Trung tướng Đặng Quân Thụy – Người mang ký ức Điện Biên qua những năm tháng

Có những người đi qua chiến tranh bằng những chiến công được ghi lại trong lịch sử. Cũng có những người mang theo ký ức của cả một thế hệ, để nhiều năm sau, khi chiến tranh đã lùi xa, những câu chuyện của họ trở thành chiếc cầu nối giữa quá khứ và hiện tại.

Trung tướng, Anh hùng Lực lượng vũ trang nhân dân Đặng Quân Thụy là một người như thế.

Cuộc đời ông trải dài qua những giai đoạn quan trọng của lịch sử đất nước: từ những ngày đầu tham gia cách mạng khi còn là một học sinh, đến những chiến trường khốc liệt của cuộc kháng chiến chống thực dân Pháp; từ Điện Biên Phủ đến những năm tháng chiến đấu trong cuộc kháng chiến chống Mỹ và các cuộc chiến tranh bảo vệ Tổ quốc. Sau chiến tranh, ông tiếp tục đảm nhiệm nhiều cương vị trong quân đội, Quốc hội và Hội Cựu chiến binh Việt Nam

Trung tướng, Anh hùng Lực lượng vũ trang nhân dân Đặng Quân Thụy sinh năm 1928 tại xã Xuân Hồng, huyện Xuân Trường, tỉnh Nam Định. Tuổi trẻ của ông gắn với những năm đất nước đứng trước những biến động lớn và phong trào đấu tranh giành độc lập ngày càng phát triển.

Tháng 10/1944, khi còn là học sinh Trường Bưởi, nay là Trường THPT Chu Văn An, Đặng Quân Thụy đã tham gia Mặt trận Việt Minh. Từ một người học sinh, ông từng bước đến với hoạt động cách mạng và sau đó bước vào con đường quân ngũ.

Đó là thời điểm ông còn rất trẻ. Nhưng những lựa chọn của tuổi thanh niên đã quyết định hướng đi của gần như toàn bộ cuộc đời sau này.

Ông trở thành người lính trong một giai đoạn mà đất nước đang phải đối mặt với chiến tranh và những thử thách vô cùng lớn. Từ đây, cuộc đời Đặng Quân Thụy gắn với quân đội và những chiến trường quan trọng của lịch sử dân tộc.

Trưởng thành giữa những chiến dịch của cuộc kháng chiến chống Pháp

Trong cuộc kháng chiến chống thực dân Pháp, Đặng Quân Thụy từng tham gia nhiều chiến dịch lớn.

Ông có mặt trong Chiến dịch Việt Bắc Thu - Đông năm 1947, Chiến dịch Biên giới năm 1950, Chiến dịch Tây Bắc năm 1952-1953 và Chiến dịch Điện Biên Phủ năm 1954.

Những chiến dịch ấy cũng là những năm tháng giúp người chiến sĩ trẻ trưởng thành.

Chiến tranh không chỉ đòi hỏi lòng dũng cảm mà còn cần khả năng quan sát, phán đoán và tổ chức. Đặng Quân Thụy từng đảm nhiệm công tác liên quan đến tác chiến, một nhiệm vụ đòi hỏi người cán bộ phải nắm được tình hình chiến trường và kịp thời cung cấp thông tin cho cấp chỉ huy.

Qua từng chiến dịch, kinh nghiệm của ông ngày càng được tích lũy.

Và rồi, ông bước vào một trong những chiến dịch quan trọng nhất của cuộc đời mình: Chiến dịch Điện Biên Phủ.

Những ngày tháng ở Điện Biên Phủ

Đầu năm 1954, chiến trường Điện Biên Phủ bước vào giai đoạn chuẩn bị cho một trận quyết chiến có ý nghĩa đặc biệt đối với cuộc kháng chiến.

Đặng Quân Thụy khi ấy là cán bộ tác chiến. Ông cùng lực lượng trinh sát và các bộ phận liên quan thực hiện nhiệm vụ quan sát, nắm tình hình trận địa của đối phương.

