TRONG HẦM PHÁO ĐIỆN BIÊN

Sau trận đầu thắng lớn: diệt hai đồn Him Lam, Độc Lập, bức hàng đồn Bản Kéo... chiến dịch đã bước sang đợt 2. Quân ta tiếp tục xốc tới, giành giật với địch quyền làm chủ các ngọn đồi A, C, D, E... gần sông Nậm Rốm mà bên kia là khu trung tâm Mường Thanh.

Đúng là giành giật - bởi bộ binh của ta chiếm giữ một số mỏm đồi, địch lồng lộn cho phi, pháo với xe tăng cùng bộ binh... lao ra phản kích. Nhưng tình thế đã khác rồi. Bộ binh ta không còn phải điêu đứng trước sức mạnh áp đảo của hỏa lực địch như 7, 8 năm về trước.

Ngày 17 tháng 3 năm 1954, tôi đang ngồi trong một hầm pháo 105 ly. Tính theo đường chim bay, chúng tôi chỉ cách Mường Thanh 4 km. Đây là đại đội 804 của tiểu đoàn 2. Đại đội 806 cũng gần bên. Hầm công sự pháo của chúng tôi dàn ngang lưng chừng mấy quả đồi, có chỗ được mái lá rừng che phủ; cũng có hầm đặt ngay vách núi gần đường 41, nơi trống trải xơ xác, bất ngờ nhất, “ăn nhau” ở cái tài ngụy trang!

Đồng chí Rụ - chính trị viên đại đội phổ biến lệnh trên: liên tục chiến đấu, sẵn sàng cơ động vào trung tâm, nhưng chúng ta phải tạo nếp sinh hoạt bình thường từ cái ăn, ngủ cho tới chuyện tắm rửa cho mình và pháo...

Lần này chúng tôi biết địch ở ngay bờ sông Nậm Rốm mà lại rất thiếu nước. Chúng thiếu cả củi phải gỡ giao thông hào và hầm sụp để đun, phải thả cả dù và nước.

Ngay từ trận đầu Him Lam, địch đã thấy pháo ta bủa vây chúng từ những cao điểm xung quanh, hoàn toàn có khả năng chế áp mọi hoạt động của chúng. Điều bất ngờ lớn nhất không chỉ từ hậu phương xa xôi lên tới đây được bằng xe kéo những khẩu trọng pháo lặc lè... mà “Việt Minh” còn dùng sức người kéo pháo bí mật đi tắt được qua các dãy núi đồi trùng điệp với dốc ngược tới 65 độ cao!

Bảy giờ thì chúng tôi với mỗi khẩu pháo đã ở trong công sự kiên cố với nóc hầm dày trên 1 mét, như trong một ngôi nhà khang trang... chỉ có cái đầu nòng pháo ngó ra ngoài cửa sổ - lỗ châu mai - quay ngang, quay dọc... Trong lúc êm ả có thể đánh tú lơ khơ... Anh Tuyên kính (chính trị viên tiểu đoàn) vừa xuống đây, đang ngồi đánh cờ xúy với lính của mình. Lúc nào cũng thấy ở anh sự điềm tĩnh, giản dị, vì anh vốn là một nhà giáo.

Bỗng vang lên từ góc hầm bên phải, Khẩu đội trưởng tay cầm ống nghe điện thoại, miệng hô:

Chuẩn bị bắn bộ binh địch!

Ngòi nổ tức thì, liều 6!

Góc tà 269, hướng về nguyên điểm!

Biểu xích 303, một phát nạp đạn!

Tất cả lập tức về vị trí chiến đấu. Và tôi nhìn trên lá chắn: “Đã chiến thắng ở Hòa Bình ngày 22 tháng 3 năm 1952 thì nhất định phải thắng trận Trần Đình!” (Bí danh của Điện Biên Phủ).

Điện từ Trung đoàn báo xuống: 804 có khách... một lát sau, vị khách từ cơ quan Bộ Tổng chỉ huy giới thiệu xuống là Thép Mới - nhà báo nổi tiếng - chúng tôi mới đọc bài của anh trên báo Quân đội nhân dân mặt trận. Mấy cán bộ pháo binh rất khoái cái từ anh dùng: “Pháo ta bắn từng phát đĩnh đạc”. Mặc dù có vẻ từng trải đi đây đi đó, trông anh còn rất trẻ so với tuổi 30 của anh. Cuộc gặp gỡ này đã cho tôi học được đôi điều: về tính năng động hoạt bát, về cung cách tìm hiểu thực tế, moi tìm tài liệu của một phóng viên...

