TỪ CẬU BÉ 13 TUỔI ĐẾN NGƯỜI GIỮ NGỌN LỬA HỮU NGHỊ

Ngày 20 tháng 10 năm 1932, tại ấp Thạnh Hưng I, làng Vĩnh Hưng, quận Phước Long, một cậu bé có tên Ngô Văn Tảo ra đời trong một gia đình nông dân nghèo giàu truyền thống cách mạng.

Không ai có thể biết rằng đứa trẻ lớn lên giữa ruộng đồng Nam Bộ ấy sau này sẽ trải qua hơn bốn thập niên chiến đấu, trở thành một người chỉ huy của lực lượng vũ trang, một Thiếu tướng Quân đội nhân dân Việt Nam, một Anh hùng Lực lượng vũ trang nhân dân và rồi tiếp tục mang hình ảnh người lính Việt Nam đến với đất nước Campuchia trên một mặt trận đặc biệt: mặt trận vun đắp hòa bình và tình hữu nghị.

Nhưng hành trình ấy không bắt đầu từ những quân hàm.

Nó bắt đầu từ một cậu bé mới mười ba tuổi.

Cậu bé đi theo cách mạng

Cách mạng Tháng Tám năm 1945 thành công.

Ở vùng quê Nam Bộ, tin tức về chính quyền cách mạng lan đi giữa những xóm làng, ruộng lúa. Đối với nhiều người, đó là một bước ngoặt lớn của đất nước. Đối với Ngô Văn Tảo, khi ấy mới 13 tuổi, đó cũng là thời điểm tuổi thơ khép lại sớm hơn thường lệ.

Cậu bé ấy đi theo cách mạng.

Không có những năm tháng chuẩn bị dài lâu.

Không có một hành trang đặc biệt.

Chỉ có sức trẻ, lòng yêu quê hương và truyền thống cách mạng của gia đình.

Điều đáng quý là dù tuổi còn rất nhỏ, Ngô Văn Tảo đã biết vận động khoảng mười người bạn cùng trang lứa tham gia hoạt động cách mạng. Những bước chân đầu tiên ấy tuy nhỏ bé nhưng cho thấy một phẩm chất sẽ theo ông suốt cuộc đời: khả năng tập hợp con người và tinh thần chủ động trước nhiệm vụ.

Mười ba tuổi, khi nhiều đứa trẻ vẫn còn sống trong vòng tay gia đình, Ngô Văn Tảo đã bước ra khỏi cánh cửa tuổi thơ.

Mười sáu tuổi, ông gia nhập bộ đội.

Ngày 1 tháng 1 năm 1949, khi vừa bước sang tuổi mười bảy, Ngô Văn Tảo được kết nạp vào Đảng Cộng sản Đông Dương.

Một con đường dài bắt đầu từ đó.

Những năm tháng trong đội ngũ người lính

Cuộc kháng chiến chống thực dân Pháp diễn ra ngày càng quyết liệt.

Người thanh niên Ngô Văn Tảo trưởng thành trong chiến đấu.

Ông tham gia Chiến dịch Sóc Trăng I năm 1950 và làm nhiệm vụ trinh sát cho các lực lượng vũ trang Quân khu 9, trong đó có Tiểu đoàn 307. Năm 1954, ông được bổ nhiệm Trung đội trưởng trinh sát của tỉnh.

Trinh sát là một công việc đặc biệt.

Người lính trinh sát thường phải đi trước đội hình, tìm hiểu tình hình địch, xác định vị trí, nắm đường đi và cung cấp thông tin để đơn vị chủ động chiến đấu.

Có những nhiệm vụ không được phép sai.

Một thông tin thiếu chính xác có thể khiến cả đơn vị rơi vào thế bị động.

Một bước chân nhầm có thể đổi bằng tính mạng.

Những năm tháng ấy đã tôi luyện Ngô Văn Tảo từ một thiếu niên thành một người cán bộ quân sự có bản lĩnh.

Nhưng chiến tranh chống Pháp kết thúc không có nghĩa là cuộc đời người lính ấy được bước vào những ngày bình yên.

Sau năm 1954, đất nước tạm thời bị chia cắt.

Ở miền Nam, cuộc đấu tranh vẫn tiếp tục.

Và Ngô Văn Tảo lại trở về với một nhiệm vụ mới.

Những năm tháng trong bóng tối

Tháng 7 năm 1957, Ngô Văn Tảo được điều về Sóc Trăng.