Công việc ấy diễn ra trong điều kiện vô cùng khó khăn. Người cán bộ tác chiến phải theo dõi những thay đổi của chiến trường, ghi nhận các vị trí quan trọng và chuyển thông tin về cơ quan chỉ huy.

Những gì được quan sát và báo cáo từ thực địa trở thành một phần cơ sở để bộ phận tham mưu nghiên cứu tình hình và phục vụ chỉ huy chiến dịch.

Ngày 13/3/1954, Chiến dịch Điện Biên Phủ chính thức bắt đầu.

Từ thời điểm ấy, những ngày tháng căng thẳng nối tiếp nhau. Các cán bộ trong Sở chỉ huy phải liên tục cập nhật diễn biến từ các đơn vị ngoài mặt trận.

Đặng Quân Thụy đã chứng kiến từ bên trong chiến dịch một trong những trận đánh lớn nhất của lịch sử quân sự Việt Nam thế kỷ XX.

Khi phương châm chiến đấu được thay đổi

Một trong những dấu mốc quan trọng của Chiến dịch Điện Biên Phủ là quyết định thay đổi phương châm tác chiến từ “đánh nhanh, thắng nhanh” sang “đánh chắc, tiến chắc”.

Sự thay đổi này kéo theo hàng loạt công việc phải tổ chức lại. Pháo binh đã được đưa vào trận địa phải được di chuyển, kế hoạch tác chiến phải điều chỉnh và toàn bộ lực lượng phải chuẩn bị cho một cuộc chiến lâu dài hơn.

Đối với những người làm công tác tham mưu và tác chiến như Đặng Quân Thụy, đây là một giai đoạn đặc biệt quan trọng.

Chiến dịch sau đó diễn ra trong 56 ngày đêm với nhiều trận đánh quyết liệt.

Ngày 7/5/1954, Chiến dịch Điện Biên Phủ kết thúc thắng lợi.

Đối với Đặng Quân Thụy, chiến thắng ấy không chỉ là một dấu mốc trong lịch sử dân tộc. Nó còn là ký ức của tuổi trẻ, của những người đồng đội và của những ngày tháng ông đã trực tiếp sống giữa chiến trường.

Từ Điện Biên Phủ đến những chiến trường mới

Sau chiến thắng Điện Biên Phủ, Đặng Quân Thụy tiếp tục gắn bó với quân đội.

Đất nước bước vào một giai đoạn mới, nhưng chiến tranh chưa kết thúc. Trong cuộc kháng chiến chống Mỹ, ông tiếp tục đảm nhiệm nhiều nhiệm vụ quân sự và có mặt tại những chiến trường quan trọng.

Ông tham gia Tổng tiến công và nổi dậy Xuân Mậu Thân 1968 cùng nhiều nhiệm vụ khác trong sự nghiệp bảo vệ Tổ quốc. Sau năm 1975, ông tiếp tục tham gia những nhiệm vụ liên quan đến bảo vệ biên giới và xây dựng quân đội.

Như vậy, cuộc đời quân ngũ của ông trải dài qua nhiều giai đoạn lịch sử.

Từ Việt Bắc đến Biên giới, Tây Bắc, Điện Biên Phủ rồi những chiến trường trong cuộc kháng chiến chống Mỹ và thời kỳ bảo vệ Tổ quốc sau này, Đặng Quân Thụy thuộc về một thế hệ cán bộ quân đội đã trải qua gần như toàn bộ những năm tháng chiến tranh lớn của đất nước.

Những năm tháng trong quân đội

Sau nhiều năm chiến đấu và công tác, Đặng Quân Thụy tiếp tục đảm nhiệm nhiều vị trí trong quân đội.

Ông được phong quân hàm Thiếu tướng năm 1984 và Trung tướng năm 1989.

