"Trường học" giữa đại ngàn Côn Đảo (1931 – 1936)

Bị kết án khổ sai chung thân, Nguyễn Chí Diểu bị đày ra Côn Đảo – nơi được mệnh danh là "địa ngục trần gian". Mùa mưa rét mướt hay mùa nắng cháy da, anh cùng các tù nhân chính trị phải đập đá, xây cầu cảng, làm đường dưới sự cai quản vô cùng hằn học của chúa đảo và trật tự viên. Tuy nhiên, gian lao không làm ngục chí người chiến sĩ cộng sản.

Cùng với các đồng chí như Lê Hồng Phong, Nguyễn Văn Cừ, anh đã biến các xà khám tối tăm thành những "trường học cách mạng". Dù căn bệnh lao phổi phát tác do đòn thù cùng khí hậu độc hại làm ngực anh đau nhói từng cơn và ho ra máu, anh vẫn kiên trì giấu những mẩu than, mảnh giấy vụn để chép tài liệu, trực tiếp giảng dạy kinh nghiệm đấu tranh công khai cho các đồng chí trẻ. Tinh thần lạc quan và sự tận tụy của anh đã trở thành ngọn đuốc sưởi ấm tâm hồn biết bao người tù trong những ngày tháng tăm tối nhất.