Từ giấc mơ hòa bình trong nhật ký đến Bệnh xá Đặng Thùy Trâm: Khi ngọn lửa tuổi 20 xóa nhòa hận thù chiến tranh

Giấc mơ hòa bình từ năm 1969 đến "cơn địa chấn" xuất bản toàn cầu

Trong cuốn nhật ký viết ngày 27/4/1969 giữa rừng già Quảng Ngãi ngập chìm trong khói bom, bác sĩ Đặng Thùy Trâm từng ghi lại một giấc mơ bình dị mà cháy bỏng của thế hệ mình:

"Đêm qua một giấc mơ hòa bình độc lập đã đến với mình... Mình mơ thấy đất nước thanh bình, mình trở về Hà Nội giữa vòng tay của Ba Mẹ và các em, đi dưới hàng cây xanh mát bên hồ Gươm không còn tiếng còi báo động..."

Chị đã không kịp sống đến ngày 30/4/1975 để nhìn thấy giấc mơ ấy thành hiện thực. Nhưng 35 năm sau ngày chị ngã xuống, khi NXB Hội Nhà văn ấn hành cuốn Nhật ký Đặng Thùy Trâm vào tháng 7/2005, giấc mơ và lý tưởng của chị đã chạm tới trái tim của hàng chục triệu người.

Chỉ trong vòng vài tháng, hơn 400.000 bản sách đã được phát hành tại Việt Nam. Năm 2007, Nhà xuất bản Random House danh tiếng của Hoa Kỳ đã xuất bản bản dịch tiếng Anh cuốn nhật ký với nhan đề lấy từ chính câu viết của chị: Last Night I Dreamed of Peace (Đêm qua tôi mơ thấy hòa bình). Cuốn sách nhanh chóng được dịch ra hơn 20 ngôn ngữ (Anh, Pháp, Nga, Tây Ban Nha, Nhật Bản, Hàn Quốc, Đức, Bồ Đào Nha, Thái Lan...), được báo chí quốc tế so sánh với Nhật ký Anne Frank về giá trị nhân văn chống chiến tranh phi nghĩa.

Cái ôm xóa nhòa quá khứ trên đất Mỹ và ngôi Bệnh xá mang tên Chị

Tháng 10/2005, cụ bà Doãn Ngọc Trâm cùng các con gái đã thực hiện chuyến bay vượt nửa vòng trái đất sang bang Texas (Hoa Kỳ) để tận mắt nhìn thấy hai cuốn nhật ký gốc của Đặng Thùy Trâm và gặp gỡ hai anh em cựu binh Mỹ Frederic – Robert Whitehurst.

Tại sân bay và giảng đường Đại học Công nghệ Texas, một cảnh tượng làm rơi nước mắt hàng trăm học giả và sinh viên Mỹ đã diễn ra: Cựu sĩ quan tình báo Mỹ Fred Whitehurst – người đàn ông cao lớn tóc đã bạc – quỳ xuống ôm lấy đôi bàn tay gầy guộc của người mẹ Việt Nam và nghẹn ngào nói lời xin lỗi vì cuộc chiến năm xưa đã cướp đi người con gái tuyệt vời của bà. Đáp lại, cụ bà Doãn Ngọc Trâm dịu dàng ôm lấy người cựu binh Mỹ, vỗ về ông như một người con và nói lời cảm ơn vì ông đã giữ gìn linh hồn của Thùy Trâm suốt 35 năm qua. Khoảnh khắc người mẹ liệt sĩ Việt Nam ôm lấy người cựu binh Mỹ bên cạnh hai cuốn nhật ký nhỏ đã trở thành biểu tượng cao đẹp nhất của tinh thần nhân đạo và hòa giải giữa hai dân tộc sau chiến tranh.

Tháng 2/2006, Chủ tịch nước Cộng hòa Xã hội Chủ nghĩa Việt Nam đã ký quyết định truy tặng danh hiệu Anh hùng Lực lượng vũ trang nhân dân cho Liệt sĩ, Bác sĩ Đặng Thùy Trâm.

Đặc biệt, từ nguồn tiền nhuận bút phát hành cuốn nhật ký cùng sự đóng góp của đồng bào cả nước và bạn bè quốc tế, một công trình mang ý nghĩa nhân văn sâu sắc đã được xây dựng ngay tại xã Phổ Cường, huyện Đức Phổ (nay là thị xã Đức Phổ, tỉnh Quảng Ngãi) – nơi chị từng chiến đấu và ngã xuống: Bệnh xá Đặng Thùy Trâm.

Hôm nay, dưới chân núi Ba Tơ – Đức Phổ năm xưa từng bị cày xới bởi bom đạn, Bệnh xá Đặng Thùy Trâm hiện lên khang trang, rợp bóng cây xanh, ngày ngày đón hàng trăm người dân nghèo xứ Quảng đến khám chữa bệnh miễn phí. Ở tuổi 28, bác sĩ Đặng Thùy Trâm đã nằm xuống giữa rừng già, nhưng ngọn lửa yêu thương con người và lý tưởng sống "trong suốt như pha lê, cứng rắn như kim cương" của chị vẫn đang tiếp tục cứu người và tỏa sáng mãi mãi giữa lòng dân tộc.

Nguồn tư liệu chính thống đối chiếu và tham khảo

• Đặng Thùy Trâm, Nhật ký Đặng Thùy Trâm, NXB Hội Nhà văn, Hà Nội, 2005; Bản tiếng Anh: Last Night I Dreamed of Peace: The Diary of Dang Thuy Tram, Harmony Books / Random House, New York, 2007.