TRƯƠNG CÔNG MAN – TỪ MIỀN QUÊ MƯỜNG ĐẾN NGƯỜI CHIẾN SĨ LIÊN LẠC GIỮA LỬA ĐẠN

Sinh năm 1930 trong một gia đình người Mường ở Cẩm Phong, Cẩm Thủy, Thanh Hóa, Trương Công Man nhập ngũ năm 1947 và trở thành một chiến sĩ liên lạc xuất sắc của Đại đoàn Đồng Bằng, lực lượng chủ lực chiến đấu trong vùng sau lưng địch. Từ Tầm Phương, Thái Ninh đến đồn Tìm, nhiều lần bị thương giữa những trận đánh ác liệt, ông vẫn kiên quyết hoàn thành nhiệm vụ. Trước lúc hy sinh, người chiến sĩ trẻ còn nhắn lại đồng đội: “Các đồng chí giữ vững quyết tâm, làm tròn nhiệm vụ”. Cuộc đời ngắn ngủi của Trương Công Man trở thành biểu tượng đẹp về lòng dũng cảm, trách nhiệm và sự trung thành với nhiệm vụ đến phút cuối cùng.

Bài 1 có thể mở rất đẹp bằng hình ảnh “Từ miền quê Mường Cẩm Phong đến chiến trường đồng bằng Bắc Bộ”, rồi dẫn vào quyết định nhập ngũ năm 1947. Đây sẽ là cách mở khác với loạt Ngô Mây, tránh các bài bị lặp mô-típ.

viết bài 1

TRƯƠNG CÔNG MAN – TỪ MIỀN QUÊ MƯỜNG ĐẾN NGƯỜI CHIẾN SĨ LIÊN LẠC GIỮA LỬA ĐẠN

Giữa những năm tháng kháng chiến chống thực dân Pháp, trên những con đường làng đồng bằng Bắc Bộ đầy đồn bốt, những cánh đồng thường xuyên bị càn quét và những trận địa có thể bùng lên tiếng súng bất cứ lúc nào, có những người lính mang một nhiệm vụ đặc biệt: giữ cho mệnh lệnh chỉ huy không bị đứt đoạn giữa chiến trường.

Họ là những chiến sĩ liên lạc.

Có khi một mệnh lệnh chỉ nằm gọn trong mảnh giấy nhỏ. Có khi chẳng có gì trong tay ngoài những điều phải ghi nhớ. Nhưng để đưa được mệnh lệnh ấy từ đơn vị này đến đơn vị khác, người chiến sĩ có thể phải vượt qua nơi địch phục kích, băng qua vùng pháo kích, len giữa những cuộc càn quét và đối diện với hiểm nguy trên từng chặng đường.

Trong đội ngũ ấy có một người con dân tộc Mường đến từ miền quê Cẩm Phong, Cẩm Thủy, Thanh Hóa.

Ông nhập ngũ khi tuổi đời còn rất trẻ.

Rồi từ miền núi Thanh Hóa, người thanh niên ấy bước vào những chiến trường ác liệt của Đại đoàn Đồng Bằng, chiến đấu giữa vùng sau lưng địch.

Tên ông là Trương Công Man.

NGƯỜI CON CỦA MIỀN QUÊ MƯỜNG CẨM PHONG

Trương Công Man sinh năm 1930, là người dân tộc Mường, quê ở xã Cẩm Phong, huyện Cẩm Thủy, tỉnh Thanh Hóa.

Miền quê nơi ông sinh ra mang những nét đặc trưng của vùng trung du, miền núi xứ Thanh, nơi cộng đồng người Mường đã sinh sống qua nhiều thế hệ.

Tuổi thơ của Trương Công Man cũng là những năm tháng đất nước chưa có độc lập.

Khi ông bước vào tuổi thiếu niên, tình hình đất nước thay đổi nhanh chóng. Cách mạng Tháng Tám năm 1945 thành công, nước Việt Nam Dân chủ Cộng hòa ra đời, nhưng nền độc lập vừa giành được chưa bao lâu thì dân tộc lại phải bước vào một cuộc kháng chiến mới.

