“Trực thăng cá lẹp” giữa lòng Sài Gòn

Võ Thị Tâm sinh năm 1944 tại Bến Tre, trong một gia đình nông dân nghèo có truyền thống cách mạng. Bến Tre vốn là một trong những địa phương có phong trào cách mạng mạnh ở miền Nam, vì vậy từ nhỏ bà đã tiếp xúc với không khí đấu tranh và sớm hình thành ý thức trách nhiệm với quê hương.

Điều đặc biệt ở Võ Thị Tâm là bà tham gia cách mạng từ khi tuổi đời còn rất nhỏ.

Khoảng 13 tuổi, bà đã làm công tác giao liên tại quê nhà. Công việc này đưa bà tiếp xúc với những người hoạt động cách mạng và giúp bà làm quen với việc giữ bí mật, di chuyển giữa các địa bàn và chuyển thông tin. Đến năm 18 tuổi, bà được kết nạp vào Đảng.

Những năm tháng đầu tiên ấy có ý nghĩa rất lớn đối với quá trình trưởng thành của Võ Thị Tâm.

Bà không bắt đầu với một vị trí cao.

Không phải ngay từ đầu bà đã trở thành một chiến sĩ nổi tiếng.

Bà bắt đầu từ những công việc rất gần với đời sống của người dân.

Qua từng nhiệm vụ, bà hiểu hơn về địa bàn, con người và cách duy trì liên lạc trong hoàn cảnh chiến tranh.

Đến năm 1964, Võ Thị Tâm được điều về lực lượng vũ trang T4 Sài Gòn – Gia Định. Bà bắt đầu hoạt động tại nội thành Sài Gòn, xây dựng cơ sở, trinh sát và nắm tình hình.

Đây là một nhiệm vụ rất khác so với công việc giao liên tại quê nhà.

Sài Gòn là một đô thị lớn, có mật độ dân cư đông và hệ thống kiểm soát chặt chẽ.

Để hoạt động tại đây, Võ Thị Tâm phải sống như một người dân bình thường.

Bà từng làm nhiều công việc khác nhau như phụ quán ăn, ở đợ, bán kem, bán rau để tạo vỏ bọc và có điều kiện đi lại, quan sát các khu phố. Qua thời gian, bà thuộc rất rõ đường phố, ngõ hẻm và những tuyến đường trong nội thành.

Những công việc tưởng như nhỏ bé ấy lại trở thành một phần rất quan trọng trong nhiệm vụ của bà.

Bà không thể xuất hiện với tư cách một người hoạt động cách mạng.

Bà phải hòa mình vào cuộc sống bình thường.

Phải quan sát mà không gây chú ý.

Phải ghi nhớ địa điểm và tình hình.

Đây là một dạng lao động âm thầm đòi hỏi sự kiên nhẫn rất lớn.

Những người dân mà bà gặp hằng ngày cũng đóng một vai trò quan trọng.

Có những người biết bà hoạt động nhưng vẫn âm thầm che chở.

Có những người không hỏi quá nhiều.

Có người thậm chí biết bà rải truyền đơn nhưng vẫn chọn im lặng. Những sự giúp đỡ ấy tạo điều kiện để Võ Thị Tâm tiếp tục hoạt động trong nội thành.

Đến cuối năm 1967, khi công tác chuẩn bị cho Tổng tiến công và nổi dậy Xuân Mậu Thân được triển khai, Võ Thị Tâm nhận một nhiệm vụ đặc biệt: làm trinh sát kiêm dẫn đường cho Bộ Tư lệnh Tiền phương Phân khu 2.

Bà phải dẫn lực lượng từ bên ngoài tiến vào nội đô Sài Gòn.

Đây là một nhiệm vụ có ý nghĩa rất lớn.

Người dẫn đường phải biết chính xác địa bàn.

Phải hiểu những tuyến đường có thể đi qua.

Phải nắm được những thay đổi trong khu phố.

Và phải giúp lực lượng giữ được phương hướng trong điều kiện chiến sự diễn ra liên tục.

Võ Thị Tâm đã ba lần dẫn quân tiến vào nội đô Sài Gòn trong chiến dịch Mậu Thân.

Chính trong những ngày tháng ấy, đồng đội đặt cho bà biệt danh “Trực thăng cá lẹp”.