Không chỉ có những đóng góp trong chiến đấu, ông còn tham gia công tác xây dựng và tổ chức hoạt động của các cơ quan quân sự.

Những kinh nghiệm tích lũy từ chiến trường trở thành hành trang quan trọng trong quá trình ông đảm nhiệm những trọng trách sau này.

Nhưng cuộc đời của người lính ấy không dừng lại khi đất nước bước vào thời kỳ hòa bình.

Từ người lính đến người hoạt động trong Quốc hội

Sau nhiều năm công tác trong quân đội, Đặng Quân Thụy tiếp tục đảm nhiệm những cương vị quan trọng trong bộ máy Nhà nước.

Ông là đại biểu Quốc hội các khóa VIII, IX và X, từng giữ chức Phó Chủ tịch Quốc hội kiêm Chủ nhiệm Ủy ban Quốc phòng và An ninh. Cuối năm 2002, ông được bầu làm Chủ tịch Hội Cựu chiến binh Việt Nam.

Đây là một chặng đường mới của cuộc đời.

Nếu những năm tuổi trẻ của ông gắn với chiến trường thì những năm tháng sau này lại gắn với công việc xây dựng đất nước, hoạt động Quốc hội và chăm lo cho các thế hệ cựu chiến binh.

Dù ở vị trí nào, những trải nghiệm của một người từng trực tiếp đi qua chiến tranh vẫn luôn là một phần quan trọng trong cách ông nhìn nhận những vấn đề liên quan đến quốc phòng, quân đội và những người lính.

Huân chương Sao Vàng – sự ghi nhận cho một đời cống hiến

Một dấu mốc đặc biệt trong cuộc đời Đặng Quân Thụy là việc ông được trao tặng Huân chương Sao Vàng.

Ngày 19/8/2009, tại Hà Nội, Chủ tịch nước Nguyễn Minh Triết đã trao Huân chương Sao Vàng cho Trung tướng Đặng Quân Thụy cùng một số cán bộ quân đội qua các thời kỳ. Báo Quân đội nhân dân ghi rõ ông là một trong những cán bộ được trao tặng phần thưởng cao quý này.

Huân chương Sao Vàng là một trong những phần thưởng cao quý nhất của Nhà nước Việt Nam.

Đối với một người đã bắt đầu hoạt động cách mạng từ khi còn là học sinh, trải qua nhiều chiến trường và tiếp tục cống hiến trong quân đội, Quốc hội và Hội Cựu chiến binh, phần thưởng ấy là sự ghi nhận cho một chặng đường dài.

Không chỉ riêng Huân chương Sao Vàng, ông còn được trao tặng nhiều phần thưởng khác như Huân chương Quân công hạng Nhất, Nhì, Ba; Huân chương Độc lập hạng Nhất; Huân chương Kháng chiến hạng Nhất cùng nhiều huân chương và phần thưởng khác.

Danh hiệu Anh hùng ở tuổi 95

Một dấu mốc đặc biệt khác đến với Đặng Quân Thụy vào năm 2023.

Ngày 17/10/2023, Chủ tịch nước ký quyết định tặng danh hiệu Anh hùng Lực lượng vũ trang nhân dân cho Trung tướng Đặng Quân Thụy vì những thành tích đặc biệt xuất sắc trong cuộc kháng chiến chống thực dân Pháp.

Đến ngày 24/11/2023, lễ trao tặng danh hiệu được tổ chức tại Hà Nội.

Khi ấy, ông đã 95 tuổi.

Danh hiệu Anh hùng đến sau gần tám thập niên kể từ ngày người thanh niên Đặng Quân Thụy bước vào hoạt động cách mạng.

Điều đó khiến sự kiện trở thành một dấu mốc đặc biệt trong cuộc đời ông.

Từ một học sinh tham gia Việt Minh năm 1944 đến người lính đi qua Điện Biên Phủ, rồi một cán bộ quân đội, đại biểu Quốc hội và Chủ tịch Hội Cựu chiến binh Việt Nam, ông đã dành phần lớn cuộc đời cho đất nước.