Ngày 19-12-1946, cuộc kháng chiến toàn quốc bùng nổ.

Khắp các vùng quê, những người thanh niên lần lượt lên đường.

Trương Công Man cũng nằm trong thế hệ ấy.

Năm 1947, khi mới khoảng 17 tuổi, ông nhập ngũ.

Từ một người con của miền quê Mường Cẩm Phong, Trương Công Man khoác lên mình màu áo người lính.

Một hành trình mới bắt đầu.

TỪ CẨM THỦY ĐẾN ĐẠI ĐOÀN ĐỒNG BẰNG

Con đường quân ngũ đưa Trương Công Man đến với Đại đoàn Đồng Bằng.

Đây là lực lượng chủ lực hoạt động trên một chiến trường có tính chất đặc biệt: vùng sau lưng địch ở đồng bằng Bắc Bộ.

Nếu chiến đấu ở rừng núi có những khó khăn của núi cao, vực sâu, đường sá hiểm trở, thì hoạt động trong vùng địch kiểm soát lại đặt người lính trước những thử thách khác.

Đồn bốt của đối phương nằm xen giữa làng mạc.

Những cuộc càn quét có thể diễn ra bất ngờ.

Đường hành quân nhiều khi phải đi qua khu vực địch kiểm soát.

Bí mật lực lượng và giữ được yếu tố bất ngờ có ý nghĩa sống còn.

Trong điều kiện ấy, liên lạc giữa các đơn vị trở thành một mắt xích vô cùng quan trọng.

Và Trương Công Man được giao làm chiến sĩ liên lạc.

Thoạt nghe, đó có thể không phải vị trí trực tiếp xung phong đánh chiếm một đồn bốt hay sử dụng hỏa lực tiêu diệt đối phương.

Nhưng trên chiến trường, nhiệm vụ liên lạc có thể đặt người chiến sĩ vào những nơi nguy hiểm không kém bất kỳ vị trí nào.

Bởi muốn mệnh lệnh đến được đơn vị đang chiến đấu, người liên lạc phải đến được nơi cần đến.

Dù phía trước có bom đạn.

Dù đường đi nằm trong vùng đối phương kiểm soát.

Dù trận đánh đang diễn ra.

Mệnh lệnh không thể dừng lại.

Và người chiến sĩ liên lạc cũng không được phép dừng lại.

MỘT MỆNH LỆNH – MỘT TRÁCH NHIỆM

Trên chiến trường, đôi khi chỉ một sự chậm trễ cũng có thể ảnh hưởng đến cả một kế hoạch chiến đấu.

Một đơn vị cần biết thời điểm tiến công.

Một bộ phận cần nhận được lệnh chuyển hướng.

Một lực lượng phải được thông báo để phối hợp.

Một vị trí cần biết khi nào phải rút hoặc khi nào phải tiếp tục giữ trận địa.

Giữa tiếng súng, những thông tin ấy phải được truyền đi kịp thời và chính xác.

Đó là trách nhiệm của những chiến sĩ như Trương Công Man.

Tư liệu về ông nhấn mạnh hai phẩm chất:

mưu trí và dũng cảm.

Ông nhiều lần xung phong nhận những nhiệm vụ khó khăn, vượt qua bom đạn ác liệt của đối phương để truyền đạt mệnh lệnh.

Không chỉ phải nhanh.

Mà còn phải đúng.

Bởi người liên lạc không được phép nhớ sai một mệnh lệnh.

Không được truyền nhầm một nội dung.

Không được để nhiệm vụ bị gián đoạn chỉ vì phía trước quá nguy hiểm.

Có thể hình dung mỗi chuyến đi của người liên lạc là một cuộc chạy đua.

Một bên là thời gian.

Một bên là bom đạn.

Và phía cuối con đường là đồng đội đang chờ mệnh lệnh.

KHI NGƯỜI LIÊN LẠC CŨNG TRỞ THÀNH NGƯỜI CHIẾN ĐẤU

Trương Công Man không chỉ hoàn thành nhiệm vụ truyền đạt mệnh lệnh.