Biệt danh ấy xuất phát từ vóc dáng nhỏ nhắn nhưng khả năng di chuyển rất nhanh, phản ứng nhanh và sự mưu trí của bà.

Nhưng đằng sau một biệt danh nghe có vẻ vui là một công việc vô cùng căng thẳng.

Võ Thị Tâm không chỉ dẫn đường.

Bà còn làm liên lạc, trinh sát và trực tiếp chiến đấu khi cần.

Trong nhiều trận đánh, bà cùng đơn vị phải đối mặt với lực lượng mạnh hơn.

Bà cũng từng bị thương nhưng vẫn cố gắng bám trụ và hỗ trợ đồng đội.

Một trong những giai đoạn đáng nhớ nhất diễn ra vào tháng 6/1968.

Ngày 17/6, đơn vị của bà rơi vào một tình thế rất nguy hiểm.

Lực lượng chỉ còn một nhóm nhỏ và bị bao vây.

Trong hoàn cảnh ấy, người chỉ huy giao cho Võ Thị Tâm một nhiệm vụ đặc biệt: cải trang thành thường dân, tìm cách thoát ra bằng đường hợp pháp, mang thông tin và kỷ vật của đồng đội về báo cáo với cấp trên.

Đây là một quyết định không hề dễ dàng.

Những người ở lại hiểu rằng cơ hội sống sót của mình rất thấp.

Họ muốn Võ Thị Tâm là người ra ngoài để đưa thông tin về đơn vị.

Võ Thị Tâm nén đau thương và thực hiện nhiệm vụ.

Bà không chỉ mang theo thông tin.

Bà còn mang theo kỷ vật của những người đã ở lại.

Như vậy, nhiệm vụ của bà không chỉ là báo cáo tình hình.

Đó còn là đưa ký ức của đồng đội trở về với đơn vị.

Sau khi thoát khỏi vòng vây, cuộc đời Võ Thị Tâm tiếp tục trải qua một giai đoạn rất khó khăn.

Bà bị bắt và bị đưa qua nhiều nơi giam giữ.

Sau cùng, bà bị đưa ra Côn Đảo và phải chịu cảnh giam cầm cho đến tháng 4/1975.

Điều đáng chú ý là trước đó, bà đã dành nhiều năm hoạt động trong nội thành.

Sau đó, bà lại phải sống trong hoàn cảnh hoàn toàn khác: bị tách khỏi những người đồng đội và bị giam giữ trong thời gian dài.

Nhưng tinh thần mà bà đã rèn luyện trong những năm hoạt động tiếp tục giúp bà vượt qua giai đoạn ấy.

Chiến tranh kết thúc vào năm 1975.

Võ Thị Tâm trở lại cuộc sống bình thường.

Một người đã từng làm giao liên từ tuổi thiếu niên, từng dẫn quân vào Sài Gòn và bị giam giữ trong nhiều năm lại bắt đầu một chặng đường hoàn toàn mới.

Sau chiến tranh, bà học tập và trở thành thẩm phán của Tòa án Nhân dân Quận 11, Thành phố Hồ Chí Minh.

Sự chuyển đổi này rất đáng chú ý.

Trong chiến tranh, bà sử dụng sự nhanh nhạy và khả năng quan sát để hoàn thành nhiệm vụ.

Trong thời bình, những phẩm chất ấy được sử dụng trong một công việc khác: bảo vệ pháp luật và giải quyết các vấn đề của xã hội.

Cuộc đời bà vì thế không kết thúc ở năm 1975.

Bà tiếp tục sống, làm việc và xây dựng gia đình.

Những năm về sau, Võ Thị Tâm có một cuộc sống khá giản dị. Báo chí từng đến thăm bà và ghi lại hình ảnh một người phụ nữ lớn tuổi sống trong căn nhà nhỏ ở Thành phố Hồ Chí Minh, trồng cây, chăm sóc gia đình và vẫn nhớ rõ những người đồng đội đã hy sinh.

Điều đó tạo nên sự đối lập rất rõ.

Một thời, bà là nữ trinh sát phải đi qua những con phố giữa chiến tranh.

Một thời, bà phải làm nhiều nghề để che giấu thân phận.

Một thời, bà dẫn những đoàn quân tiến vào nội thành.

Nhưng sau này, bà trở thành một người phụ nữ bình thường sống giữa một thành phố hòa bình.

