Trương Định và khí phách Bình Tây Đại Nguyên Sái
Trương Định (1820–1864) quê gốc ở xã Tư Cung, huyện Bình Sơn, tỉnh Quảng Ngãi. Theo cha vào Nam từ thuở nhỏ, ông là người văn võ song toàn, có lòng yêu nước thương dân và uy tín lớn. Khi thực dân Pháp nổ súng xâm lược Nam Kỳ (1859), ông đã tự bỏ tiền túi chiêu mộ nghĩa sĩ, lập đồn điền ở Gò Công để vừa khai hoang vừa chuẩn bị lực lượng kháng chiến. Trương Định đã lập nhiều chiến công vang dội, khiến giặc Pháp kinh hồn bạt vía, được nhân dân và nghĩa quân suy tôn là "Bình Tây Đại Nguyên帥" (Bình Tây Đại Nguyên Sái). Năm 1862, triều đình Huế ký hòa ước Nhâm Tuất nhượng ba tỉnh miền Đông cho Pháp và hạ chiếu ra lệnh cho Trương Định bãi binh, giải giáp vào An Giang nhận chức mới. Đứng trước sự giằng xé giữa lệnh vua và lòng yêu nước, nghe theo tiếng gọi của nhân dân và nghĩa sĩ ("Lệnh vua thua phép làng", "Bình Tây Đại Nguyên Sái"), ông quyết định phất cờ khởi nghĩa độc lập chống Pháp. Ngày 20 tháng 8 năm 1864, do bị phản bội, ông sa vào ổ phục kích của giặc và anh dũng hy sinh tại Đám Giông (Gò Công) khi mới 44 tuổi.
Lịch sử chống giặc ngoại xâm của dân tộc Việt Nam ghi nhận những trang bi hùng ở giai đoạn đầu khi thực dân Pháp bước chân xâm lược. Giữa buổi giao thời đầy biến động ấy, hình ảnh Bình Tây Đại Nguyên Sái Trương Định – người anh hùng áo vải cắm chốt tại vùng đất Gò Công, thà hy sinh quyết liệt chứ nhất quyết không khuất phục trước uy quyền giặc lẫn chiếu chỉ bãi binh – đã trở thành biểu tượng rực rỡ của lòng yêu nước và ý chí bất khuất miền Nam.
Trương Định sinh năm 1820 tại Quảng Ngãi, trong một gia đình có truyền thống võ nghệ. Theo cha vào Nam nhận chức từ thuở trẻ, ông nhanh chóng gắn bó máu thịt với vùng đất phương Nam trù phú. Là người có tính tình cương trực, trọng nghĩa khinh tài và có tài thao lược, ông đã tổ chức khai hoang lập ấp, chiêu mộ dân nghèo lập ra các đồn điền lớn ở Gò Công, được nhân dân vô cùng kính trọng.
Khi thực dân Pháp nổ súng đánh chiếm Nam Kỳ, gieo rắc tang tóc lên đồng bào ta, Trương Định không quản ngại khó khăn, lập tức đem toàn bộ lực lượng đồn điền đứng lên chống giặc. Dưới sự chỉ huy tài tình của ông, nghĩa quân lập nhiều chiến công hiển hách, phối hợp đánh phá các đồn bốt địch, khiến thực dân Pháp phải khiếp sợ gọi ông là "kẻ thù nguy hiểm nhất ở Nam Kỳ". Cảm phục tài đức và lòng quả cảm của ông, nhân dân và nghĩa quân đã tôn vinh ông là Bình Tây Đại Nguyên Sái.
Năm 1862, triều đình nhà Nguyễn vì thế yếu đã ký hòa ước nhượng ba tỉnh miền Đông Nam Kỳ cho Pháp, đồng thời ban chiếu chỉ truyền cho Trương Định phải bãi binh, giải tán nghĩa quân và thu ấn triện đi nhận chức quan ở An Giang.
Đây là thời khắc bi tráng và thử thách nhất trong cuộc đời Trương Định. Một bên là đạo lý "trung quân" của Nho giáo, một bên là tiếng gọi thiết tha của non sông đất nước và nguyện vọng quyết chiến giữ nước của nhân dân. Lắng nghe ý chí của hàng vạn nghĩa sĩ và đồng bào – những người đã tung hô câu nói lịch sử "Lệnh vua thua phép làng", "Bình Tây Đại Nguyên Sái" – Trương Định đã đưa ra quyết định vĩ đại: từ khước lệnh vua, quyết tâm ở lại cùng đồng bào chiến đấu đến hơi thở cuối cùng.
Đêm 19 rạng ngày 20 tháng 8 năm 1864, do có kẻ phản bội điểm chỉ, quân Pháp bất ngờ tập kích vào căn cứ Đám Giông (Gò Công). Trong trận chiến không cân sức ấy, Trương Định bị thương nặng ở chân, không muốn rơi vào tay giặc, ông đã rút gươm tự vẫn để bảo toàn khí tiết, hiên ngang vĩnh biệt cõi đời ở tuổi 44.
Sự hy sinh oanh liệt của Trương Định làm rung động triệu trái tim người Việt Nam. Cuộc đời ông là khúc ca hào hùng về lòng trung nghĩa, sự kiên định và tình yêu Tổ quốc vô bờ bến. Tên tuổi và danh hiệu Bình Tây Đại Nguyên Sái mãi mãi khắc sâu vào lịch sử dân tộc như một huyền thoại bất tử.
Bạn có muốn tìm hiểu thêm về khu di tích lăng mộ và đền thờ Trương Định tại thị xã Gò Công, tỉnh Tiền Giang hay những giai thoại về nghĩa quân của ông không?
