Từ cô bác sĩ Hà Nội đến người con gái ruột thịt của đất và người Đức Phổ (Quảng Ngãi)

"Chị Thùy của tụi em" giữa lòng nhân dân Đức Phổ

Khi mới từ Hà Nội vào Quảng Ngãi, giọng nói miền Bắc nhẹ nhàng và làn da trắng trẻo của bác sĩ Đặng Thùy Trâm từng khiến nhiều du kích địa phương e dè vì nghĩ chị là "cán bộ trí thức thành phố". Thế nhưng, chỉ sau vài tháng cùng ăn củ sắn lùi, cùng lội suối băng rừng chạy càn và tận tay giặt từng tấm áo đẫm máu mủ cho thương binh, khoảng cách ấy hoàn toàn xóa nhòa.

Đối với các chiến sĩ trẻ ở Đức Phổ như Thuận, San, Liên, Tịnh, Khiêm, Lãnh..., bác sĩ Thùy không chỉ là người thầy thuốc cứu mạng mà còn là người chị gái dịu dàng luôn lắng nghe mọi tâm sự của họ. Mỗi khi có thương binh hoặc du kích trẻ tuổi cảm mến chị bằng tình cảm nam nữ, chị đều khéo léo và chân thành nhận làm chị kết nghĩa, vừa giữ trọn tình đồng chí trong sáng, vừa truyền động lực để các em hăng hái chiến đấu, học tập văn hóa.

Trong số những người em kết nghĩa ấy, Nguyễn Văn Thuận – một cán bộ trẻ kiên cường, trong sáng của huyện Đức Phổ, quê ở xã Phổ Cường – là người gắn bó sâu nặng nhất với chị Thùy và mẹ già của Thuận cũng coi bác sĩ Thùy như con gái ruột trong nhà.

Buổi sáng đẫm máu ngày 31/5/1968 và cuốn sổ trong túi áo ngực

Cuối tháng 5/1968, quân Mỹ và quân đội Sài Gòn mở cuộc càn quét lớn vào vùng giải phóng Đức Phổ. Sáng ngày 31/5/1968, trên đường đi công tác qua vùng giáp ranh, Nguyễn Văn Thuận lọt vào ổ phục kích của địch. Anh chiến đấu ngoan cường cho đến khi trúng đạn nặng và được đồng đội cõng chạy về trạm phẫu thuật tiền phương của bác sĩ Đặng Thùy Trâm.

Khi Thuận được đặt lên bàn mổ bằng tre rừng, máu đã thấm đỏ cả chiếc áo bà ba đen. Bác sĩ Đặng Thùy Trâm lao tới, đôi bàn tay run lên cố gắng tìm mọi cách cầm máu, tiêm thuốc trợ tim cho đứa em trai kết nghĩa. Nhưng viên đạn địch đã xuyên qua ngực làm vỡ mạch máu lớn. Trong hơi thở thoi thóp cuối cùng trên tay chị Thùy, Thuận chỉ kịp nhìn người chị gái Hà Nội bằng ánh mắt lưu luyến rồi vĩnh viễn ra đi ở tuổi đôi mươi.

Khi tự tay khâm liệm và lau vết máu trên ngực Nguyễn Văn Thuận để chuẩn bị đưa anh đi chôn cất dưới tán rừng, bác sĩ Đặng Thùy Trâm rút từ túi áo ngực bên trái của Thuận ra một cuốn sổ tay nhỏ đã thấm đẫm máu tươi của người liệt sĩ. Mở cuốn sổ ra, chị Thùy chết lặng khi thấy bên trong là tấm ảnh nhỏ của chị cùng những dòng chữ Thuận viết về người chị gái kết nghĩa với lòng kính trọng và yêu thương vô bờ bến.

Đêm 2/6/1968, trong nỗi đau xé lòng, Đặng Thùy Trâm đã viết vào nhật ký những dòng chữ như rút từ máu của trái tim mình:

"Thuận ơi! Thế là em đã vĩnh viễn ra đi rồi sao? Chị không thể nào tin được rằng đứa em trai khỏe mạnh, hiền lành, đứa em đã từng chia sẻ với chị từng củ sắn, từng niềm vui nỗi buồn lại đã nằm xuống dưới lòng đất lạnh... Cuốn sổ nhỏ trong túi áo ngực của em đã thấm đẫm máu đào, dòng máu nóng hổi của tuổi thanh xuân đã chảy qua những trang giấy viết tên chị. Thuận ơi, chị xin thề trước linh hồn em: Chị sẽ sống xứng đáng với giọt máu mà em đã đổ xuống mảnh đất Đức Phổ anh hùng này!"

Hai năm sau, khi bác sĩ Đặng Thùy Trâm hy sinh tại Ba Tơ, chính những người mẹ, người dân và du kích xã Phổ Cường (quê hương của liệt sĩ Nguyễn Văn Thuận) đã bất chấp hiểm nguy đưa thi hài chị về chôn cất trên mảnh đất quê mình, giữ trọn nghĩa tình thủy chung giữa đất Quảng Ngãi với người con gái Hà Nội.

Nguồn tư liệu chính thống đối chiếu và tham khảo

• Đặng Thùy Trâm, Nhật ký Đặng Thùy Trâm (Các trang nhật ký từ ngày 31/5/1968 đến 15/6/1968), NXB Hội Nhà văn, 2005.