TRƯƠNG ĐỊNH VÀ PHONG TRÀO NGHĨA QUÂN CHỐNG PHÁP Ở NAM KỲ
Trong những trang sử vàng chói lọi của dân tộc chống thực dân Pháp xâm lược, miền Nam Tổ quốc mở đầu bằng một "thời hoa lửa" đầy bi tráng, hào hùng và kiên cường. Nổi bật giữa giai đoạn lịch sử khói lửa và đầy biến động ấy là hình ảnh Anh hùng dân tộc Trương Định – người con ưu tú đã giương cao ngọn cờ đại nghĩa, lãnh đạo nhân dân và nghĩa quân Nam Kỳ đứng lên kháng chiến với tinh thần thà hy sinh chứ quyết không chịu khuất phục trước kẻ thù.
1. Thân thế, sự nghiệp và cơ duyên gắn bó với mảnh đất phương Nam
Trương Định sinh năm 1820, quê gốc tại làng Tịnh Khê, huyện Sơn Tịnh, tỉnh Quảng Ngãi.
Ông là con trai của Lãnh binh Trương Cầm, một võ quan triều đình có tiếng trong vùng.
Thuở nhỏ, Trương Định nổi tiếng là người văn võ song toàn, có chí khí lớn, tính cách khẳng khái và tinh thần thượng võ sâu sắc.
Năm 1844, theo cha vào Nam nhận công tác, ông chính thức lập nghiệp tại vùng đất Gò Công (Tiền Giang ngày nay).
Tại đây, ông kết duyên với một người con gái thuộc gia đình hào phú địa phương và bắt đầu chiêu mộ lưu dân khai phá ruộng hoang, lập đồn điền mở mang bờ cõi.
Với uy tín lớn và lòng nhân hậu được tôi luyện qua thực tiễn, ông được triều đình nhà Nguyễn phong chức Quản cơ để tiếp tục chiêu mộ binh sĩ khai hoang lập ấp.
Khi thực dân Pháp nổ súng đánh chiếm thành Gia Định và mở rộng xâm lược các tỉnh Nam Kỳ vào năm 1859, từ một võ quan triều đình, Trương Định đã nhanh chóng chuyển mình trở thành một lãnh tụ quân sự kiệt xuất của nhân dân.
Ông đã khéo léo lấy Gò Công làm căn cứ địa vững chắc, xây dựng hệ thống phòng thủ kiên cố để chống lại giặc ngoại xâm.
2. Ngọn cờ Bình Tây Đại nguyên soái và căn cứ Gò Công
Năm 1861, nghĩa quân do Trương Định lãnh đạo đã lập nên những chiến công vang dội, tiêu biểu là trận tập kích đồn Tây ở Phù Lưu, tiêu diệt nhiều sinh lực địch và làm chấn động toàn vùng Nam Kỳ.
Tiếng tăm của "Quản Định" lan xa khắp mọi miền, thu hút đông đảo nghĩa sĩ, sĩ phu yêu nước và đồng bào các dân tộc Nam Kỳ tề tựu dưới lá cờ nghĩa.
Đau đớn thay, trong lúc phong trào kháng chiến đang phát triển vô cùng mạnh mẽ, năm 1862, triều đình nhà Nguyễn ký Hiệp ước Nhâm Tuất, nhượng ba tỉnh miền Đông Nam Kỳ cho Pháp.
Triều đình ra sắc lệnh bãi binh, hạ lệnh cho Trương Định phải giải giáp nghĩa quân và đi nhận chức Lãnh binh ở An Giang.
Đứng trước lằn ranh sinh tử giữa việc vâng lệnh triều đình hay nghe theo tiếng gọi thiêng liêng của nhân dân, Trương Định đã đưa ra một quyết định lịch sử vĩ đại: khước từ lệnh vua, phất cao lá cờ đại nghĩa với danh hiệu "Bình Tây Đại nguyên soái", tiếp tục ở lại chiến đấu cùng nhân dân miền Nam.
3. Trận chiến cuối cùng và khí tiết ngời sáng của vị tướng anh hùng
Từ căn cứ Gò Công, nghĩa quân Trương Định liên tục tổ chức đánh phá các đồn bót giặc, khiến thực dân Pháp ăn ngủ không yên và rơi vào thế bị động.
Bất lực trước lối đánh du kích biến hóa và tinh thần chiến đấu kiên cường của nghĩa quân, quân Pháp đã dùng mọi thủ đoạn từ dụ dỗ, treo giải thưởng lớn đến vây hãm đàn áp khốc liệt.
Đêm 19 tháng 8 năm 1864 (tức ngày 18 tháng 7 năm Giáp Tý), do sự phản bội của kẻ chỉ điểm trong hàng ngũ, quân Pháp đã bất ngờ tập kích trận địa Đám Thuộc (Gò Công).
Trong trận chiến không cân sức ấy, Trương Định bị thương nặng ở chân, không để sa vào tay giặc, ông đã dũng cảm tuốt gươm tự sát để giữ trọn khí tiết của một vị tướng anh hùng.
Hành động lẫm liệt ấy minh chứng cho lời khẳng định đanh thép: “Anh hùng bất khuất, thà chết chứ quyết không chịu khuất phục trước quân thù xâm lược...”
4. Tấm gương sống muôn đời trong lòng dân tộc Việt Nam
Sự hy sinh oanh liệt của Trương Định đã để lại niềm tiếc thương vô hạn cho nhân dân Nam Kỳ nói riêng và cả nước nói chung.
Thi hào Nguyễn Đình Chiểu lúc bấy giờ đã viết những vần thơ viếng đầy cảm động, nghẹn ngào để tôn vinh tấm lòng trung liệt, son sắt của ông: “Bát ngát thành Đồng giậm sóng kêu / Trông linh hồn cũ khóc oêng đền...”
Để tri ân công ơn to lớn trời biển ấy, nhân dân Nam Bộ đã lập đền thờ ông ở nhiều nơi, tiêu biểu là khu di tích đền thờ Trương Định tại Gò Công (Tiền Giang).
Tên tuổi của ông ngày nay được trân trọng đặt cho nhiều tuyến đường lớn, trường học và công trình công cộng trên khắp mọi miền đất nước.
Cuộc đời và sự nghiệp vẻ vang của Bình Tây Đại nguyên soái Trương Định mãi mãi là biểu tượng sáng ngời của lòng yêu nước nồng nàn, ý chí sắt đá và tinh thần quật khởi trong "thời hoa lửa" chống giặc ngoại xâm của dân tộc ta.
TÀI LIỆU THAM KHẢO / NGUỒN TRÍCH DẪN:
[1] Quốc sử quán triều Nguyễn, Đại Nam thực lục, NXB Giáo dục, Hà Nội.
[2] Trần Trọng Kim, Việt Nam sử lược, NXB Văn hóa Thông tin.
[3] Nhiều tác giả, Lịch sử Việt Nam giai đoạn 1858 - 1896, NXB Chính trị Quốc gia Sự thật.