Trong chiến đấu, ông còn thể hiện tinh thần mưu trí, gan dạ và kiên quyết tiến công.

Điều đặc biệt là ngay cả khi bị thương, người chiến sĩ ấy vẫn tìm mọi cách hoàn thành nhiệm vụ.

Đây là phẩm chất xuyên suốt trong những trận đánh mà tư liệu còn nhắc tới.

Tầm Phương.

Thái Ninh.

Đồn Tìm.

Những địa danh ở Thái Bình ấy trở thành những dấu mốc trong cuộc đời chiến đấu của người con xứ Mường.

Ở đó, chiến sĩ liên lạc Trương Công Man không đứng ngoài cuộc chiến.

Ông ở ngay giữa nó.

TẦM PHƯƠNG – NHỮNG BƯỚC CHÂN ĐẦU TIÊN QUA LỬA ĐẠN

Trong số những trận đánh gắn với Trương Công Man, tư liệu nhắc tới trận Tầm Phương, Thái Bình.

Không có đủ dữ liệu trong phần tư liệu hiện có để phục dựng chính xác toàn bộ diễn biến trận đánh, vì vậy không nên thêm vào những chi tiết chưa được kiểm chứng.

Nhưng một điều được ghi nhận rõ:

Trong những trận chiến như Tầm Phương, Trương Công Man đã thể hiện tinh thần dũng cảm, kiên quyết hoàn thành nhiệm vụ dù nhiều lần bị thương.

Với một chiến sĩ liên lạc, bị thương trên đường làm nhiệm vụ có thể đặt ra một lựa chọn khắc nghiệt.

Dừng lại.

Hay tiếp tục.

Đối với Trương Công Man, câu trả lời nhiều lần vẫn là:

tiếp tục nhiệm vụ.

Vết thương có thể làm bước chân chậm lại.

Bom đạn có thể buộc người chiến sĩ phải thay đổi đường đi.

Nhưng mệnh lệnh vẫn phải đến nơi.

Chính từ những nhiệm vụ tưởng như thầm lặng ấy, phẩm chất của Trương Công Man ngày càng được đồng đội và đơn vị ghi nhận.

THÁI NINH – GIỮ VỮNG Ý CHÍ GIỮA CUỘC CHỐNG CÀN

Một dấu mốc khác là trận chống càn ở Thái Ninh, Thái Bình.

“Chống càn” là hai chữ chứa đựng rất nhiều gian nan của chiến trường vùng sau lưng địch.

Đối phương tổ chức lực lượng tiến vào khu vực hoạt động của ta, tìm cách phá cơ sở, truy kích lực lượng vũ trang và kiểm soát địa bàn.

Trong hoàn cảnh ấy, các đơn vị phải vừa chiến đấu, vừa cơ động, vừa bảo toàn lực lượng.

Thông tin chỉ huy càng trở nên quan trọng.

Một mệnh lệnh đến chậm có thể khiến đơn vị bỏ lỡ thời cơ.

Một thông tin không đến được nơi cần đến có thể ảnh hưởng đến sự phối hợp giữa các bộ phận.

Người chiến sĩ liên lạc vì vậy phải vượt qua chính nơi cuộc chiến đang diễn ra.

Trương Công Man đã nhiều lần làm như thế.

Đó là lúc phẩm chất của một người lính liên lạc không còn được đo bằng việc anh chạy nhanh đến đâu.

Mà được đo bằng việc:

Giữa bom đạn, anh có còn tiến về phía trước hay không?

Với Trương Công Man, câu trả lời vẫn là có.

ĐỒN TÌM – LẠI MỘT LẦN ĐI VÀO NƠI ÁC LIỆT

Tư liệu còn ghi nhận Trương Công Man tham gia trận tiến công đồn Tìm, Đông Quan, Thái Bình.

Một lần nữa, người chiến sĩ liên lạc lại đứng giữa một trận đánh ác liệt.

Và cũng một lần nữa, phẩm chất nổi bật của ông vẫn là sự dũng cảm và tinh thần quyết tâm hoàn thành nhiệm vụ.

