Tú Hề và công lao gieo mầm cách

Đặng Thúc Hứa (1870 – 1931), tự là Côi, biệt danh Tú Hề (vì ông có tài viết chữ Hán rất đẹp), là một nhà cách mạng tiên phong của Việt Nam. Ông quê ở làng Lương Điền, tổng Bỉnh Trung, nay là xã Thanh Xuân, huyện Thanh Chương, tỉnh Nghệ An.

Xuất thân trong một gia đình nhà Nho nghèo, ông sớm nhận thấy sự bế tắc của con đường khoa cử cũ và hoài bão tìm đường cứu nước.

Năm 1905, ông tham gia phong trào Đông Kinh Nghĩa Thục, một phong trào cải cách văn hóa, giáo dục và kinh tế ở Hà Nội. Khi phong trào bị đàn áp, ông trở về quê nhà.

Năm 1908, Đặng Thúc Hứa sang Trung Quốc và gia nhập Việt Nam Quang Phục Hội do Phan Bội Châu lãnh đạo.

Công lao lớn nhất và nổi bật nhất của ông là việc tìm đường đến Thái Lan. Năm 1909, ông cùng một số đồng chí sang Thái Lan (lúc đó gọi là Xiêm La) để xây dựng cơ sở cách mạng và tìm kiếm nơi an toàn cho các nhà yêu nước.

Tại đây, ông cùng với Lê Hồng Sơn và những người khác đã tổ chức khai khẩn đất hoang, lập nên các làng kiểu mẫu như làng Nai (Xiềng Sẻ), nơi tập hợp những người Việt Nam yêu nước, che giấu các nhà cách mạng và biến nơi đây thành cơ sở hoạt động bí mật.

Năm 1923, Đặng Thúc Hứa gặp Nguyễn Ái Quốc tại Quảng Châu, Trung Quốc. Ông đã ủng hộ và nhiệt tình giới thiệu những thanh niên ưu tú từ các cơ sở của mình (như Lê Hồng Sơn, Hồ Tùng Mậu, Lê Thiết Hùng) cho Nguyễn Ái Quốc để đào tạo thành những hạt nhân đầu tiên của Đảng Cộng sản Việt Nam sau này.

Năm 1928, ông trở về Thái Lan tiếp tục công việc gầy dựng cơ sở. Đặng Thúc Hứa qua đời tại Khăm Muộn, Lào, vào ngày 6 tháng 3 năm 1931.

Ông được coi là một trong những người đầu tiên chuẩn bị về tư tưởng và tổ chức cho cách mạng Việt Nam, đóng vai trò là "cầu nối" quan trọng giữa các nhà yêu nước tiền bối với lớp thanh niên cộng sản.