Trung tướng Nguyễn Văn Phiệt và trận đánh 10 phút hạ 2 máy bay B52

rung tướng Nguyễn Văn Phiệt sinh năm 1938 quê ở xã Tân Phúc, huyện Ân Thi, tỉnh Hưng Yên (nay là xã Ân Thi, Hưng Yên). Ông là Anh hùng Lực lượng vũ trang nhân dân, nguyên Phó Tư lệnh về Chính trị Quân chủng Phòng không - Không quân.

Nguyễn Văn Phiệt tham gia cách mạng từ năm 1953, khi mới 14 tuổi, làm nhiệm vụ liên lạc cho bộ đội địa phương trong cuộc kháng chiến chống thực dân Pháp. Đến năm 1960, ông chính thức nhập ngũ, công tác tại Quân chủng Phòng không, tiền thân của Quân chủng Phòng không - Không quân ngày nay.

Năm 1965, ông được cử sang Liên Xô học chuyên ngành tên lửa. Về nước, ông giữ chức sĩ quan điều khiển tại Tiểu đoàn 93, Trung đoàn 278. Trong trận đánh tháng 10/1966 tại Hòa Bình, kíp chiến đấu của ông bắn rơi một chiếc F-105.

Từ năm 1966 đến 1968, đơn vị cơ động khắp các tỉnh miền Bắc vào đến Nghệ An, đánh 46 trận, hạ 8 máy bay Mỹ.

Đặc biệt Trung tướng Nguyễn Văn Phiệt chính là vị tướng phá màn nhiễu, chỉ huy hạ hai máy bay B52 trong 10 phút trong chiến dịch “Hà Nội - Điện Biên Phủ trên không” năm 1972 góp phần làm nên chiến thắng vang dội.

Thời điểm đó, chiến dịch Linebacker II diễn ra từ ngày 18 - 30/12/1972, là chiến dịch quân sự cuối cùng của Mỹ nhằm vào miền Bắc nước ta. Trong chiến dịch này, Mỹ huy động lực lượng lớn máy bay ném bom chiến lược B52 làm nòng cốt, tiến hành các đợt ném bom quy mô lớn xuống Hà Nội, Hải Phòng, Thái Nguyên, Lạng Sơn cùng nhiều mục tiêu khác suốt 12 ngày đêm.

Vào chiều 15/12/1972, đơn vị của Nguyễn Văn Phiệt nhận được lệnh dừng kế hoạch vào chiến trường miền Nam, ở lại miền Bắc làm nhiệm vụ sẵn sàng chiến đấu, bảo vệ Hà Nội trước nguy cơ Mỹ sử dụng B52 đánh phá.

Trước đó, Trung ương đã nhận định không quân Mỹ có thể mở những đợt tập kích ác liệt vào Thủ đô, trong đó B52 sẽ giữ vai trò chủ lực. Vì vậy, các đơn vị phòng không được yêu cầu chuẩn bị kỹ lưỡng, quyết tâm đánh thắng ngay từ trận đầu.

Sáng 16/12/1972, Tiểu đoàn tổ chức hội nghị quân sự chuyên đề để nghiên cứu phương án đánh B52. Sau cuộc họp, toàn đơn vị khẩn trương luyện tập theo những phương án đã thống nhất, chuẩn bị cho tình huống chiến đấu có thể xảy ra bất cứ lúc nào.

Theo Trung tướng Nguyễn Văn Phiệt, trước khi bước vào trận đánh, bộ đội tên lửa đã dành nhiều thời gian nghiên cứu đặc điểm, tính năng của B52. Đây là loại máy bay ném bom chiến lược hạng nặng, tầm xa của Không quân Mỹ, từng được quảng bá là “siêu pháo đài bay”. B52 được xem là một trong những phương tiện chiến lược quan trọng của Mỹ, bên cạnh tàu ngầm hạt nhân và tên lửa tầm xa mang đầu đạn hạt nhân.

Điểm khiến B52 đặc biệt nguy hiểm không chỉ nằm ở khả năng mang lượng bom lớn mà còn ở hệ thống gây nhiễu điện tử dày đặc. Mỗi chiếc B52 được trang bị nhiều thiết bị gây nhiễu, đồng thời khi hoạt động còn có các máy bay tiêm kích và máy bay tác chiến điện tử đi kèm hỗ trợ. Những lớp nhiễu chồng lên nhau khiến việc phát hiện, bám bắt mục tiêu và điều khiển tên lửa của lực lượng phòng không Việt Nam gặp rất nhiều khó khăn.

Theo lời kể của Trung tướng Nguyễn Văn Phiệt, một trong những trận đánh đáng nhớ nhất diễn ra vào rạng sáng 21/12/1972. Khi đó, Thượng úy Phiệt trực tiếp chỉ huy Tiểu đoàn 57, Trung đoàn Tên lửa 261, Sư đoàn Phòng không 361 chiến đấu chống đội hình B52 tập kích Hà Nội.