Có lẽ chính sự bình dị ấy khiến câu chuyện của bà càng đáng nhớ.

Bà không tìm cách biến mình thành một nhân vật xa cách.

Bà vẫn nhớ đến đồng đội và thường nhắc về họ.

Nhiều năm sau, khi kể lại cuộc chiến, điều bà quan tâm không chỉ là những thành tích của cá nhân mà là những người đã không thể trở về. Báo Quân đội nhân dân cũng ghi nhận rằng bà nhiều lần nhắc đến đồng đội, những người đã hy sinh trong những ngày tháng Mậu Thân.

Đây là một nét rất đẹp trong câu chuyện của Võ Thị Tâm.

Một người anh hùng không nhất thiết phải nói nhiều về chiến công của mình.

Đôi khi điều họ nhớ nhất lại là những người đã nằm lại.

Và khi cuộc đời đã bước sang thời bình, điều khiến họ day dứt nhất có thể vẫn là những người bạn không còn cơ hội trở về.

Võ Thị Tâm được Nhà nước phong tặng danh hiệu Anh hùng Lực lượng vũ trang nhân dân. Câu chuyện của bà hiện được lưu giữ qua các tư liệu của Quân khu 7, Báo Quân đội nhân dân, Bảo tàng Phụ nữ Nam Bộ và nhiều chương trình truyền hình.

Điều đáng chú ý là bà không nổi tiếng nhờ một trận đánh duy nhất.

Điểm đặc biệt nằm ở cả một quá trình.

Từ năm 13 tuổi làm giao liên.

Đến tuổi 20 làm nhiệm vụ tại Sài Gòn.

Sau đó trở thành trinh sát và dẫn đường.

Ba lần đưa lực lượng tiến vào nội đô.

Bị thương.

Bị bắt.

Bị giam giữ.

Rồi trở về và xây dựng cuộc sống mới trong thời bình.

Đó là một hành trình rất dài.

Câu chuyện của Võ Thị Tâm cũng cho thấy phụ nữ có thể đảm nhận những nhiệm vụ rất quan trọng trong chiến tranh.

Họ không chỉ là người vận chuyển hay làm hậu phương.

Họ có thể là người trinh sát.

Người dẫn đường.

Người xây dựng cơ sở.

Người chỉ huy.

Và trực tiếp chiến đấu.

Nhưng điều đáng quý hơn là sau chiến tranh, những người phụ nữ ấy vẫn tiếp tục đóng góp bằng những công việc khác.

Võ Thị Tâm trở thành thẩm phán.

Một người từng hoạt động trong chiến tranh nay góp phần bảo vệ công lý trong thời bình.

Đó là sự tiếp nối rất ý nghĩa.

Đối với thế hệ trẻ ngày nay, câu chuyện của bà không phải một lời ca ngợi chiến tranh.

Ngược lại, nó cho thấy chiến tranh đã lấy đi của rất nhiều người tuổi trẻ, gia đình và những cơ hội bình thường.

Võ Thị Tâm may mắn sống sót.

Nhưng nhiều người đồng đội của bà thì không.

Vì vậy, điều quan trọng nhất khi nhìn lại cuộc đời bà là hiểu giá trị của hòa bình.

Một cô gái 23 tuổi từng phải dẫn quân vào nội đô giữa chiến tranh.

Một cô gái ấy sau này trở thành một người phụ nữ bình thường, trồng cây trong sân nhà, chăm sóc con cháu và nhớ về những người đồng đội đã mất.

Đó có lẽ là hình ảnh đẹp nhất của một người đã đi qua chiến tranh.

Võ Thị Tâm – “Trực thăng cá lẹp” – là một trong những nữ anh hùng đặc biệt của Sài Gòn – Gia Định. Từ cô giao liên 13 tuổi ở Bến Tre, bà trở thành nữ trinh sát, dẫn đường và ba lần đưa lực lượng tiến vào nội đô Sài Gòn trong Mậu Thân 1968. Sau những năm bị bắt và giam giữ, bà trở về với đời thường, trở thành thẩm phán và vẫn dành phần đời còn lại để nhớ về những đồng đội đã hy sinh. Câu chuyện của bà vừa là câu chuyện về lòng dũng cảm, vừa là câu chuyện về giá trị của hòa bình.