TRƯƠNG ĐỊNH - VỊ BÌNH TÂY ĐẠI NGUYÊN SOÁI KHÁNG LỆNH TRIỀU ĐÌNH

Trương Định, còn gọi là Trương Công Định, sinh năm 1820 tại làng Tư Cung, huyện Sơn Tịnh, tỉnh Quảng Ngãi, nay thuộc xã Tịnh Khê, thành phố Quảng Ngãi. Năm 1844, ông theo cha là Lãnh binh Trương Cầm vào Nam, đến vùng Gia Định lập nghiệp. Ông kết hôn với bà Lê Thị Thưởng, con gái một điền chủ ở Tân Hòa (Gò Công), sau đó chiêu mộ dân nghèo khai hoang lập đồn điền, trở thành một điền chủ có thế lực trong vùng.

Năm 1859, khi quân Pháp tấn công thành Gia Định, Trương Định đứng ra chiêu mộ nghĩa dũng, đem đồn điền của mình ra tổ chức lực lượng kháng chiến, phối hợp với quan quân triều đình chống lại quân Pháp ở vùng Gia Định, Tân An, Gò Công. Ông được triều đình phong chức Phó lãnh binh rồi Quản cơ, nổi tiếng vì tinh thần chiến đấu quyết liệt.

Năm 1862, triều đình Huế ký Hòa ước Nhâm Tuất, nhượng ba tỉnh miền Đông Nam Kỳ gồm Biên Hòa, Gia Định, Định Tường cho Pháp, đồng thời ra lệnh cho Trương Định bãi binh và điều ông ra làm Lãnh binh tại An Giang. Trước sự phản đối của nghĩa quân và nhân dân địa phương, ông đã không tuân lệnh triều đình, ở lại Gò Công tiếp tục kháng chiến và được nhân dân cùng nghĩa quân suy tôn làm Bình Tây Đại Nguyên Soái.

Ông xây dựng căn cứ chính tại khu vực rừng ngập mặn gọi là Đám Lá Tối Trời, thuộc làng Gia Thuận, Gò Công, nơi cây cối rậm rạp thuận lợi cho việc ẩn náu và tổ chức phục kích. Nghĩa quân dưới quyền ông từng gây cho Pháp nhiều tổn thất trong các trận đánh ở vùng Gò Công, Tân Hòa suốt các năm 1862-1864.

Đêm 19 rạng ngày 20 tháng 8 năm 1864, do bị Huỳnh Công Tấn, một thuộc hạ cũ đã đầu hàng Pháp, dẫn đường chỉ điểm, quân Pháp bất ngờ tập kích căn cứ Đám Lá Tối Trời. Trương Định bị trúng đạn trọng thương, để không rơi vào tay giặc, ông đã tự sát bằng gươm. Con trai ông là Trương Quyền cùng một số thuộc tướng tiếp tục cuộc kháng chiến thêm một thời gian sau đó tại vùng biên giới Việt Nam - Campuchia.

Lăng mộ và đền thờ Trương Định hiện đặt tại thị xã Gò Công, tỉnh Tiền Giang, được xếp hạng di tích lịch sử cấp quốc gia. Hằng năm vào ngày 19-20 tháng 8 âm lịch, người dân địa phương vẫn tổ chức lễ giỗ ông tại khu di tích này.