Khoảng 5 giờ sáng, lệnh báo động từ Sở chỉ huy Trung đoàn 261 (Đoàn tên lửa Thành Loa) được phát đi. Chỉ 5 phút sau, Tiểu đoàn 57 đã hoàn tất việc triển khai, sẵn sàng bước vào chiến đấu. Trên bảng tiêu đồ, máy bay địch bắt đầu xuất hiện, trong khi ba quả tên lửa đã ở trạng thái sẵn sàng trên bệ phóng.

Trước thời khắc quyết định, toàn kíp chiến đấu tập trung tính toán phương án đánh hiệu quả nhất, tìm điểm yếu trong đội hình bay của B52 và lựa chọn cách đánh phù hợp từ những kinh nghiệm đã được đúc kết trong cẩm nang tác chiến của đơn vị. Tinh thần ấy cũng gắn với quyết tâm chung của toàn Quân chủng khi đó: “Dành tên lửa đánh B52”.

Trên cương vị Tiểu đoàn trưởng, Nguyễn Văn Phiệt xác định mục tiêu rất rõ ràng: Cố gắng dùng một quả đạn để tiêu diệt một máy bay B52. Quyết tâm này nhanh chóng được truyền từ sở chỉ huy tiểu đoàn tới toàn bộ kíp chiến đấu, tạo nên sự thống nhất cao trước giờ khai hỏa.

Chỉ trong khoảng 10 phút, Tiểu đoàn 57 đã bắn hạ hai máy bay B52, trong đó có một chiếc rơi tại chỗ. Chiến công này trở thành một trong những trận đánh chấn động của lực lượng tên lửa phòng không trong chiến dịch 12 ngày đêm cuối tháng 12/1972, thể hiện khả năng vận dụng linh hoạt chiến thuật, bản lĩnh và sự chủ động của bộ đội phòng không Việt Nam trước phương tiện chiến tranh hiện đại của Mỹ.

Thành tích của Tiểu đoàn 57 góp phần cùng quân và dân Hà Nội đánh bại cuộc tập kích đường không chiến lược của Mỹ. Riêng trong đêm 20, rạng sáng 21/12/1972, lực lượng phòng không miền Bắc đã bắn rơi 14 máy bay các loại, trong đó có 7 chiếc B-52 và 5 chiếc được xác định rơi tại chỗ.

Với những thành tích tiêu biểu trong quá trình công tác, ngày 3/9/1973, Thượng úy Nguyễn Văn Phiệt - Tiểu đoàn trưởng, Tiểu đoàn Tên lửa 57, Trung đoàn Tên lửa 261, Sư đoàn Phòng không 361 Quân chủng Phòng không - Không quân, được phong tặng danh hiệu Anh hùng Lực lượng vũ trang nhân dân.

Trong khoảng thời gian 18-30/12/1972, không quân Mỹ đã trút hơn 36.000 tấn bom xuống miền Bắc. Các đợt không kích gây thiệt hại nặng nề về người và tài sản, phá hủy nhiều khu dân cư, làng mạc, nhà máy, xí nghiệp, trường học, bệnh viện và nhà ga.

Tổng cộng 5.480 ngôi nhà bị phá sập; 2.368 dân thường thiệt mạng và 1.355 người bị thương. Riêng tại Hà Nội, tính đến ngày 20/12/1972, có 215 người chết và 325 người bị thương. Tại Hải Phòng, chỉ trong ngày 18/12/1972 đã có 45 người thiệt mạng, 131 người bị thương cùng hàng nghìn ngôi nhà bị phá hủy.

Giữa những mất mát lớn lao ấy, quân và dân miền Bắc đã kiên cường chiến đấu, làm nên Chiến thắng “Hà Nội - Điện Biên Phủ trên không”. Trong thắng lợi này, Quân chủng Phòng không - Không quân, đặc biệt là lực lượng tên lửa phòng không, giữ vai trò rất quan trọng.

Trong toàn chiến dịch, bộ đội tên lửa phòng không thực hiện 192 trận đánh, sử dụng 334 quả tên lửa và bắn rơi 36 trong tổng số 81 máy bay các loại bị tiêu diệt, trong đó có 29 chiếc B-52, chiếm 85,3% số máy bay B-52 bị bắn rơi trong chiến dịch.

Riêng trên bầu trời Hà Nội, lực lượng tên lửa tiến hành 134 trận đánh, phóng 241 quả đạn, tiêu diệt 25 máy bay B-52, trong đó có 16 chiếc rơi tại chỗ, cùng một máy bay F-4. Những kết quả đó đã góp phần làm thất bại cuộc tập kích đường không chiến lược bằng B-52 của Mỹ cuối tháng 12/1972.