TRƯƠNG ĐỊNH – “BÌNH TÂY ĐẠI NGUYÊN SOÁI”, THỦ LĨNH KHỞI NGHĨA CHỐNG PHÁP Ở NAM KỲ

Trương Định (1820–1864) là một thủ lĩnh nghĩa quân tiêu biểu trong phong trào kháng chiến chống thực dân Pháp ở Nam Kỳ vào giữa thế kỷ XIX. Ông sinh tại Quảng Ngãi, sau đó vào Nam sinh sống, lập nghiệp ở vùng Gò Công. Khi thực dân Pháp mở rộng cuộc xâm lược nước ta, Trương Định tập hợp nghĩa quân, tổ chức chiến đấu và trở thành một trong những gương mặt nổi bật của phong trào chống Pháp tại Nam Bộ. Sau Hòa ước Nhâm Tuất năm 1862, ông không tuân theo lệnh bãi binh của triều đình mà tiếp tục ở lại cùng nhân dân kháng chiến. Ông được nhân dân suy tôn là “Bình Tây Đại Nguyên Soái”.

Năm 1820, Trương Định sinh ra trong một gia đình có truyền thống làm quan tại Quảng Ngãi. Năm 1844, ông theo cha vào Nam và sinh sống tại vùng Tân Hòa, Gò Công. Năm 1854, ông bỏ tiền chiêu mộ dân nghèo, tổ chức khai hoang và lập đồn điền Gia Thuận. Từ hoạt động này, ông xây dựng được lực lượng dân binh và tạo dựng uy tín trong cộng đồng địa phương.

Năm 1859, khi quân Pháp đánh chiếm thành Gia Định, Trương Định đưa lực lượng tham gia chống quân xâm lược. Ông cùng nghĩa quân phối hợp với quân triều đình chiến đấu tại nhiều địa điểm ở Gia Định và vùng phụ cận. Sau khi Đại đồn Chí Hòa thất thủ, ông đưa lực lượng trở về Gò Công, tiếp tục chiêu mộ nghĩa sĩ và củng cố căn cứ kháng chiến.

Bước ngoặt quan trọng diễn ra vào năm 1862, khi triều đình nhà Nguyễn ký Hòa ước Nhâm Tuất ngày 5 tháng 6, nhượng ba tỉnh miền Đông Nam Kỳ gồm Gia Định, Định Tường và Biên Hòa cho Pháp. Triều đình yêu cầu Trương Định giải tán lực lượng và ra nhận chức Lãnh binh tại An Giang. Tuy nhiên, trước nguyện vọng của nhân dân và các nghĩa sĩ muốn tiếp tục chống Pháp, ông quyết định ở lại Gò Công, tập hợp lực lượng và tiếp tục cuộc kháng chiến. Nhân dân suy tôn ông là “Bình Tây Đại Nguyên Soái”, thể hiện sự ủng hộ đối với con đường đấu tranh mà ông lựa chọn.

Dưới sự lãnh đạo của Trương Định, nghĩa quân xây dựng căn cứ tại Gò Công, tổ chức nhiều trận tập kích vào các đồn bốt của quân Pháp và mở rộng hoạt động ra những vùng lân cận như Cần Giuộc, Cần Giờ, Chợ Lớn và Mỹ Tho. Ông cũng liên kết với các thủ lĩnh kháng chiến khác, trong đó có Thiên Hộ Dương và Thủ Khoa Huân, nhằm phối hợp lực lượng, vận động nhân dân và duy trì cuộc đấu tranh chống thực dân Pháp.

Trước sự phát triển của phong trào, quân Pháp tăng cường lực lượng, tổ chức nhiều cuộc càn quét và tìm cách tiêu diệt căn cứ của nghĩa quân. Năm 1863, trước sức ép quân sự ngày càng lớn, Trương Định chuyển căn cứ đến vùng Lý Nhơn, thuộc Cần Giờ ngày nay, rồi tiếp tục hoạt động tại khu vực Gò Công. Dù gặp nhiều khó khăn về lực lượng, vũ khí và lương thực, nghĩa quân vẫn kiên trì chiến đấu.

Năm 1864, quân Pháp lần theo dấu vết và tổ chức vây bắt Trương Định tại khu vực Đám Lá Tối Trời, thuộc Gia Thuận, Gò Công. Trong cuộc giao tranh, ông bị thương nặng. Không muốn rơi vào tay đối phương, Trương Định đã tự sát vào năm 1864, kết thúc cuộc đời của một thủ lĩnh kháng chiến khi mới 44 tuổi.

Sau khi ông mất, phong trào kháng chiến do ông khởi xướng vẫn tiếp tục dưới sự tham gia của các nghĩa sĩ và con trai ông là Trương Quyền. Trương Định được ghi nhớ như một nhân vật tiêu biểu của phong trào chống Pháp ở Nam Kỳ trong thế kỷ XIX, gắn liền với tinh thần kiên quyết đấu tranh và sự lựa chọn đứng về phía nhân dân trong hoàn cảnh triều đình đã chủ trương hòa hoãn.

Tên tuổi Trương Định được lưu danh trong lịch sử dân tộc và được đặt cho nhiều công trình, tuyến đường, trường học. Hình tượng “Bình Tây Đại Nguyên Soái” không chỉ gắn với cuộc khởi nghĩa ở Gò Công mà còn thể hiện vai trò của các thủ lĩnh địa phương trong việc tập hợp nhân dân chống ngoại xâm, góp phần tạo nên truyền thống đấu tranh kiên cường của vùng đất Nam Bộ.