Đây là giai đoạn cuộc đấu tranh cách mạng ở miền Nam diễn ra trong điều kiện vô cùng khó khăn. Cơ sở cách mạng phải hoạt động bí mật, lực lượng bị truy lùng, mạng lưới liên lạc luôn đứng trước nguy cơ bị phá vỡ.

Ngô Văn Tảo được giao nhiệm vụ xây dựng lực lượng vũ trang ngầm.

Năm 1958, ông học lớp bồi dưỡng cán bộ tỉnh. Tháng 7 năm ấy, ông trở thành Chi ủy viên xã Vĩnh Hưng. Đến năm 1960, ông giữ chức Bí thư Chi bộ bí mật xã Vĩnh Hưng. Năm 1961, ông là Huyện ủy viên, Trưởng Công an huyện Phước Long.

Đó là những chức vụ nghe có vẻ bình thường trên giấy tờ.

Nhưng phía sau mỗi chức vụ là một hoàn cảnh sống đặc biệt.

Hoạt động bí mật đồng nghĩa với việc mỗi người cán bộ phải sống giữa nhân dân mà không để lộ thân phận, phải xây dựng cơ sở trong sự kiểm soát của đối phương, phải giữ an toàn cho đồng đội và quần chúng.

Có những ngày không thể ngủ yên.

Có những chuyến đi không biết điểm đến có còn an toàn hay không.

Có những cuộc gặp phải diễn ra trong im lặng.

Có những thông tin chỉ được truyền bằng những dấu hiệu rất nhỏ.

Người cán bộ cách mạng trong giai đoạn ấy không chỉ chiến đấu bằng súng.

Họ chiến đấu bằng sự kiên nhẫn, trí nhớ, lòng tin và khả năng giữ bí mật.

Ngô Văn Tảo trưởng thành trong chính môi trường ấy.

Người Tỉnh đội trưởng giữa những năm tháng khốc liệt

Năm 1970, Ngô Văn Tảo được giao nhiệm vụ Tỉnh ủy viên, Tỉnh đội trưởng tỉnh Sóc Trăng.

Đây là thời điểm cuộc kháng chiến chống Mỹ bước vào những năm tháng ác liệt.

Trên chiến trường miền Tây Nam Bộ, lực lượng cách mạng phải đối diện với những cuộc hành quân, càn quét, bom pháo và hệ thống kiểm soát ngày càng chặt chẽ của đối phương.

Ở cương vị người chỉ huy lực lượng vũ trang tỉnh, trách nhiệm không còn nằm ở một cá nhân.

Đằng sau mỗi quyết định là sinh mạng của cán bộ, chiến sĩ.

Đằng sau mỗi trận đánh là sự an toàn của cơ sở và nhân dân.

Người chỉ huy phải biết lúc nào tiến công, lúc nào giữ lực lượng, lúc nào phân tán, lúc nào tập trung.

Phải hiểu chiến trường nhưng cũng phải hiểu lòng dân.

Phải biết sức mạnh của vũ khí nhưng cũng phải hiểu rằng trong chiến tranh, sức mạnh lớn nhất vẫn là con người.

Những năm tháng đó đã đưa Ngô Văn Tảo trở thành một trong những cán bộ quân sự tiêu biểu của lực lượng vũ trang Sóc Trăng.

Năm 1976, sau ngày đất nước thống nhất, ông giữ chức Ủy viên Thường vụ Tỉnh ủy, Tỉnh đội trưởng tỉnh Hậu Giang.

Chiến tranh đã kết thúc.

Nhưng nhiệm vụ của người lính chưa kết thúc.

Một cuộc chiến khác bên kia biên giới

Cuối những năm 1970, đất nước lại đứng trước một thử thách mới.

Chế độ Khmer Đỏ gây ra những tội ác khủng khiếp đối với nhân dân Campuchia, đồng thời tiến hành các hoạt động xâm phạm biên giới Tây Nam Việt Nam.

Trong bối cảnh ấy, Việt Nam thực hiện nghĩa vụ quốc tế, phối hợp cùng lực lượng cách mạng Campuchia chống chế độ diệt chủng và giúp nhân dân Campuchia hồi sinh.

Ngô Văn Tảo một lần nữa lên đường.

Năm 1979, ông được giao nhiệm vụ Phó đoàn chuyên gia chung của Mặt trận, Bí thư Đảng ủy, Trưởng đoàn 9902, Trưởng đoàn chuyên gia quân sự tỉnh Côngpông Chnăng.

