Trung tướng Nguyễn Bình – Vị tướng đầu tiên của Quân đội nhân dân Việt Nam và người thống lĩnh chiến trường Nam Bộ
Nguyễn Bình (30/7/1908 – 29/9/1951), tên khai sinh Nguyễn Phương Thảo, là một trong những nhân vật quân sự đặc biệt nhất của lịch sử Việt Nam hiện đại. Ông là vị Trung tướng đầu tiên của Quân đội nhân dân Việt Nam, Anh hùng Lực lượng vũ trang nhân dân, người được Chủ tịch Hồ Chí Minh trực tiếp giao phó trọng trách lãnh đạo quân dân Nam Bộ trong những ngày đầu gian nan nhất của cuộc kháng chiến chống thực dân Pháp.
Cuộc đời Nguyễn Bình là biểu tượng tiêu biểu cho mẫu vị tướng trận mạc xuất thân từ phong trào quần chúng, gan dạ, quyết đoán, nhiều mưu lược, dám chịu trách nhiệm và sẵn sàng hy sinh vì độc lập dân tộc.
Tuổi trẻ dấn thân và con đường đến với cách mạng
Nguyễn Bình sinh ngày 30 tháng 7 năm 1908 tại thôn Yên Phú, xã Tinh Tiến (nay là xã Nguyễn Văn Linh), tỉnh Hưng Yên – một vùng quê giàu truyền thống yêu nước. Thuở thiếu thời, ông rời quê lên Hải Phòng, làm thủy thủ trên các tàu viễn dương chạy tuyến Việt Nam – Pháp. Những chuyến đi dài ngày trên biển không chỉ rèn luyện cho ông thể lực, bản lĩnh, mà còn giúp ông sớm tiếp xúc với tư tưởng tiến bộ và phong trào đấu tranh của công nhân quốc tế.
Trong thời gian này, Nguyễn Phương Thảo được Trần Huy Liệu vận động tham gia cách mạng, gia nhập Việt Nam Quốc dân đảng, phụ trách mảng quân sự. Sau thất bại của khởi nghĩa Yên Bái (1930), phong trào Quốc dân đảng tan rã, nội bộ phân hóa gay gắt. Ông và Trần Huy Liệu bị thực dân Pháp bắt, đày ra Côn Đảo.
Chính tại nơi “địa ngục trần gian” ấy, tư tưởng cách mạng của Nguyễn Phương Thảo ngày càng chín muồi. Do khuynh hướng thiên tả, ông bị phe cực hữu trong Quốc dân đảng kết án tử hình. Trong một lần bị ám hại, ông bị đâm mù một mắt, nhưng may mắn thoát chết. Biến cố này càng hun đúc trong ông ý chí sắt đá và lòng căm thù giặc sâu sắc.
Nguyễn Bình – con người tự chọn con đường riêng
Năm 1936, Nguyễn Phương Thảo được trả tự do. Trở về Hải Phòng, ông tiếp tục hoạt động cách mạng, xây dựng cơ sở vũ trang riêng và chính thức ly khai Việt Nam Quốc dân đảng. Từ đây, ông lấy tên Nguyễn Bình, với hàm ý “Bình thiên hạ”, thể hiện khát vọng thống nhất, yên ổn cho đất nước.
Không qua trường lớp quân sự chính quy, nhưng Nguyễn Bình sớm bộc lộ tài tổ chức, chỉ huy và khả năng nắm bắt thực tiễn chiến trường rất sắc bén. Ông xây dựng được lực lượng vũ trang, căn cứ bí mật, tạo uy tín lớn trong quần chúng, đặc biệt là ở vùng Đông Bắc.
Tháng 6 năm 1945, cùng với các đồng chí Hải Thanh, Nguyễn Hiền, Trần Cung, ông thành lập Chiến khu Đông Triều và giữ vai trò Tư lệnh. Khi Cách mạng Tháng Tám 1945 bùng nổ, Nguyễn Bình trực tiếp chỉ huy lực lượng du kích đánh chiếm tỉnh lỵ Quảng Yên, tước vũ khí của địch tại nhiều địa phương, góp phần giành chính quyền nhanh gọn, ít đổ máu.
Người thống nhất lực lượng kháng chiến Nam Bộ
Sau ngày độc lập, thực dân Pháp quay trở lại xâm lược Nam Bộ, tình hình vô cùng phức tạp: lực lượng vũ trang phân tán, cát cứ, nhiều đảng phái, giáo phái cùng tồn tại. Trước tình thế đó, Chủ tịch Hồ Chí Minh đã đặt trọn niềm tin vào Nguyễn Bình, cử ông vào Nam với lời dặn nổi tiếng:
“Bác giao Nam Bộ cho chú!”