Trương Công Man nhiều lần bị thương nặng trong quá trình chiến đấu.

Nhưng điều đáng nhớ không chỉ là số lần bị thương.

Điều đáng nhớ hơn là sau những lần ấy, ông vẫn không dễ dàng từ bỏ nhiệm vụ.

Đó là ranh giới giữa sự dũng cảm nhất thời và một ý chí đã trở thành phẩm chất.

Một lần vượt qua hiểm nguy có thể là lòng can đảm.

Nhưng hết lần này đến lần khác vẫn tự nguyện nhận việc khó, vẫn tiến vào nơi bom đạn, vẫn tiếp tục chiến đấu khi bị thương – đó là bản lĩnh được tôi luyện qua chiến trường.

Trương Công Man đã trở thành một người lính như thế.

NGƯỜI CHIẾN SĨ LIÊN LẠC KHÔNG CHỈ MANG MỆNH LỆNH

Có một điều rất đẹp khi nhìn lại cuộc đời chiến đấu của Trương Công Man.

Ông không phải người chỉ huy một đơn vị lớn.

Không phải người đứng trước bản đồ để hoạch định cả một chiến dịch.

Ông là một chiến sĩ liên lạc.

Nhưng chính những người lính bình dị ấy góp phần nối người chỉ huy với đơn vị, nối các bộ phận chiến đấu với nhau và giữ cho hệ thống chỉ huy hoạt động giữa chiến trường.

Có những chiến công được ghi bằng số đồn bị tiêu diệt.

Có những chiến công được ghi bằng số phương tiện đối phương bị phá hủy.

Nhưng cũng có những đóng góp khó đo bằng con số.

Đó là một mệnh lệnh được đưa tới đúng giờ.

Một đơn vị nhận được chỉ thị giữa lúc trận đánh đang gay go.

Một chiến sĩ bị thương vẫn cố gắng hoàn thành phần việc của mình.

Những việc ấy ít khi tạo nên hình ảnh lớn lao nếu đứng riêng lẻ.

Nhưng hàng nghìn nhiệm vụ như thế hợp lại thành sức mạnh của một đội quân.

Và Trương Công Man là một trong những con người góp phần tạo nên sức mạnh ấy.

CHÍN LẦN ĐƯỢC KHEN THƯỞNG

Sự dũng cảm và tinh thần trách nhiệm của Trương Công Man được đơn vị ghi nhận.

Trong quá trình chiến đấu, ông được Trung đoàn và Đại đoàn khen thưởng 9 lần.

Ông được bầu là:

“Chiến sĩ thi đua” của Đại đoàn.

Và được tặng:

Huân chương Chiến công hạng Nhất.

Những phần thưởng ấy cho thấy đóng góp của Trương Công Man không phải chỉ gắn với một trận đánh duy nhất.

Đó là cả một quá trình.

Hết nhiệm vụ này đến nhiệm vụ khác.

Hết trận đánh này đến trận đánh khác.

Từ Tầm Phương đến Thái Ninh.

Từ những cuộc chống càn đến trận tiến công đồn Tìm.

Người chiến sĩ trẻ từ miền quê Mường Thanh Hóa đã trưởng thành giữa một trong những chiến trường khó khăn của cuộc kháng chiến.

Nhưng thử thách lớn nhất vẫn còn ở phía trước.

TỪ CẬU THANH NIÊN 17 TUỔI ĐẾN NGƯỜI CHIẾN SĨ THI ĐUA

Năm 1947, Trương Công Man nhập ngũ khi mới khoảng 17 tuổi.

Một độ tuổi mà trong thời bình, người thanh niên có lẽ vẫn còn đang ở bên gia đình.

Nhưng thế hệ của ông bước vào tuổi trẻ giữa chiến tranh.

Từ Cẩm Phong, Cẩm Thủy, ông rời miền quê Mường để đi theo tiếng gọi của đất nước.

Rồi cuộc chiến đưa ông đến đồng bằng Bắc Bộ.