Năm 1984, ông là Đảng ủy viên, Phó Tư lệnh Mặt trận 979, Trưởng đoàn chuyên gia Quân khu 3 và được phong quân hàm Thiếu tướng Quân đội nhân dân Việt Nam.

Những năm tháng trên đất bạn là một chương đặc biệt trong cuộc đời Ngô Văn Tảo.

Đó không còn là cuộc chiến tranh giải phóng dân tộc theo nghĩa quen thuộc.

Nhiệm vụ của những người lính Việt Nam lúc ấy còn là giúp một đất nước vừa thoát khỏi thảm họa diệt chủng khôi phục cuộc sống, xây dựng chính quyền, ổn định xã hội và bảo vệ thành quả cách mạng.

Trong ký ức của những người từng làm nhiệm vụ quốc tế, đó là những năm tháng có cả gian khổ, mất mát và tình cảm sâu nặng giữa hai dân tộc.

Người lính Việt Nam không chỉ mang theo vũ khí.

Họ còn mang theo trách nhiệm của một dân tộc từng trải qua chiến tranh và hiểu giá trị của hòa bình.

Từ chiến trường đến bàn ngoại giao

Tháng 9 năm 1989, sau khi lực lượng quân tình nguyện Việt Nam hoàn thành nhiệm vụ quốc tế và rút khỏi Campuchia, Ngô Văn Tảo trở về nước.

Nhưng một nhiệm vụ mới lại đến.

Từ một người lính, một cán bộ chỉ huy quân sự, ông được Nhà nước và Bộ Quốc phòng tin tưởng biệt phái sang Bộ Ngoại giao.

Tháng 9 năm 1989, Ngô Văn Tảo trở thành Tổng Lãnh sự Việt Nam tại Kompong Som, nay là thành phố Sihanoukville của Campuchia. Ông là Tổng Lãnh sự đầu tiên của Tổng Lãnh sự quán Việt Nam tại Sihanoukville.

Đó là một sự chuyển đổi đặc biệt.

Người từng quen với chiến trường nay phải làm việc trên một mặt trận khác.

Không còn tiếng súng.

Không còn những cuộc hành quân.

Không còn những trận đánh.

Thay vào đó là những cuộc gặp gỡ, những mối quan hệ ngoại giao, những vấn đề về hợp tác, giao lưu và xây dựng lòng tin giữa hai quốc gia.

Nhưng bản chất của nhiệm vụ vẫn là bảo vệ lợi ích của đất nước và vun đắp hòa bình.

Trong gần hai năm xây dựng và lãnh đạo Tổng Lãnh sự quán Việt Nam tại Kompong Som, Ngô Văn Tảo cùng các cán bộ, nhân viên phải bắt đầu nhiều công việc gần như từ đầu.

Ông mang theo kinh nghiệm của người lính vào một lĩnh vực hoàn toàn mới.

Sự kiên trì của người từng trải qua chiến trường trở thành bản lĩnh trong công tác ngoại giao.

Khả năng tổ chức của người chỉ huy trở thành nền tảng để xây dựng một cơ quan đại diện ngoại giao.

Và quan trọng hơn cả, ông hiểu rằng sau chiến tranh, điều cần xây dựng không chỉ là những công trình hay cơ quan.

Đó là lòng tin.

Đó là tình hữu nghị.

Đó là sự hiểu biết giữa con người với con người.

Năm 1989, Nhà nước Campuchia trao tặng Ngô Văn Tảo Huân chương Bảo vệ Tổ quốc hạng Nhất, ghi nhận những đóng góp của ông trong quá trình giúp đỡ nhân dân Campuchia hồi sinh sau những năm tháng chế độ diệt chủng.

Một đời người đi qua nhiều mặt trận

Sau hơn 40 năm hoạt động cách mạng, Ngô Văn Tảo đã đi qua rất nhiều vị trí.

Cậu bé 13 tuổi theo cách mạng.

Người thanh niên 16 tuổi gia nhập bộ đội.

Người đảng viên trẻ giữa những năm kháng chiến chống Pháp.

Người lính trinh sát của Quân khu 9.

Người cán bộ hoạt động bí mật.

Trưởng Công an huyện.

Tỉnh đội trưởng Sóc Trăng.

Tỉnh đội trưởng Hậu Giang.

Người chỉ huy làm nhiệm vụ quốc tế tại Campuchia.

Thiếu tướng Quân đội nhân dân Việt Nam.