Tháng 12 năm 1945, Nguyễn Bình được cử làm Khu trưởng Khu 7 Nam Bộ, lập Tổng hành dinh tại Lạc An (Biên Hòa). Dưới sự chỉ huy của ông, phong trào kháng chiến Nam Bộ từng bước được chấn chỉnh, thống nhất và tổ chức lại. Các lực lượng vũ trang địa phương, các nhóm vũ trang tự phát dần được phiên chế thành các chi đội Vệ quốc đoàn, đặt dưới sự chỉ huy thống nhất.
Một dấu ấn đặc biệt của Nguyễn Bình là việc xây dựng Ban Công tác thành – lực lượng hoạt động bí mật ngay trong lòng Sài Gòn, chuyên thực hiện nhiệm vụ trinh sát, phá hoại, ám sát, gây cho địch nhiều tổn thất và tạo thế chiến tranh nhân dân ngay giữa đô thị.
Vị Trung tướng đầu tiên của Quân đội nhân dân Việt Nam
Ngày 20 tháng 1 năm 1948, Chính phủ Việt Nam Dân chủ Cộng hòa quyết định phong quân hàm Trung tướng cho Nguyễn Bình – vị Trung tướng đầu tiên trong lịch sử Quân đội nhân dân Việt Nam, đồng thời cử ông làm Tổng chỉ huy Chiến trường Nam Bộ.
Lễ thụ phong được tổ chức trang trọng vào tháng 7 năm 1948 tại làng Nhơn Hòa Lập, trên kênh Dương Văn Dương (Đồng Tháp) – giữa vùng kháng chiến ác liệt. Từ đây, ông trở thành linh hồn của chiến trường Nam Bộ, vừa chỉ huy quân sự, vừa điều hòa các mối quan hệ chính trị – xã hội phức tạp.
Dưới sự lãnh đạo của Nguyễn Bình, phong trào kháng chiến ở miền Nam từng bước vượt qua giai đoạn hỗn loạn ban đầu, hình thành thế trận chiến tranh nhân dân tương đối vững chắc, dù phải đối mặt với nhiều khó khăn và mất mát.
Sự hy sinh trên đường làm nhiệm vụ
Ngày 29 tháng 9 năm 1951, theo yêu cầu của Trung ương, Trung tướng Nguyễn Bình lên đường ra Bắc nhận nhiệm vụ mới. Trên đường đi, đoàn công tác của ông bị quân Pháp phục kích tại xã Srê Dốc, huyện Sê San, tỉnh Stung Treng (Campuchia). Trong trận chiến không cân sức, ông anh dũng hy sinh, khi mới 43 tuổi.
Sự hy sinh của Nguyễn Bình là một tổn thất to lớn đối với quân đội và phong trào kháng chiến miền Nam. Tháng 2 năm 1952, Chủ tịch Hồ Chí Minh ký Sắc lệnh 84/SL, truy tặng ông Huân chương Quân công hạng Nhất – ông là người đầu tiên trong quân đội được nhận phần thưởng cao quý này. Sau đó, Nhà nước tiếp tục truy tặng Huân chương Hồ Chí Minh và danh hiệu Anh hùng Lực lượng vũ trang nhân dân.
Năm 2000, hài cốt của ông được đưa về an táng trọng thể tại Nghĩa trang Liệt sĩ Thành phố Hồ Chí Minh.
Một nhân cách đặc biệt trong lịch sử
Trung tướng Nguyễn Bình được đánh giá là vị chỉ huy mưu lược, dũng cảm, quyết đoán, giữ kỷ luật nghiêm minh, dám làm, dám chịu trách nhiệm. Nhà sử học Trần Huy Liệu nhận xét:
“Thảo có can đảm, vũ dũng hơn người, trung hậu với bạn, trung thành với đoàn thể.”
Cuộc đời ông cũng phản ánh tầm nhìn chiến lược và nghệ thuật dùng người xuất sắc của Chủ tịch Hồ Chí Minh – khi mạnh dạn giao trọng trách Nam Bộ cho một người chưa vào Đảng thời điểm đầu, nhưng có uy tín lớn và khả năng đoàn kết quần chúng.
Vinh danh và tưởng niệm
Tên Trung tướng Nguyễn Bình được đặt cho nhiều tuyến đường lớn tại Hà Nội, TP. Hồ Chí Minh, Hưng Yên và nhiều địa phương khác. Nhà tưởng niệm Nguyễn Bình được xây dựng tại quê hương ông ở xã Nguyễn Văn Linh, tỉnh Hưng Yên – như một địa chỉ đỏ giáo dục truyền thống cho các thế hệ hôm nay và mai sau
