc biệt trên chiến trường Trị - Thiên.

Từ năm 1967 đến năm 1970, Trịnh Tố Tâm chiến đấu tại chiến trường Trị - Thiên, trong đội hình lực lượng công binh. Đây là địa bàn có vị trí chiến lược đặc biệt, nơi những tuyến đường, cây cầu và các địa điểm cơ động của lực lượng ta thường xuyên bị đối phương đánh phá. Trong điều kiện chiến đấu xa căn cứ, địa hình hiểm trở và địch kiểm soát gắt gao, nhiệm vụ của lực lượng công binh không chỉ là bảo đảm giao thông mà còn phải chủ động tổ chức các trận đánh, sử dụng mìn và các phương thức tác chiến phù hợp với địa hình.

Tên tuổi Trịnh Tố Tâm gắn đặc biệt với khu vực đèo Hải Vân. Đồng đội gọi ông bằng cái tên “Vua mìn đèo Hải Vân”, xuất phát từ những trận đánh mà ông cùng đơn vị sử dụng mìn để đánh vào các vị trí, đội hình và phương tiện quân sự của đối phương. Không chỉ dựa vào sức mạnh của vũ khí, những trận đánh ấy đòi hỏi người chỉ huy phải nắm địa hình, theo dõi quy luật hoạt động của đối phương, lựa chọn thời điểm và vị trí đặt mìn. Chính sự kết hợp giữa khả năng trinh sát, phán đoán và tổ chức chiến đấu đã tạo nên dấu ấn riêng của Trịnh Tố Tâm trên chiến trường.

Một trong những trận đánh được tư liệu địa phương ghi lại diễn ra năm 1968. Sau ba đêm trinh sát khu vực đèo Hải Vân, Trịnh Tố Tâm phát hiện quân Mỹ thường tập trung tại một điểm cao gần đường vào thời điểm gần sáng. Ông dẫn một tổ chiến đấu tiếp cận và đặt mìn tại khu vực này, gây thương vong cho lực lượng đối phương. Đầu năm 1970, khi giữ cương vị Đại đội phó, ông tiếp tục phán đoán chính xác vị trí địch đổ quân và chỉ huy đơn vị tổ chức đặt mìn, đánh vào đội hình đối phương. Những trận đánh như vậy cho thấy cách đánh của ông dựa nhiều vào yếu tố bất ngờ, nắm chắc địa hình và chủ động lựa chọn thời cơ.

Theo hồ sơ tiểu sử được đăng trên Cổng thông tin tỉnh Đắk Nông, trong thời gian từ 1967 đến 1970, Trịnh Tố Tâm đã chỉ huy đơn vị đánh 58 trận, cùng đồng đội tiêu diệt 1.500 quân địch, phá hủy 61 xe quân sự, đánh bật 19 đoàn tàu hỏa, đánh sập 28 cầu, cống và bắn rơi, phá hủy 3 máy bay lên thẳng. Riêng cá nhân ông được ghi nhận đã tiêu diệt 272 tên địch, trong đó có 185 lính Mỹ, và bắn rơi, phá hủy 3 máy bay lên thẳng. Các con số này là những thành tích được ghi trong hồ sơ tiểu sử, phản ánh quy mô và mức độ ác liệt của những trận đánh mà ông và đơn vị tham gia.

Những chiến công ấy được ghi nhận qua một con số đặc biệt: 53 lần Trịnh Tố Tâm được phong tặng danh hiệu “Dũng sĩ diệt Mỹ”. Đây cũng là chi tiết khiến tên tuổi ông trở nên đặc biệt trong lịch sử phong trào thi đua chiến đấu thời chống Mỹ. Một tài liệu tuyên truyền về phong trào thi đua yêu nước của Bộ Nội vụ hiện nay cũng nhắc Trịnh Tố Tâm như một trong những cá nhân tiêu biểu của phong trào “Dũng sĩ diệt Mỹ”, bên cạnh những điển hình của phong trào “Ba sẵn sàng” và “Năm xung phong”.

Ngày 20/9/1971, Trịnh Tố Tâm được Nhà nước phong tặng danh hiệu Anh hùng Lực lượng vũ trang nhân dân, khi ông mới 26 tuổi. Báo Quân đội nhân dân cho biết, cùng với danh hiệu Anh hùng, ông còn được trao tặng nhiều phần thưởng cao quý, trong đó có Huân chương Kháng chiến chống Mỹ, cứu nước hạng Nhất, 13 Huân chương Chiến công các hạng và 3 Huân chương Giải phóng hạng Nhất. Hình ảnh người chiến sĩ trẻ với nhiều huân, huy chương trên ngực áo về sau trở thành một hình ảnh gắn với tên tuổi Trịnh Tố Tâm.

Điều đáng chú ý là câu chuyện của Trịnh Tố Tâm không kết thúc khi chiến tranh kết thúc. Sau ngày đất nước thống nhất, ông tiếp tục đảm nhiệm nhiều cương vị công tác, trong đó có Bí thư Trung ương Đoàn Thanh niên Cộng sản Hồ Chí Minh, Trưởng ban Thanh niên Quân đội, Thứ trưởng Bộ Lao động - Thương binh và Xã hội và Tổng Biên tập đầu tiên của Báo Lao động và Xã hội. Từ một người trực tiếp chiến đấu ở chiến trường, ông chuyển sang công tác trong thời bình, tiếp tục gắn bó với thanh niên và các nhiệm vụ xã hội.

Ở cương vị công tác mới, hình ảnh Trịnh Tố Tâm vẫn gắn với thế hệ trẻ. Những tư liệu về ông nhấn mạnh rằng, khi giữ cương vị lãnh đạo Đoàn, ông tiếp tục thể hiện sự năng động, nhiệt huyết và tận tụy trong công việc. Điều này tạo nên một mạch xuyên suốt trong cuộc đời ông: tuổi trẻ được cống hiến trên chiến trường, rồi tiếp tục được dành cho công tác xây dựng đất nước khi hòa bình lập lại.

Trịnh Tố Tâm qua đời năm 1996, khi mới 51 tuổi, sau thời gian mắc bệnh hiểm nghèo. Báo Quân đội nhân dân cho biết căn bệnh của ông được xác định có liên quan đến ảnh hưởng của chất độc hóa học trong những năm chiến đấu. Sự ra đi khi tuổi đời còn tương đối trẻ khép lại cuộc đời của một người từng dành phần lớn những năm tháng đẹp nhất của tuổi trẻ cho chiến trường và sau đó tiếp tục cống hiến trong công tác.

Ngày nay, câu chuyện về Trịnh Tố Tâm vẫn được nhắc lại trong các hoạt động giáo dục truyền thống cho thế hệ trẻ. Năm 2020, tượng chân dung Anh hùng LLVTND Trịnh Tố Tâm được khánh thành tại Trường THPT Ứng Hòa B, quê hương ông, với mục đích để học sinh hiểu thêm về cuộc đời và những đóng góp của người anh hùng. Việc đặt tượng tại một ngôi trường cũng tạo nên một cách kết nối đặc biệt giữa câu chuyện của một thế hệ đoàn viên, thanh niên thời chiến với những thế hệ học sinh đang lớn lên trong hòa bình.