Trương Định từ chối ấn tín của Vua
Trương Định từ chối ấn tín của Vua là một trong những quyết định bi tráng và mang tính bước ngoặt nhất trong lịch sử chống Pháp của dân tộc ta thế kỷ XIX. Hành động này thể hiện tinh thần "trung quân gắn liền với ái quốc", đặt lợi ích của nhân dân và đất nước lên trên hết, sẵn sàng trái lệnh triều đình để tiếp tục kháng chiến.
Bối cảnh lịch sử
Năm 1861, thực dân Pháp đánh chiếm đại đồn Chí Hòa rồi mở rộng tấn công ra các tỉnh miền Đông Nam Bộ. Trương Định lúc này giữ chức Phó Quản cơ, đã tập hợp nghĩa binh, lập căn cứ tại Tân Hòa (Gò Công), liên tục tổ chức các trận phục kích gây tổn thất nặng nề cho quân Pháp. Bằng uy tín của mình, ông được phong chức Quản cơ rồi Bình Tây Tả Đốc quân.
Tuy nhiên, vào ngày 5 tháng 6 năm 1862, triều đình nhà Nguyễn ký với Pháp bản Hiệp ước Nhâm Tuất, nhượng ba tỉnh miền Đông Nam Bộ (Gia Định, Định Tường, Biên Hòa) cho Pháp.
Nghịch cảnh giữa Ấn tín của Vua và Lòng dân
Ngay sau khi ký hiệp ước, Vua Tự Đức hạ lệnh cho Trương Định phải buông vũ khí, giải tán nghĩa binh và đi nhận chức mới.
Sắc phong của triều đình: Vua phong cho Trương Định chức Lãnh binh tỉnh An Giang và yêu cầu ông ngay lập tức rời bỏ căn cứ Gò Công để đi nhậm chức tại miền Tây. Đây thực chất là một biện pháp "điều hổ ly sơn" của triều đình nhằm xoa dịu quân Pháp.
Nguyện vọng của nhân dân: Hay tin Trương Định bị điều đi và triều đình bắt ngừng chiến, hàng ngàn người dân và nghĩa binh Gò Công đã kéo đến vây chặt đại bản doanh. Họ quỳ gối, giữ chặt ngựa của ông, khóc lóc cầu xin ông ở lại làm chủ soái để tiếp tục đánh Tây.
Quyết định lịch sử và Danh hiệu "Bình Tây Đại Nguyên Soái"
Đứng giữa ranh giới sinh tử của một thần tử: một bên là "Chỉ dụ của Vua" (nếu cãi lệnh sẽ bị khép tội phản nghịch, tru di tam tộc), một bên là "Tiếng gọi của nhân dân", Trương Định đã có một quyết định quả cảm.
Từ chối ấn tín: Trương Định đã từ chối lệnh bãi binh và không đến An Giang nhận chức Lãnh binh của triều đình ban. Ông chấp nhận mang danh "nghịch thần" đối với triều đình để đổi lấy tư cách người chiến sĩ đứng về phía nhân dân.
Thừa nhận ấn tín của Dân: Thay vì nhận ấn Lãnh binh của Vua, Trương Định đã long trọng nhận chiếc ấn khắc dòng chữ "Bình Tây Đại Nguyên Soái" do nhân dân và các sĩ phu yêu nước vùng lên tôn phong.
Trong bức thư trả lời quan triều đình kêu gọi bãi binh, ông đã khẳng định đanh thép: "Lòng dân đã muốn ta làm thiên tử, ta không thể làm khác được. Nay giặc đến, ta thà chịu đắc tội với triều đình chứ không đành lòng ngồi nhìn giang sơn rơi vào tay giặc."
Ý nghĩa lịch sử
Hành động từ chối ấn triều đình của Trương Định đã chính thức chuyển cuộc kháng chiến chống Pháp tại Nam Kỳ từ tính chất "quân đội hoàng gia" sang giai đoạn kháng chiến nhân dân tự phát. Quyết định này biến ông thành ngọn cờ tập hợp lòng dân, khiến quân Pháp mất ăn mất ngủ suốt nhiều năm sau đó cho đến khi ông anh dũng hy sinh vào năm 1864.