Ở đó, giữa một chiến trường đồn bốt dày đặc và những cuộc càn quét liên tiếp, người thanh niên ấy trở thành chiến sĩ liên lạc.

Không phải lúc nào ông cũng có thể đi trên một con đường an toàn.

Không phải chuyến liên lạc nào cũng kết thúc mà không có thương tích.

Nhưng nhiệm vụ đã giao thì phải hoàn thành.

Chính nguyên tắc tưởng như đơn giản ấy đã trở thành một phần con người Trương Công Man.

Bị thương – vẫn làm nhiệm vụ.

Đường nguy hiểm – vẫn tìm cách vượt qua.

Nhiệm vụ khó – nhiều lần xung phong nhận lấy.

Và rồi một ngày, trong một trận đánh ác liệt, người chiến sĩ ấy sẽ bước vào nhiệm vụ cuối cùng.

“LÀM TRÒN NHIỆM VỤ”

Có lẽ không gì khái quát cuộc đời Trương Công Man rõ hơn chính những lời ông để lại trước khi hy sinh:

“Các đồng chí giữ vững quyết tâm, làm tròn nhiệm vụ”.

Đó không phải lời nói của một người đứng ngoài chiến trường.

Đó là lời của một người đã nhiều lần bị thương.

Một người từng đi qua những trận đánh ác liệt.

Một chiến sĩ đã chín lần được đơn vị khen thưởng.

Và điều đáng chú ý nhất là trong thời khắc cuối cùng, ông vẫn nhắc đến hai chữ:

nhiệm vụ.

Dường như đó cũng là sợi chỉ xuyên suốt cả cuộc đời quân ngũ của Trương Công Man.

Năm 17 tuổi, ông rời quê hương nhập ngũ vì nhiệm vụ với đất nước.

Làm chiến sĩ liên lạc, ông vượt qua bom đạn vì nhiệm vụ.

Bị thương, ông vẫn tiếp tục vì nhiệm vụ.

Và khi sự sống đang ở những thời khắc cuối cùng, ông vẫn mong đồng đội “làm tròn nhiệm vụ”.

Một cuộc đời người lính có thể được kể bằng rất nhiều chiến công.

Nhưng đôi khi, chỉ một câu nói cuối cùng cũng đủ để hiểu người lính ấy đã sống như thế nào.

TỪ CẨM PHONG, MỘT NGƯỜI CON ĐÃ ĐI VÀO LỊCH SỬ

Trương Công Man không trở về miền quê Mường Cẩm Phong sau cuộc chiến.

Ông đã hy sinh khi tuổi đời còn rất trẻ.

Nhưng những gì người chiến sĩ ấy để lại được đồng đội và đất nước ghi nhận.

Ngày 31-8-1955, Trương Công Man được Chủ tịch nước Việt Nam Dân chủ Cộng hòa truy tặng Huân chương Quân công hạng Nhì và danh hiệu Anh hùng Lực lượng vũ trang nhân dân.

Từ một thanh niên người Mường nhập ngũ năm 17 tuổi, ông đã trở thành một trong những người anh hùng của cuộc kháng chiến chống thực dân Pháp.

Nhưng có lẽ điều khiến câu chuyện Trương Công Man còn sức lay động không chỉ nằm ở những phần thưởng.

Mà nằm ở hình ảnh một người lính rất bình dị:

Người chiến sĩ liên lạc mang mệnh lệnh chạy giữa chiến trường.

Phía trước có thể là bom đạn.

Trên người có thể đã mang thương tích.

Nhưng phía bên kia còn có đồng đội đang chờ.

Vì thế, ông vẫn đi.

Từ những con đường miền quê Mường Cẩm Phong đến chiến trường đồng bằng Bắc Bộ, bước chân Trương Công Man đã đi qua một hành trình không dài về năm tháng nhưng đủ dài để tên ông ở lại với lịch sử.

Và từ hành trình ấy, một phẩm chất sáng lên rất rõ:

Khi Tổ quốc giao nhiệm vụ, người chiến sĩ có thể ngã xuống – nhưng nhiệm vụ không được dừng lại.