Người mang ký ức của Điện Biên Phủ

Điều đáng quý ở những nhân chứng như Đặng Quân Thụy là họ không chỉ giúp chúng ta biết thêm những mốc lịch sử.

Họ giúp lịch sử có thêm một gương mặt con người.

Khi đọc về Điện Biên Phủ, chúng ta có thể nhớ đến ngày 7/5/1954, nhớ đến chiến thắng sau 56 ngày đêm. Nhưng qua ký ức của những người từng có mặt tại chiến trường, phía sau những con số ấy là vô số con người đã làm việc, chiến đấu và hy sinh.

Đặng Quân Thụy là một trong những người đã chứng kiến giai đoạn ấy từ bên trong.

Ông từng là cán bộ tác chiến, từng theo dõi diễn biến chiến trường và từng sống qua những ngày tháng mà mỗi thông tin từ mặt trận đều có ý nghĩa quan trọng.

Những ký ức đó trở thành một phần của lịch sử sống.

Khi người lính nhìn lại tuổi trẻ

Có lẽ điều đặc biệt nhất trong câu chuyện của Đặng Quân Thụy không nằm ở những chức vụ ông từng đảm nhiệm hay số lượng phần thưởng ông nhận được.

Đó là hành trình của một con người đã dành gần trọn cuộc đời mình cho những biến động lớn của đất nước.

Năm 1944, ông là một học sinh.

Những năm sau đó, ông trở thành người lính.

Rồi ông đi qua những chiến trường lớn, trưởng thành trong quân đội, tiếp tục đảm nhiệm các trọng trách sau chiến tranh và cuối cùng trở thành một trong những nhân chứng của một thời kỳ lịch sử.

Nhìn lại cuộc đời ấy, có thể thấy một điều: tuổi trẻ của một con người đôi khi không chỉ thuộc về riêng họ, mà còn trở thành một phần của lịch sử dân tộc.

Một đời người và những mùa hoa lửa

Đặng Quân Thụy đã đi qua gần một thế kỷ của lịch sử Việt Nam hiện đại.

Từ những ngày đầu tham gia cách mạng, ông bước vào quân đội và trải qua các chiến dịch Việt Bắc, Biên giới, Tây Bắc, Điện Biên Phủ; tiếp tục công tác trong cuộc kháng chiến chống Mỹ và những nhiệm vụ bảo vệ Tổ quốc sau năm 1975.

Sau chiến tranh, ông tiếp tục phục vụ đất nước trên những cương vị khác nhau.

Huân chương Sao Vàng năm 2009 và danh hiệu Anh hùng Lực lượng vũ trang nhân dân năm 2023 là hai trong những dấu mốc đáng nhớ trong hành trình ấy.

Nhưng đằng sau những danh hiệu và phần thưởng là một câu chuyện giản dị hơn: câu chuyện về một người trẻ đã lựa chọn con đường cách mạng, một người lính đã đi qua chiến tranh và một nhân chứng đã mang theo ký ức của cả một thế hệ.

Ngày nay, chiến tranh đã lùi xa.

Những người trẻ sinh ra trong hòa bình có thể khó hình dung được cuộc sống của những thanh niên Việt Nam cách đây nhiều thập niên. Vì vậy, những câu chuyện của các nhân chứng lịch sử càng trở nên quý giá.

Bởi qua họ, chúng ta hiểu rằng những ngày tháng bình yên hôm nay không phải tự nhiên mà có.

Đó là kết quả của biết bao thế hệ đã sống, chiến đấu, hy sinh và cống hiến.

Và câu chuyện cuộc đời Trung tướng, Anh hùng LLVTND Đặng Quân Thụy chính là một trong những câu chuyện như thế — một cuộc đời đi qua thời hoa lửa và để lại những ký ức cho thế hệ sau.