Trường Chinh - Nhà Lý Luận Xuất Sắc, Nhà Lãnh Đạo Kiệt Xuất và Kiến Trúc Sư của Công Cuộc Đổi Mới
Lê Văn Quản
1. Thân thế và thời niên thiếu
Tổng Bí thư Trường Chinh tên thật là Đặng Xuân Khu, sinh ngày 9 tháng 2 năm 1907 tại làng Hành Thiện, xã Xuân Hồng, huyện Xuân Trường (trước đây thuộc huyện Xuân Thủy), tỉnh Nam Định. Ông sinh trưởng trong một gia đình trí thức yêu nước, giàu truyền thống lịch sử và văn hóa.
Ông nội của ông là Tiến sĩ Đặng Xuân Bảng, người đã xây dựng khu nhà cổ (nay là Nhà lưu niệm) vào năm 1902. Cha ông là cụ Đặng Xuân Viện, một học giả Hán học nổi tiếng, từng tham gia phong trào Đông Kinh Nghĩa thục. Chính truyền thống gia đình và quê hương đã hun đúc nên lý tưởng cách mạng của ông ngay từ khi còn trẻ.
2. Hoạt động cách mạng và những năm tháng gian khổ
Sự nghiệp cách mạng của đồng chí Trường Chinh bắt đầu rất sớm:
Giai đoạn 1925 - 1929: Năm 1925, ông tham gia vận động đòi ân xá cho cụ Phan Bội Châu và năm 1926 tham gia lãnh đạo cuộc bãi khóa truy điệu cụ Phan Chu Trinh tại Nam Định. Sau đó, ông lên Hà Nội học tại trường Cao đẳng Thương mại Đông Dương. Năm 1927, ông gia nhập Hội Việt Nam Cách mạng Thanh niên và năm 1929 tham gia vận động thành lập Đông Dương Cộng sản Đảng.
Thử thách trong lao tù: Năm 1930, ông được chỉ định vào Ban Tuyên truyền cổ động Trung ương của Đảng. Cuối năm 1930, ông bị thực dân Pháp bắt, kết án 12 năm tù và đày đi Sơn La. Trong ngục tối, ông biến nhà tù thành trường học cách mạng, giữ vững bản lĩnh kiên trung và trực tiếp viết báo, làm thơ để rèn luyện ý chí cho các đồng chí. Cuối năm 1936, ông được trả tự do.
3. Nhà lãnh đạo kiệt xuất trong các bước ngoặt lịch sử
Đồng chí Trường Chinh đã giữ những trọng trách lớn lao của Đảng và Nhà nước trong hơn 46 năm:
Tổng Bí thư giai đoạn Cách mạng tháng Tám: Tại Hội nghị Trung ương 8 (tháng 5/1941) ở Pác Bó, ông được bầu làm Tổng Bí thư. Ông là người khởi thảo nhiều văn kiện quan trọng, đặc biệt là Chỉ thị "Nhật - Pháp bắn nhau và hành động của chúng ta" (tháng 3/1945), tạo tiền đề cho sự thành công của Tổng khởi nghĩa tháng Tám. Ông trực tiếp phụ trách Ủy ban Khởi nghĩa toàn quốc.
Kháng chiến và xây dựng đất nước: Ông tiếp tục được bầu làm Tổng Bí thư tại Đại hội II (1951). Sau đó, ông đảm nhiệm nhiều chức vụ quan trọng như Phó Thủ tướng Chính phủ (1958), Chủ tịch Ủy ban Thường vụ Quốc hội (từ khóa II đến khóa VI, 1960-1981), và Chủ tịch Hội đồng Nhà nước (1981-1987).
Kiến trúc sư của "Đổi mới": Tháng 7 năm 1986, ông được bầu lại làm Tổng Bí thư sau khi Tổng Bí thư Lê Duẩn qua đời. Đây là thời điểm đất nước đang khủng hoảng kinh tế - xã hội trầm trọng. Với tinh thần "nhìn thẳng vào sự thật", ông đã khởi xướng tư duy đổi mới, đặt nền móng cho đường lối đổi mới toàn diện tại Đại hội VI (tháng 12/1986).
4. Nhà lý luận, nhà văn hóa và nhà thơ Sóng Hồng
Bên cạnh vai trò chính trị, đồng chí Trường Chinh còn là một nhà lý luận sắc bén và một nhà văn hóa lớn:
Về văn hóa: Ông là tác giả của "Đề cương về văn hóa Việt Nam" (1943), đặt nền móng cho nền văn hóa cách mạng dân tộc, khoa học, đại chúng.
Về văn học: Với bút danh Sóng Hồng, ông để lại hơn 200 bài thơ, thể hiện sự kết hợp hài hòa giữa "lý" và "tình", giữa tinh thần thép của người chiến sĩ và tâm hồn nhạy cảm của người nghệ sĩ. Đối với ông, thơ là vũ khí sắc bén phục vụ cách mạng.
5. Cuối đời và Di sản
Đồng chí Trường Chinh từ trần ngày 30 tháng 9 năm 1988 tại Hà Nội ở tuổi 81. Với những cống hiến to lớn, ông đã được trao tặng Huân chương Sao Vàng và nhiều huân chương cao quý của các quốc gia khác như Liên Xô, Lào, Campuchia....
Khu nhà lưu niệm của ông tại Nam Định đã được công nhận là Di tích lịch sử - văn hóa cấp quốc gia vào năm 1994, là nơi lưu giữ những kỷ niệm về một nhân cách lớn của cách mạng Việt Nam.
Các nguồn truy xuất:
Khu nhà lưu niệm của cố Tổng Bí thư Trường Chinh ở Nam Định - Báo Lao Động.
Kỷ niệm 110 năm ngày sinh Tổng Bí thư Trường Chinh (9-2-1907 - 9-2-2017).
Nhà lý luận xuất sắc, nhà lãnh đạo kiệt xuất, một nhân cách lớn của cách mạng Việt Nam.
Tiểu sử Trường Chinh - Trường THPT Trường Chinh.
Trường Chinh - Wikipedia.
Tổng Bí thư Trường Chinh - Báo Nhân Dân.
Vai trò của đồng chí Trường Chinh trong thành công của Cách mạng tháng Tám 1945.
Đọc lại thơ Sóng Hồng - QĐND Cuối tuần.