Vị khách này vừa đi xong, lại có mấy vị khách nữa ùa vào căn hầm pháo chật chội. Nhưng lần này có vẻ như một làn gió mát thoáng qua.. Tiếng nói cười rộn rã, khiến các chàng pháo thủ trẻ tuổi vừa rụt rè vừa cởi mở, cách tiếp đãi có đặc biệt hơn... Vì đây là một nhóm 5 cô gái trẻ cùng với các anh Minh Tiến, Trọng Lanh, Vinh, Viện... có mang theo nhị, sáo và cây đàn Banjo Alto của Văn công Đại đoàn 351. Còn mấy người nữa, phải chia nhau ra mấy hầm pháo để ở chung với pháo thủ một vài ngày và cũng có thể ở lâu hơn, tùy theo tình hình chiến đấu.

Thế là cái tuy-nen (hầm khoét ngầm kéo dài thêm vào lòng đất) chính giữa sau đuôi càng pháo phải dọn dẹp để có chỗ nằm cho 3 cô văn công. Còn nam giới thì phân tán tùy nghi trong ngách đường hầm hai bên cánh gà thông sang hầm pháo khác. Đêm ngày, các pháo thủ vẫn ngồi (kể cả ăn ngủ) bên càng pháo, bên máy ngắm và nòng máng. Góc chỉ huy khẩu đội thì bất khả xâm phạm với một máy điện thoại và cuốn sổ ghi lệnh, ghi phần tử xạ kích.

Như đôi trai gái hò hẹn đã lâu, đầy háo hức, văn công tới là phải biểu diễn ngay. Bấy giờ chưa có quân phục cho nữ, các cô văn công hành quân vẫn chỉ có quần thâm với áo trấn thủ dài tay. Chốc lát, từ trong tuy-nen bước ra một vài bước là sàn biểu diễn giữa hai càng pháo mở rộng... Ba cô Tý, Lương, Ngọc đã mang trên mình bộ quần áo tứ thân với bồ tượng xanh hoa lý, yếm đỏ, với dải lụa hoa hồng.

Theo tiếng hát điệu “Sắp qua cầu”

“Ai xui là xui cây lúa chín a lúa nặng trĩu bông í, ì, i ...
em mong anh về gặt hái lúa giúp em í, ì, i ...”

Các cô đang múa lượn, điệu múa dân gian, lượn tròn giữa hai càng pháo, ấn tượng màu hồng - bấy giờ vẫn còn tiết xuân Giáp Ngọ - như những cánh hoa đào - đôi tay cánh mềm với giải lụa hồng lướt qua, vuốt trên mái tóc các pháo thủ đang ngồi xem... Anh Viện - một nghệ nhân quê Thái Bình ở đơn vị mới tuyển về Văn công với tiếng nhị điêu luyện thật rộn ràng tôn thêm nét múa...!

Rồi tiếng sáo “Nhị lang sơn”, rồi hợp ca “Xẩm xoan” theo nhịp phách của cô Thúy; rồi Minh Tiến; Trọng Lanh, Phạm Vinh, Hữu Quỳnh cùng hát “Tổ quốc Mỹ Lệ...” Rồi ngâm thơ Tố Hữu “Sáng tháng 5”...

Không nhất thiết là một buổi biểu diễn liên tục. Cứ lúc rảnh, pháo thủ yêu cầu cá nhân ai là người đó hát ngay. Đang ca hát, có lệnh bắn là dân công dẹp vào trong, giúp bê đạn, cho pháo thủ lao vào giật nòng, giật cò. Mỗi phát, khói lại mù mịt hầm không ai nhìn rõ mặt ai. Chúng tôi cầm quạt hoặc mảnh vải vung lên quạt khắp cho khói tan nhanh.

Tiếng chuông điện thoại reo từ đài quan sát truyền tin qua khẩu đội trưởng: “1 xe Jeep nổ tung. Bọn địch phản kích phía sân bay bị pháo ta bắn lăn cù chiêng cả lũ, chạy tóe... Một ô tô Hồng thập tự không kịp khiêng xác lên đã bỏ chạy, vứt lại gói xác có lẽ là quan to ... Vì nó gói bằng cờ Pháp...”. Những cảnh tượng ấy thường cho lính ta những phút giây thư giãn thoải mái.

Kể ra thì cũng chẳng phải múa hát - cứ có mặt các cô văn công mang bóng dáng những người con gái quê hương ở chốn này là chiến sĩ ta đã thấy ấm lòng, thấy vui lắm rồi, “vui như Tết” ấy!

Chính trị viên Rụ như áy náy cầm điện thoại nói với đại đội trưởng đang quan sát trên đài cách hơn 2 km trên dốc cao: “Cậu có muốn về xem không?”. Cô Tý nhanh nhẩu: “Anh giới thiệu em hát...” và nói với Đại đội trưởng Kính: “Anh bận khỏi về, cứ nghe thôi anh ạ... em tên là Tý”., và cô hát liền. Nghe kể khi nghe hát qua điện thoại, anh Kính cứ “ờ ... ờ” như nghe báo cáo vậy. Ai mà trách anh đang mải theo dõi địch, tìm thời cơ bắn.