Trung tướng Phạm Kiệt: Căng an trí Ba Tơ – nơi người tù biến gian khổ thành sức mạnh cách mạng

Cuối năm 1943.

Giữa núi rừng Ba Tơ, một đoàn người lặng lẽ xuất hiện.

Họ không phải những người đi tìm vùng đất mới.

Họ là những người tù chính trị bị thực dân Pháp đưa lên vùng sơn cước này để quản thúc.

Trong số đó có Phạm Quang Khanh, người thanh niên quê Quảng Ngãi đã trải qua những năm tháng tù đày tại Lao Bảo và Buôn Ma Thuột.

Thực dân Pháp tưởng rằng đưa những người cộng sản đến một vùng núi xa xôi là có thể tách họ khỏi phong trào cách mạng.

Nhưng họ đã không hiểu sức mạnh của những người tù chính trị.

Bởi có những nơi tưởng là nhà tù, nhưng lại trở thành nơi chuẩn bị cho một cuộc đứng lên.

Ba Tơ – vùng đất của núi rừng và những con người kiên cường

Ba Tơ khi ấy là một vùng núi hiểm trở của Quảng Ngãi.

Những dãy núi nối tiếp nhau, những con suối chảy giữa rừng sâu, những bản làng của đồng bào Hrê nằm rải rác giữa đại ngàn.

Đối với chính quyền thực dân, đây là nơi thích hợp để quản thúc những người mà họ cho là nguy hiểm.

Nhưng đối với những người cách mạng, Ba Tơ lại có một lợi thế đặc biệt.

Đó là núi rừng che chở và nhân dân có truyền thống yêu nước.

Phạm Quang Khanh và các đồng chí nhanh chóng nhận ra điều đó.

Họ không chỉ tìm cách tồn tại.

Họ bắt đầu nghĩ đến việc xây dựng lại lực lượng.

Những người tù không chịu đứng yên

Ở Căng an trí Ba Tơ, những người tù chính trị không chấp nhận cuộc sống chỉ chờ ngày được thả.

Họ tìm cách khôi phục tổ chức.

Họ liên lạc với cơ sở bên ngoài.

Họ tìm hiểu tình hình địa phương.

Quan trọng hơn, họ tìm cách gần gũi với đồng bào Ba Tơ.

Trong những ngày ấy, Phạm Quang Khanh cùng các đồng chí hiểu rằng nếu muốn xây dựng một phong trào cách mạng lâu dài ở vùng núi, không thể chỉ dựa vào những người tù.

Phải dựa vào nhân dân.

Phải hiểu nhân dân.

Và phải làm cho nhân dân tin vào cách mạng.

Đó là một bài học mà Phạm Kiệt sẽ mang theo suốt cuộc đời hoạt động sau này.

Gần dân để xây dựng lực lượng

Ba Tơ là vùng đất của đồng bào Hrê.

Cuộc sống của đồng bào còn nhiều khó khăn. Những chính sách cai trị và bóc lột của chế độ thực dân khiến đời sống người dân thêm cơ cực.

Các cán bộ cách mạng tìm cách tuyên truyền, giải thích cho đồng bào về tình hình đất nước và vận động họ ủng hộ phong trào.

Không phải bằng những lời lẽ xa lạ.

Mà bằng sự gần gũi.

Bằng việc cùng sống, cùng làm việc và cùng chia sẻ khó khăn.

Từng bước, những người cách mạng xây dựng được mối quan hệ với đồng bào.

Và chính đồng bào trở thành chỗ dựa quan trọng cho phong trào.

Một căn cứ bắt đầu hình thành

Từ Căng an trí, hoạt động cách mạng ở Ba Tơ ngày càng phát triển.

Phạm Quang Khanh cùng các đồng chí khôi phục tổ chức Đảng và chuẩn bị lực lượng.

Những người tù chính trị vốn bị coi là những người bị quản thúc lại trở thành những người tổ chức phong trào.

Họ bí mật chuẩn bị.

Họ nghiên cứu địa hình.

Họ tìm cách liên hệ với các cơ sở cách mạng.

Và họ chờ đợi một thời cơ.

Thời cơ ấy cuối cùng cũng đến.

Đêm 9 tháng 3 năm 1945

Ngày 9 tháng 3 năm 1945, Nhật đảo chính Pháp trên toàn Đông Dương.

Bộ máy cai trị của Pháp ở Đông Dương nhanh chóng rơi vào tình trạng khủng hoảng.

Đối với cách mạng Việt Nam, đây là một biến động rất lớn.

Tại Quảng Ngãi, các cán bộ cách mạng nhanh chóng nắm bắt tình hình.

Ở Ba Tơ, những người tù chính trị cũng hiểu rằng thời cơ đã đến.

Những tháng ngày chuẩn bị âm thầm giờ đây có thể chuyển thành hành động.

