TRUNG TƯỚNG CAO VĂN KHÁNH - VỊ TƯỚNG TRÍ THỨC TRẦM LẶNG CỦA QUÂN ĐỘI NHÂN DÂN VIỆT NAM

Trung tướng Cao Văn Khánh sinh năm 1917 tại cố đô Huế, trong một gia đình trí thức, đại quý tộc gắn bó với triều đình nhà Nguyễn. Thừa hưởng truyền thống học vấn cao, ông đỗ Cử nhân Luật tại Đại học Đông Dương danh giá nhưng không chọn con đường làm quan lộ dễ dàng. Thay vào đó, ông trở thành giáo sư dạy toán tại các trường tư thục nổi tiếng ở Huế và hăng hái tham gia phong trào Hướng đạo. Tháng 8 năm 1945, ông tốt nghiệp lớp học quân sự tại Trường Thanh niên Tiền tuyến Huế. Khi Cách mạng Tháng Tám bùng nổ, người trí thức trẻ tuổi này đã quyết định dấn thân, từ bỏ cuộc sống vinh hoa phú quý để đi theo tiếng gọi độc lập dân tộc. Ông tham gia thành lập và được bầu làm Phó Chủ tịch Giải phóng quân Huế. 

Trong cuộc kháng chiến chống thực dân Pháp, đồng chí Cao Văn Khánh được Đại tướng Võ Nguyên Giáp tin tưởng giao phó nhiều trọng trách trên những địa bàn khốc liệt nhất. Từ cương vị Khu trưởng Khu 5 ở mặt trận Nha Trang, An Khê, ông được điều động ra Bắc và gắn liền với các chiến dịch lớn. Trên cương vị Đại đoàn phó Đại đoàn 308 (Đại đoàn Quân Tiên Phong), ông trực tiếp tham gia chỉ huy binh đoàn chủ lực đánh những trận quyết định trong chiến dịch Biên giới 1950 và chiến dịch Điện Biên Phủ năm 1954. Ngay sau khi tiếng súng tại Mường Thanh vừa dứt vào ngày 7 tháng 5 năm 1954, ông được lệnh ở lại tiếp quản trận địa và giải quyết việc trao trả tù binh. Cũng chính tại căn hầm chỉ huy De Castries vừa được giải phóng, ông đã tổ chức một đám cưới lịch sử, giản dị nhưng đầy lãng mạn với người bạn đời của mình. 

Bước sang cuộc kháng chiến chống Mỹ cứu nước, tài năng tham mưu và tổ chức hợp đồng binh chủng của ông tiếp tục tỏa sáng rực rỡ. Ông đảm nhiệm các chức vụ chủ chốt như Tư lệnh Mặt trận B70 (Trị Thiên), Phó Tư lệnh chiến dịch Đường 9 - Nam Lào năm 1971, và Phó Tư lệnh Mặt trận chỉ huy đợt đọ sức 304 ngày đêm bảo vệ Quảng Trị năm 1972. Năm 1974, ông được thăng quân hàm Thiếu tướng và rút về Bộ Tổng Tham mưu giữ chức Phó Tổng Tham mưu trưởng. Tại Tổng hành dinh trong cuộc Tổng tiến công mùa Xuân 1975, ông là trợ thủ đắc lực sắt cánh bên Đại tướng Võ Nguyên Giáp. Với tư duy khoa học chặt chẽ, ông chính là người "cầm nhịp", theo dõi sát từng biến động trên chiến trường để báo cáo kịp thời cho Bộ Chính trị và truyền đạt chính xác các mệnh lệnh thần tốc đến các binh đoàn tiến về giải phóng Sài Gòn. 

Sau ngày đất nước thống nhất, ông được thăng quân hàm Trung tướng vào năm 1980. Tuy nhiên, do những năm tháng bám trụ tại các "tọa độ lửa" miền Trung, ông bị nhiễm chất độc hóa học dioxin và qua đời vì bệnh ung thư gan vào ngày 3 tháng 10 năm 1980 tại Hà Nội. Suốt cuộc đời mình, Trung tướng Cao Văn Khánh luôn giữ đức tính khiêm nhường, kiên trung và chọn lối sống thanh bạch, lặng lẽ lùi về sau những hào quang. Tên tuổi và những đóng góp thầm lặng mang tầm chiến lược của vị tướng trí thức người Huế mãi mãi là một phần trang trọng, cao quý trong lịch sử Quân đội Nhân dân Việt Nam.