Và cuối cùng là một nhà ngoại giao khoác trên mình bộ quân phục của người lính năm nào nhưng đứng ở một vị trí khác, trên một mặt trận không có tiếng súng.

Ngày 24 tháng 6 năm 2005, Ngô Văn Tảo được phong tặng danh hiệu Anh hùng Lực lượng vũ trang nhân dân. Trước đó và sau đó, ông được trao nhiều phần thưởng cao quý, trong đó có Huân chương Quân công hạng Nhì cùng nhiều huân chương, huy chương khác.

Ngày 1 tháng 3 năm 2020, Thiếu tướng, Anh hùng LLVTND Ngô Văn Tảo qua đời tại thành phố Sóc Trăng, khép lại cuộc đời hơn 87 năm với hơn bốn thập niên hoạt động cách mạng. Báo Quân đội nhân dân ghi nhận ông là nguyên Phó Tư lệnh Mặt trận 979/Quân khu 9 và là người được trao nhiều phần thưởng cao quý của Đảng, Nhà nước và Quân đội.

Có một hành trình không kết thúc ở chiến thắng

Nhìn lại cuộc đời Ngô Văn Tảo, điều đặc biệt không chỉ nằm ở số lượng chức vụ hay những phần thưởng mà ông nhận được.

Điều đáng nhớ hơn là sự nối tiếp của những nhiệm vụ.

Khi đất nước cần chiến đấu, ông cầm súng.

Khi quê hương cần xây dựng lực lượng, ông trở về với cơ sở.

Khi chiến tranh kết thúc, ông tiếp tục bảo vệ biên giới.

Khi nhân dân Campuchia cần được giúp đỡ để thoát khỏi những năm tháng đen tối, ông lại lên đường làm nhiệm vụ quốc tế.

Và khi tiếng súng lùi xa, ông đứng trên một mặt trận mới để vun đắp tình hữu nghị giữa hai dân tộc.

Đó là một hành trình dài của một người lính.

Nhưng sâu xa hơn, đó là hành trình của một thế hệ đã sống trong một thời đại mà số phận cá nhân luôn gắn với vận mệnh đất nước.

Từ một cậu bé 13 tuổi ở miền quê Nam Bộ, Ngô Văn Tảo đã đi qua hơn bốn mươi năm lịch sử.

Con đường ấy có chiến tranh.

Có những năm tháng bí mật.

Có những lần đứng giữa ranh giới sống và chết.

Có những đồng đội không trở về.

Có những vùng đất xa quê hương.

Và cũng có những ngày được nhìn thấy hòa bình.

Đến cuối hành trình, người lính năm nào không còn đứng giữa chiến hào.

Ông đứng trước một nhiệm vụ khác: làm cho những dân tộc từng đi qua chiến tranh có thể hiểu nhau hơn, tin nhau hơn và cùng hướng về tương lai.

Bởi vậy, câu chuyện về Ngô Văn Tảo không chỉ là câu chuyện của một người anh hùng.

Đó còn là câu chuyện về sự chuyển hóa của một người lính: từ chiến đấu để giành lấy hòa bình đến cống hiến để gìn giữ hòa bình.

Và có lẽ đó cũng là điều đẹp nhất còn lại sau một đời người.

Khi tiếng súng đã im, người lính vẫn còn một nhiệm vụ.

Đó là giữ cho ký ức về những mất mát không trở thành lý do để các dân tộc tiếp tục hận thù.

Đó là biến những năm tháng chiến tranh thành nền móng cho tình hữu nghị.

Đó là để những thế hệ sinh ra sau chiến tranh được lớn lên trong một thế giới bình yên hơn.

Ngô Văn Tảo đã đi qua cuộc đời bằng nhiều vai trò.

Nhưng phía sau tất cả những quân hàm, chức vụ và danh hiệu, vẫn là hình ảnh một cậu bé 13 tuổi của miền quê Nam Bộ năm nào.

Cậu bé ấy đã bước ra khỏi tuổi thơ để đi theo cách mạng.

Và hơn bốn mươi năm sau, người lính ấy vẫn tiếp tục bước đi trên một con đường khác.

Không phải con đường của tiếng súng.

Mà là con đường của hòa bình.

Con đường của tình hữu nghị.

Con đường mà những người đã từng đi qua chiến tranh luôn hiểu rõ giá trị hơn bất kỳ ai.

Bởi người từng cầm súng bảo vệ hòa bình mới càng hiểu rằng hòa bình quý giá đến nhường nào.