Trương Tử Anh: Thủ lĩnh Đại Việt Quốc dân Đảng và khúc ngoặt lịch sử

Trương Tử Anh (1914 – 1946), tên thật là Trương Khánh Văn, là một nhà hoạt động chính trị và là người sáng lập Đại Việt Quốc dân Đảng (thường gọi là Đảng Đại Việt) — một trong những tổ chức chính trị đối lập lớn nhất tại Việt Nam trong thập niên 1940.

Sinh ra tại Tuy Hòa, Phú Yên, Trương Tử Anh theo học ngành Luật tại Hà Nội từ thập niên 1930. Trong bối cảnh đất nước sục sôi tinh thần đấu tranh chống thực dân Pháp, ông tiếp thu các tư tưởng chính trị hiện đại và năm 1939 đã chính thức thành lập Đại Việt Quốc dân Đảng. Để xây dựng nền tảng tư tưởng cho tổ chức của mình, ông đề xướng thuyết "Dân tộc sinh存" (Sự sống còn của dân tộc), chủ trương lấy sức mạnh dân tộc làm gốc, xây dựng một nhà nước độc lập, cường thịnh và phản đối cả chế độ thực dân Pháp lẫn con đường cách mạng vô sản của chủ nghĩa Mác-xít.

Trong thời kỳ Nhật Bản chiếm đóng Đông Dương (1940 – 1945), Đảng Đại Việt dưới sự dẫn dắt của Trương Tử Anh đã phát triển mạnh mẽ lực lượng, mở rộng ảnh hưởng trong giới trí thức, thanh niên và công chức miền Bắc. Tổ chức này cũng thành lập lực lượng vũ trang riêng (như Chiến khu Lạc Quản, Chiến khu Hiền Lương) nhằm chuẩn bị cho cuộc giành chính quyền.

Sau Cách mạng tháng Tám năm 1945, nước Việt Nam Dân chủ Cộng hòa ra đời. Sự bất đồng sâu sắc về con đường phát triển đất nước và mâu thuẫn tư tưởng đã đặt Đảng Đại Việt vào vị thế đối lập gay gắt với chính quyền Việt Minh. Nhằm chống lại Việt Minh, Đảng Đại Việt đã hợp tác với một số tổ chức khác (như Việt Nam Quốc dân Đảng của Nguyễn Tường Tam, Vũ Hồng Anh) để thành lập Mặt trận Quốc dân Đảng Việt Nam, dựa vào sự hỗ trợ của quân Tưởng Giới Thạch đang làm nhiệm vụ giải giáp quân Nhật ở miền Bắc.

Tháng 12 năm 1946, trong bối cảnh tình hình Hà Nội cực kỳ căng thẳng trước nguy cơ chiến tranh với Pháp và sự truy quét các lực lượng đối lập của chính quyền Việt Minh, Trương Tử Anh bất ngờ mất tích sau khi rời một cuộc họp tại Hà Nội. Cho đến nay, cái chết của ông vẫn còn nhiều bí ẩn lịch sử và để lại nhiều tranh luận.

Sự ra đi của Trương Tử Anh ở tuổi 32 đã làm suy giảm đáng kể sức mạnh tập trung của Đảng Đại Việt, khiến tổ chức này sau đó phân rã thành nhiều hệ phái khác nhau. Dù hành trình chính trị ngắn ngủi và kết thúc trong bí ẩn, Trương Tử Anh vẫn được ghi nhận là một nhân vật lịch sử quan trọng, diện mạo đại diện cho một dòng tư tưởng chính trị đối lập trong bức tranh toàn cảnh đầy biến động của lịch sử Việt Nam giai đoạn 1945 – 1946.