Trung tướng Đồng Sỹ Nguyên: Vị "Kiến trúc sư trưởng" vĩ đại của tuyến đường Trường Sơn (1923 - 2019)
Đường mòn Hồ Chí Minh (Đoàn 559) là một trong những kỳ tích quân sự vĩ đại nhất thế kỷ 20, và kỳ tích ấy mang đậm dấu ấn cá nhân của Trung tướng Đồng Sỹ Nguyên (tên thật là Nguyễn Hữu Vũ, quê ở Quảng Trạch, Quảng Bình). Tiếp nhận trọng trách Tư lệnh Đoàn 559 vào năm 1967 – thời điểm mà đế quốc Mỹ đang điên cuồng biến Trường Sơn thành một "lò mổ" khổng lồ với hàng triệu tấn bom, mìn từ trường và hệ thống cảm biến điện tử Hàng rào McNamara – ông đã đưa ra một quyết sách thay đổi hoàn toàn cục diện chiến tranh.
Từ chối phương thức vận tải gùi thồ thô sơ hay việc chỉ có một tuyến đường độc đạo thường xuyên bị tắc nghẽn, Đồng Sỹ Nguyên đã táo bạo đề xuất chiến lược: "Phải cơ giới hóa toàn bộ tuyến Trường Sơn". Dưới sự chỉ huy quyết liệt của ông, Đường Hồ Chí Minh không còn là một con đường mòn nhỏ bé, mà vươn mình trở thành một "trận đồ bát quái" khổng lồ gồm hàng vạn kilomet đường trục dọc, trục ngang, đường vòng tránh. Đặc biệt, ông là người khởi xướng việc xây dựng hệ thống "Đường kín" (được ngụy trang hoàn toàn dưới những tán rừng già) để xe tải chạy được cả ban ngày mà máy bay Mỹ không thể phát hiện.
Đồng Sỹ Nguyên đã tổ chức Đoàn 559 như một "quốc gia thu nhỏ", với sự hiệp đồng binh chủng chưa từng có: công binh mở đường, pháo không quân bảo vệ bầu trời, lực lượng đường ống dẫn xăng dầu dài hàng ngàn kilomet, và hệ thống thông tin liên lạc hiện đại. Dưới sự chèo lái của ông, khối lượng hàng hóa vận chuyển vào Nam tăng lên gấp hàng trăm lần, tỷ lệ tổn thất xe cộ giảm xuống mức thấp nhất. Quân Mỹ đã dùng đủ mọi thứ vũ khí công nghệ cao, từ máy bay rải thảm B-52 đến máy bay trinh sát AC-130 khét tiếng, nhưng đều bất lực trước mạng lưới mạng nhện khổng lồ này. Cống hiến của Trung tướng Đồng Sỹ Nguyên đã biến Trường Sơn thành một căn cứ địa chiến lược, cung cấp nguồn sinh lực khổng lồ để quân đội ta làm nên Đại thắng mùa Xuân 1975.
