Trung tướng Nguyễn Đệ – Người con ưu tú của Quân khu 9
Trong lịch sử đấu tranh giải phóng dân tộc và bảo vệ Tổ quốc, Trung tướng Nguyễn Đệ (1928–1998) là một trong những vị tướng tiêu biểu của Quân đội nhân dân Việt Nam, gắn liền với chiến trường ác liệt Nam Bộ, đặc biệt là khu vực Quân khu 9. Ông là Anh hùng Lực lượng vũ trang nhân dân, nguyên Ủy viên Ban Chấp hành Trung ương Đảng Cộng sản Việt Nam khóa VII, từng giữ trọng trách Tư lệnh Quân khu 9. Nguyễn Đệ, còn gọi là Ba Trung, sinh ra tại xóm Bàn Thạch, xã Võ Liệt, huyện Thanh Chương, tỉnh Nghệ An, trong một gia đình nghèo, sớm chịu cảnh mồ côi cha mẹ. Tuổi thơ lam lũ đã hun đúc trong ông tinh thần tự lập, ý chí kiên cường và sớm đưa ông đến với con đường cách mạng. Tháng 6 năm 1945, khi mới 17 tuổi, Nguyễn Đệ đã tham gia phong trào Thanh niên tiền phong và được giác ngộ cách mạng. Ông nhanh chóng nhập ngũ, bắt đầu hành trình chiến đấu từ lực lượng tự vệ địa phương. Từ những ngày đầu tại Bà Rịa – Long Thành, ông đã trực tiếp tham gia các đội “Quyết tử”, đảm nhiệm vai trò chỉ huy cấp cơ sở, thể hiện năng lực tổ chức và tinh thần chiến đấu kiên cường. Trong kháng chiến chống Pháp, ông từng giữ nhiều chức vụ quan trọng như Trung đội trưởng, Chính trị viên đại đội và cán bộ huyện đội tại khu vực Bà Rịa. Sau Hiệp định Genève năm 1954, ông tập kết ra Bắc rồi sớm trở lại chiến trường miền Nam, tiếp tục đảm nhiệm các vị trí chỉ huy tại Quân khu 9 – một trong những chiến trường khốc liệt nhất thời kỳ kháng chiến chống Mỹ. Từ đầu những năm 1960 đến 1975, Nguyễn Đệ liên tục giữ các trọng trách quan trọng như Tham mưu phó Quân khu 9, Chỉ huy trưởng các mặt trận Vĩnh – Trà, Trung đoàn trưởng Trung đoàn 3 (Trung đoàn Cửu Long). Ông trực tiếp chỉ huy nhiều chiến dịch lớn, góp phần mở rộng vùng giải phóng ở Vĩnh Long – Trà Vinh, đặc biệt trong các trận đánh ác liệt giai đoạn 1968–1970 và tiến tới thắng lợi năm 1975. Sau ngày đất nước thống nhất, ông tiếp tục được giao nhiều trọng trách như Tỉnh đội trưởng kiêm Chính ủy Tỉnh đội Hậu Giang, Sư đoàn trưởng Sư đoàn 330, rồi Sư đoàn 4. Sau khi được đào tạo tại Học viện cấp cao, ông tiếp tục giữ vai trò Phó Tư lệnh Quân khu 9 và Tư lệnh Mặt trận 979, trực tiếp chỉ huy lực lượng bảo vệ biên giới Tây Nam và làm nghĩa vụ quốc tế tại Campuchia trong suốt nhiều năm. Từ năm 1987 đến 1997, ông là Ủy viên Ban Chấp hành Trung ương Đảng, đồng thời là Tư lệnh Quân khu 9, tiếp tục đóng góp quan trọng trong công tác quân sự, quốc phòng và xây dựng lực lượng vũ trang tại đồng bằng sông Cửu Long. Trong suốt cuộc đời binh nghiệp, Trung tướng Nguyễn Đệ được Nhà nước trao tặng danh hiệu Anh hùng Lực lượng vũ trang nhân dân, cùng nhiều huân chương cao quý như Huân chương Độc lập hạng Nhất, Huân chương Quân công, Huân chương Chiến công, Huân chương Kháng chiến và nhiều phần thưởng quốc tế. Cuộc đời ông là biểu tượng của người chiến sĩ trưởng thành từ nhân dân, chiến đấu bền bỉ trên chiến trường Nam Bộ, góp phần quan trọng vào thắng lợi của cách mạng Việt Nam và sự nghiệp bảo vệ Tổ quốc.