Từ Căng an trí đến cuộc khởi nghĩa

Ngày 10 tháng 3, lực lượng cách mạng Ba Tơ họp và quyết định hành động.

Phạm Quang Khanh cùng các đồng chí tổ chức lực lượng tiến hành khởi nghĩa.

Ngày 11 tháng 3 năm 1945, lực lượng cách mạng tiến vào huyện lỵ Ba Tơ.

Đồn khố xanh bị chiếm.

Vũ khí được thu giữ.

Chính quyền cách mạng được thành lập.

Một cuộc khởi nghĩa đã giành thắng lợi.

Và trong thắng lợi ấy, có dấu ấn của những người từng bị giam cầm tại chính vùng đất này.

Người tù trở thành người chỉ huy

Sau khởi nghĩa, lực lượng vũ trang cách mạng Ba Tơ được thành lập.

Phạm Quang Khanh được giao làm Đội trưởng Đội du kích Ba Tơ.

Từ một người tù chính trị, ông trở thành người chỉ huy một lực lượng vũ trang cách mạng.

Đó là sự thay đổi lớn lao.

Nhưng nếu nhìn lại chặng đường trước đó, chúng ta sẽ thấy nó không hề bất ngờ.

Những năm tháng hoạt động bí mật đã cho ông kinh nghiệm.

Những năm tháng tù đày rèn luyện ý chí.

Những ngày ở Căng an trí Ba Tơ giúp ông hiểu địa hình và nhân dân.

Tất cả đã chuẩn bị cho ông bước vào một nhiệm vụ lớn hơn.

Núi rừng trở thành hậu phương

Sau khởi nghĩa, núi rừng Ba Tơ trở thành căn cứ của lực lượng cách mạng.

Những người du kích dựa vào địa hình hiểm trở để tổ chức chiến đấu.

Đồng bào trở thành chỗ dựa.

Cán bộ và nhân dân gắn bó với nhau.

Đó chính là mô hình mà sau này cách mạng Việt Nam nhiều lần phát huy: xây dựng lực lượng dựa vào dân, lấy dân làm gốc.

Phạm Kiệt trưởng thành từ chính môi trường ấy.

Vì vậy, khi trở thành một vị tướng, ông luôn coi trọng thực tiễn và sức mạnh của quần chúng.

Câu chuyện của một “nhà tù” đặc biệt

Căng an trí Ba Tơ có một nghịch lý của lịch sử.

Thực dân Pháp đưa những người tù chính trị đến đây để cô lập họ.

Nhưng chính nơi đó lại trở thành một trong những địa điểm quan trọng chuẩn bị cho cuộc Khởi nghĩa Ba Tơ.

Họ muốn dùng núi rừng để giam giữ những người cách mạng.

Nhưng những người cách mạng đã biến núi rừng thành chỗ dựa.

Họ muốn tách những người tù khỏi nhân dân.

Nhưng những người tù lại tìm đến nhân dân.

Và họ muốn dập tắt ý chí đấu tranh.

Nhưng từ chính nơi quản thúc ấy, một lực lượng vũ trang cách mạng đã ra đời.

Từ Ba Tơ bước ra lịch sử

Cuộc đời Phạm Kiệt sau này còn đi qua rất nhiều chiến trường.

Ông trở thành một vị tướng, tham gia chỉ huy nhiều chiến dịch lớn và đảm nhiệm nhiều trọng trách trong quân đội.

Nhưng trong hành trình ấy, Ba Tơ luôn là một dấu mốc đặc biệt.

Bởi đây là nơi người chiến sĩ Phạm Kiệt trưởng thành từ gian khổ.

Nơi ông học được bài học về lòng dân.

Nơi ông hiểu rằng một lực lượng dù nhỏ bé đến đâu, nếu được nhân dân che chở và tin tưởng, vẫn có thể tạo nên sức mạnh lớn lao.

Và cũng chính tại đây, người tù chính trị Phạm Quang Khanh đã trở thành Đội trưởng Đội du kích Ba Tơ – Phạm Kiệt.

Ngày nay, khi nhắc đến Ba Tơ, người ta không chỉ nhớ đến một cuộc khởi nghĩa.

Người ta còn nhớ đến những con người đã làm nên cuộc khởi nghĩa ấy.

Trong số đó có Phạm Kiệt – người con của Quảng Ngãi, người đã đi từ nhà tù đến núi rừng, từ người tù chính trị đến người chỉ huy lực lượng vũ trang.

**Căng an trí Ba Tơ tưởng là nơi giam giữ một con người.

Nhưng lịch sử đã biến nơi ấy thành nơi mở ra một con đường.**

Con đường của Phạm Kiệt.

Và cũng là con đường của một thế hệ người Quảng Ngãi đi vào lịch sử dân tộc.