TRƯỚC KHI HÒN HÈO BỐC LỬA: MỆNH LỆNH CỨU NGƯỜI CỦA THUYỀN TRƯỞNG C235

Chân dung Thuyền trưởng Nguyễn Phan Vinh được trưng bày tại lễ tưởng niệm các cán bộ, chiến sĩ tàu C235. Nguồn: Báo Khánh Hòa.

Trên vùng biển Hòn Hèo, tỉnh Khánh Hòa, dấu tích tàu C235 còn nhắc người đến thăm về đêm đầu tháng Ba năm 1968. Nhưng câu chuyện không thể khép lại ở tiếng nổ: người thuyền trưởng đã cho đồng đội rời tàu trước, còn mình ở lại kiểm tra lần cuối. Ông là Nguyễn Phan Vinh.

Đầu năm 1968, chiến trường miền Nam cần vũ khí cho cuộc Tổng tiến công và nổi dậy Xuân Mậu Thân. Trên tuyến Đường Hồ Chí Minh trên biển, những con tàu thuộc Đoàn 125 Hải quân vượt qua sự kiểm soát gắt gao để chi viện. C235 nhận nhiệm vụ đưa hơn mười bốn tấn vũ khí vào bến Hòn Hèo. Bến nằm giữa vùng núi ven biển Ninh Phước, Ninh Vân, luồng vào hẹp và nhiều đá ngầm.

Đó không phải lần đầu C235 tìm đến Hòn Hèo trong tháng Hai. Ngày 6/2, tàu xuất phát nhưng bị theo dõi; ngày 11/2, sở chỉ huy quyết định cho quay lại căn cứ. Thân tàu được sơn sửa, một số dấu hiệu bên ngoài được thay đổi, máy móc được kiểm tra. Chuyến đi tiếp theo bắt đầu lúc 11 giờ 30 phút ngày 27/2/1968, với hai mươi cán bộ, chiến sĩ trên tàu.

Chiều 29/2, khi C235 đi ngang vùng biển Nha Trang, máy bay trinh sát đối phương phát hiện tàu. Nguyễn Phan Vinh chỉ huy tàu tìm cách vượt vòng theo dõi, tiến vào Hòn Hèo. Khoảng nửa giờ sau nửa đêm, C235 tiếp cận Đầm Vân. Tín hiệu từ tàu liên tiếp gửi vào bờ nhưng không có hồi đáp. Nhiều năm sau, nhân chứng Lê Đình Kiến ở lực lượng bến kể rằng bộ phát điện cho đài vô tuyến bị trục trặc, cuối cùng hỏng hẳn. Hai phía ở gần nhau nhưng không liên lạc được.

Không nhận được tín hiệu, thuyền trưởng quyết định thả hàng xuống biển để lực lượng ở bến tìm vớt sau. Rồi vòng vây khép lại. Tàu chiến áp sát, máy bay thả pháo sáng, hỏa lực dồn về C235. Các pháo thủ dùng súng 14,5mm và ĐKZ đánh trả. Theo lời kể của pháo thủ Nguyễn Văn Phong, những viên đạn đối phương liên tiếp găm vào tấm chắn khẩu súng. Người tiếp đạn Lâm Quang Tuyến bị thương ở tay vẫn chuyển đạn đến vị trí chiến đấu.

Sau gần nửa giờ giao tranh, năm người đã hy sinh, nhiều người khác bị thương. Chính trị viên Nguyễn Tương cùng thuyền trưởng và cấp ủy tàu tìm cách phá vây, nhưng máy chính hỏng nặng sau khi trúng đạn. Trên tàu có thương binh cần đưa vào bờ; hàng hóa và bí mật nhiệm vụ không được để đối phương chiếm giữ. Nguyễn Phan Vinh cùng đồng đội quyết định đưa tàu sát bờ đá Bà Nam, chuẩn bị phá hủy tàu tại chỗ.

Trong những hồi ức được Báo Nhân Dân đối chiếu với lịch sử đơn vị, có một chi tiết đau lòng: thủy thủ Nguyễn Minh Hải bị thương cả hai chân, sợ trở thành gánh nặng nên không muốn rời tàu. Nguyễn Phan Vinh kiên quyết yêu cầu đưa người đồng đội lên phao cứu sinh. Ông hỏi: “Tôi là thuyền trưởng hạ lệnh, anh có chấp hành không?”. Giữa trận đánh, đó là mệnh lệnh nhằm buộc một người đang tuyệt vọng nhận lấy cơ hội sống.

Các vị trí đặt bộc phá được kiểm tra. Thợ điện Lê Duy Mai nhận thay nhiệm vụ ở khoang máy sau và hầm lái khi đồng đội Trần Lộc bị thương nặng. Khi công việc chuẩn bị hoàn tất, Nguyễn Phan Vinh nói: “Các cậu xuống trước đi, mình còn kiểm tra lại xem.” Không phải tất cả người sống sót đều chứng kiến ai rời tàu sau cùng. Nhưng lịch sử Lữ đoàn 125 ghi rằng ông và thợ máy Ngô Văn Thứ xuống nước sau lần kiểm tra cuối.

Khoảng 2 giờ 40 phút sáng 1/3/1968, C235 phát nổ. Thân tàu vỡ, một phần chìm xuống biển, một phần văng lên sườn núi đá. Những người rời tàu vẫn bị truy kích. Trên bờ Hòn Hèo, Nguyễn Phan Vinh và Ngô Văn Thứ tiếp tục chiến đấu để đồng đội tìm đường rút lên núi. Cả hai hy sinh. Những người còn sống phải băng qua núi đá trong tình trạng thương tích, thiếu thức ăn, nước uống, rồi mới gặp được lực lượng ở bến. Trong hai mươi người đi chuyến ấy, mười bốn người không trở về.

Nhiều thập niên sau, đồng đội vẫn lần theo dấu vết của người thuyền trưởng. Tư liệu được Báo Nhân Dân công bố năm 2026 nhắc đến nhật ký của Huỳnh Hường, người từng học Hải quân cùng Nguyễn Phan Vinh, sau công tác ở bến Hòn Hèo. Tuy nhiên, hành trình từ nơi an táng ban đầu đến những phần mộ hiện nay vẫn còn khoảng trống cần xác minh. Lòng biết ơn không cho phép chúng ta tự điền vào khoảng trống bằng suy đoán.

Nguyễn Phan Vinh được truy tặng danh hiệu Anh hùng Lực lượng vũ trang nhân dân; tên ông sau này được đặt cho một đảo thuộc quần đảo Trường Sa. Đó là một người chỉ huy, giữa lúc con tàu không còn đường thoát, vẫn chăm lo việc đưa đồng đội vào bờ. Hòn Hèo còn dấu tích cần gìn giữ và những câu hỏi lịch sử cần trả lời. Tưởng nhớ ông, thế hệ hôm nay cần biết một chiến công, đồng thời tôn trọng sự thật và tiếp tục tìm lại tên, nơi yên nghỉ của những người đã ngã xuống.