Từ du kích thôn xã đến lực lượng vũ trang lớn mạnh của Bình Định

Trong những năm tháng kháng chiến chống Mỹ cứu nước, phong trào cách mạng Bình Định không chỉ lớn mạnh từ sức dân, từ các cuộc nổi dậy phá kẹp, phá ấp chiến lược, mà còn từ sự trưởng thành nhanh chóng của lực lượng vũ trang địa phương. Từ những đội du kích nhỏ bé ban đầu, quân dân Bình Định đã xây dựng nên một lực lượng chiến đấu rộng khắp, bám dân, bám đất và ngày càng có khả năng đánh địch hiệu quả hơn. Theo tư liệu lịch sử, đầu năm 1960, lực lượng vũ trang của tỉnh còn rất mỏng, chỉ có 1 trung đội và 2 tiểu đội, cùng một số tổ du kích, tự vệ xã của Vĩnh Thạnh. Nhưng đến cuối năm 1965, lực lượng vũ trang Bình Định đã phát triển thành hệ thống ba cấp gồm bộ đội địa phương tỉnh, bộ đội huyện, du kích và dân quân xã thôn; đồng thời hình thành các đơn vị binh chủng như đặc công, công binh, thông tin, trinh sát. Sự phát triển ấy thể hiện rõ ở cả miền núi và đồng bằng. Các huyện đồng bằng, trừ An Nhơn, đều có đại đội; các huyện miền núi có từ 2 đến 4 trung đội. Lực lượng du kích, tự vệ và dân quân xã thôn ở đồng bằng tăng nhanh, từ 32 tổ với 144 người năm 1961 lên 16.136 người. Đây là lực lượng tại chỗ quan trọng, trực tiếp bám làng, giữ đất, chống càn và hỗ trợ Nhân dân nổi dậy. Trong lực lượng vũ trang, vai trò hạt nhân chính trị cũng được chú trọng. Bộ đội tỉnh có 32% đảng viên, 30% đoàn viên; lực lượng đặc công có 42% đảng viên và đoàn viên. Riêng trong du kích xã đồng bằng, đảng viên chiếm 10%, đoàn viên 21%, nữ chiếm 1/6. Điều đó cho thấy lực lượng vũ trang không chỉ lớn mạnh về số lượng, mà còn từng bước vững vàng về chính trị, tư tưởng và tổ chức. Các lực lượng vũ trang trong tỉnh đã trưởng thành nhanh chóng qua thực tiễn chiến đấu. Bộ đội tỉnh, bộ đội huyện và du kích đã biết đánh đúng đối tượng kìm kẹp dân, hỗ trợ đắc lực cho quần chúng nổi dậy. Bộ đội tỉnh vận dụng linh hoạt nhiều hình thức chiến thuật như tập kích, phục kích, vây đồn, đánh điểm diệt viện, đánh giao thông, từng bước tiêu diệt được từng trung đội, từng đại đội và cả chi khu quân sự của địch. Đặc biệt, lực lượng du kích xã thôn đã thể hiện rõ vai trò bám dân, bám đất. Từ tháng 7/1964 đến 7/1965, du kích xã thôn đã đánh 706 trận, loại khỏi vòng chiến đấu 1.114 tên địch. Nhiều đội du kích xã chiến đấu tiêu biểu được biểu dương như Hoài Sơn, Hoài Châu, Hoài Mỹ, Ân Nghĩa, Mỹ Đức, Cát Sơn, Cát Chánh, Bình Quang, Phước Thắng, Nhơn Mỹ và nhiều địa phương khác. Nhìn lại những năm tháng “hoa lửa”, sự trưởng thành của lực lượng vũ trang Bình Định là một niềm tự hào lớn. Từ những tổ du kích nhỏ ban đầu, lực lượng cách mạng đã lớn mạnh thành thế trận vũ trang rộng khắp, biết đánh địch, giữ dân, bảo vệ vùng giải phóng và hỗ trợ phong trào quần chúng. Chính sự trưởng thành ấy đã góp phần quan trọng vào những thắng lợi của quân dân Bình Định trong cuộc kháng chiến chống Mỹ cứu nước.