Trương Định và quyết định "Bình Tây Đại nguyên soái" (Năm 1862)

Năm 1862, triều đình nhà Nguyễn ký Hiệp ước Nhâm Tuất, chính thức nhượng ba tỉnh miền Đông Nam Kỳ (Gia Định, Định Tường, Biên Hòa) cho thực dân Pháp. Nhằm xoa dịu kẻ thù và thu hẹp lực lượng kháng chiến, triều đình đã ra lệnh giải tán các đội nghĩa binh, đồng thời điều Trương Định — vị lãnh tụ uy tín đang lãnh đạo phong trào chống Pháp tại vùng Tân Hòa (Gò Công) — rời bỏ căn cứ để đi nhận chức Lãnh binh ở An Giang. Lệnh vua như đá đè lên ngực, đẩy người chỉ hữu vào một cuộc xung đột nội tâm nghiệt ngã giữa hai chữ "Trung" với vua và "Nghĩa" với dân tộc.

Trương Định (Trương Công Định), quê ở Quảng Ngãi, vốn theo cha vào Nam lập nghiệp và lập nhiều chiến công hiển hách trong việc chiêu mộ dân nghèo khai hoang, lập đồn điền, rồi biến họ thành những nghĩa binh xông xáo chống Pháp. Khi lệnh bãi binh truyền đến, nhân dân và toàn thể nghĩa quân Nam Bộ vô cùng phẫn uất. Họ không chấp nhận buông súng đầu hàng. Nhiều đoàn đại biểu cùng sĩ phu và nghĩa quân đã mang tàn lọng, cờ trướng đến căn cứ Tân Hòa, tha thiết quỳ xin Trương Định ở lại lãnh đạo cuộc chiến. Nhân dân đồng lòng tôn ông làm Bình Tây Đại nguyên soái.

Đứng trước sự lựa chọn sinh tử giữa một bên là "chiếu chỉ của triều đình" và một bên là "lòng dân sục sôi căm thù giặc", Trương Định đã đưa ra quyết định lịch sử. Ông tuyên bố: "Dân chúng đã tôn ta làm Đại nguyên soái, ta không thể bỏ dân được!". Khái niệm "vì dân quên lệnh vua" của ông đã vượt lên trên tư tưởng phong kiến hẹp hòi đương thời, đặt lợi ích độc lập của dân tộc và lòng dân lên trên hết.

Dưới sự chỉ huy của "Bình Tây Đại nguyên soái", căn cứ Gò Công tiếp tục trở thành trung tâm kháng chiến kiên cường, gây cho quân Pháp nhiều tổn thất nặng nề qua các trận đánh ở Tân An, Mỹ Tho. Tháng 8 năm 1864, trong một trận phục kích bất ngờ do kẻ phản bội chỉ điểm, Trương Định bị thương nặng. Để không rơi vào tay giặc, ông đã rút gươm tự sát để giữ trọn khí tiết của vị tướng anh hùng ở tuổi 44.

Quyết định ở lại cùng nhân dân kháng chiến và danh xưng Bình Tây Đại nguyên soái của Trương Định đã trở thành một mốc son chói lọi trong lịch sử chống ngoại xâm của dân tộc. Hành động ấy không chỉ khẳng định tinh thần yêu nước sắt đá, bản lĩnh kiên cường mà còn tượng trưng cho ngọn lửa kháng chiến không bao giờ dập tắt của nhân dân Nam Bộ "thà chết tự do còn hơn sống nô lệ".