Trương Định - Người anh hùng "Bình Tây Đại nguyên soái"
Trong những năm đầu thực dân Pháp xâm lược Nam Kỳ, đất nước rơi vào một thời kỳ vô cùng khó khăn. Triều đình nhà Nguyễn từng bước nhượng bộ trước sức ép của quân Pháp, nhưng trong nhân dân, tinh thần chống ngoại xâm vẫn chưa bao giờ tắt. Giữa hoàn cảnh ấy, có một người đã lựa chọn con đường khác với mệnh lệnh của triều đình: tiếp tục ở lại cùng nhân dân chiến đấu. Người đó là Trương Định, một trong những thủ lĩnh tiêu biểu của phong trào kháng Pháp ở Nam Kỳ nửa sau thế kỷ XIX.
Trương Định sinh năm 1820, quê gốc ở Quảng Ngãi. Ông vào Nam cùng cha là Trương Cầm, người được cử vào Gia Định làm quan. Sau khi trưởng thành, Trương Định lập gia đình với bà Trần Thị Sanh, một người có điều kiện kinh tế khá giả ở Gò Công. Nhờ có đất đai và uy tín trong vùng, ông đã chiêu mộ, tổ chức dân nghèo khai phá đất đai, lập đồn điền và từng bước tạo dựng được ảnh hưởng trong nhân dân.
Năm 1859, quân Pháp đánh chiếm Gia Định. Trương Định đã tập hợp nghĩa quân, cùng nhân dân chống lại quân xâm lược. Sau khi thành Gia Định thất thủ, cuộc kháng chiến ở Nam Kỳ chuyển sang hình thức chiến đấu dựa vào các lực lượng nghĩa quân. Trương Định trở thành một trong những thủ lĩnh quan trọng của phong trào ấy.
Năm 1862, triều đình nhà Nguyễn ký Hiệp ước Nhâm Tuất với Pháp, chấp nhận nhường cho Pháp ba tỉnh miền Đông Nam Kỳ là Gia Định, Định Tường và Biên Hòa. Theo chủ trương của triều đình, Trương Định được điều đi nơi khác và yêu cầu giải tán lực lượng.
Đây chính là thời điểm thể hiện rõ nhất con người và lựa chọn của Trương Định.
Nếu tuân theo lệnh triều đình, ông có thể rời khỏi vùng đất đang chiến đấu, giữ lấy chức tước và sự an toàn của bản thân. Nhưng nghĩa quân và nhân dân ở Gò Công lại mong ông ở lại. Họ không muốn cuộc kháng chiến chống Pháp chấm dứt. Trước tình thế ấy, Trương Định quyết định không nhận lệnh bãi binh, ở lại Gò Công tiếp tục lãnh đạo nghĩa quân chống Pháp.
Người dân suy tôn ông là “Bình Tây Đại nguyên soái”. Từ đây, Trương Định trở thành một biểu tượng lớn của phong trào kháng chiến ở Nam Kỳ. Dưới sự lãnh đạo của ông, nghĩa quân hoạt động rộng trên địa bàn Gò Công và các vùng lân cận, dựa vào sự che chở, giúp đỡ của nhân dân để chống lại quân Pháp.
Cuộc chiến của Trương Định không phải là một cuộc chiến dễ dàng. Nghĩa quân phần lớn là những người dân tham gia chiến đấu, vũ khí và điều kiện vật chất còn hạn chế, trong khi quân Pháp có lực lượng và phương tiện quân sự mạnh hơn. Vì vậy, nghĩa quân thường sử dụng cách đánh linh hoạt, dựa vào địa hình sông nước và sự ủng hộ của nhân dân. Những trận đánh liên tiếp khiến quân Pháp gặp nhiều khó khăn trong việc kiểm soát vùng Gò Công.
Nhưng trước sức mạnh ngày càng lớn của quân Pháp, cuộc kháng chiến dần trở nên gian nan. Quân địch liên tục tổ chức các cuộc truy quét, bao vây căn cứ và tìm cách cô lập nghĩa quân. Trương Định vẫn kiên trì chiến đấu. Đối với ông, việc nhân dân đã đặt niềm tin vào mình cũng chính là một trách nhiệm không thể dễ dàng từ bỏ.
Đến năm 1864, quân Pháp mở cuộc tấn công lớn vào căn cứ của nghĩa quân Trương Định. Trong một trận đánh tại vùng Gò Công, ông bị thương nặng. Biết tình thế không thể cứu vãn, Trương Định đã tuẫn tiết vào ngày 20 tháng 8 năm 1864 để không rơi vào tay quân Pháp.
Ông mất khi mới 44 tuổi.
Cuộc kháng chiến do Trương Định lãnh đạo cuối cùng không thể ngăn được quá trình Pháp từng bước chiếm Nam Kỳ. Tuy nhiên, sự nghiệp của ông không vì thế mà mất đi ý nghĩa. Điều khiến các thế hệ sau nhớ đến Trương Định không chỉ là những trận đánh, mà còn là sự lựa chọn đầy khó khăn của ông trong thời điểm đất nước đứng trước thử thách.
Giữa “lệnh vua” và nguyện vọng của nhân dân, Trương Định đã chọn ở lại chiến đấu. Đó là một quyết định chứa đựng nhiều mất mát và nguy hiểm, nhưng cũng thể hiện rõ lòng yêu nước và ý thức trách nhiệm của một người đứng đầu nghĩa quân. Ông hiểu rằng phía sau mình không chỉ có những người lính, mà còn có những người dân đã gửi gắm niềm tin và hy vọng vào cuộc kháng chiến.
Trương Định đã ngã xuống, nhưng tinh thần của ông không chấm dứt cùng cuộc đời. Hình ảnh người thủ lĩnh nghĩa quân Gò Công kiên quyết chống quân xâm lược đã trở thành một biểu tượng của lòng yêu nước, ý chí bất khuất và tinh thần không khuất phục trước ngoại xâm.
Nhìn lại cuộc đời Trương Định, có thể thấy lịch sử không chỉ được làm nên bởi những người đứng trên ngai vàng hay trong triều đình, mà còn bởi những con người dám đứng về phía nhân dân trong những thời khắc khó khăn nhất. Trương Định đã lựa chọn con đường đầy gian khổ và cuối cùng hy sinh trên con đường ấy. Chính sự lựa chọn đó đã khiến tên tuổi ông được nhân dân ghi nhớ.
Hơn một thế kỷ đã trôi qua, những trận đánh năm xưa đã trở thành lịch sử, nhưng câu chuyện về Trương Định vẫn gợi cho thế hệ hôm nay một bài học sâu sắc: khi Tổ quốc đứng trước nguy nan, lòng yêu nước không chỉ nằm ở lời nói mà còn được thể hiện bằng trách nhiệm, sự dũng cảm và quyết tâm bảo vệ quê hương. Trương Định đã sống và chiến đấu theo niềm tin ấy, để rồi trở thành một trong những hình tượng tiêu biểu của tinh thần chống ngoại xâm trong lịch sử Việt Nam.
