Từ Hội nghị hợp nhất Đảng đến sự ra đời của Đảng bộ Mỹ Tho năm 1930
Sự phát triển nhanh chóng của trào lưu cộng sản ở Mỹ Tho và Gò Công cũng như cả nước tất yếu nảy sinh một nhu cầu lịch sử mới, nhu cầu thống nhất về tổ chức. Trước tình hình đó, ngày 3 tháng 2 năm 1930, lãnh tụ Nguyễn Ái Quốc đại diện Quốc tế Cộng sản triệu tập đại biểu các tổ chức cộng sản họp tại Hương Cảng (Trung Quốc) để thống nhất tổ chức thành Đảng Cộng sản Việt Nam, thông qua Chính cương vắn tắt, Sách lược vắn tắt và Điều lệ vắn tắt của Đảng, cử Ban chấp hành Lâm thời gồm 9 ủy viên(1).
Sự hợp nhất các tổ chức cộng sản đã đáp ứng đòi hỏi bức thiết của phong trào công nhân và phong trào yêu nước lúc bấy giờ. Tình trạng phân tán, chia sẽ của phong trào cộng sản được giải quyết, đánh dấu mốc đầu tiên về việc xây dựng truyền thống đoàn kết nhất trí trong Đảng.
Vào trung tuần tháng 2 năm 1930, hai đại biểu của An Nam Cộng sản Đảng là Châu Văn Liêm và Nguyễn Thiệu dự Hội nghị hợp nhất trở về Sài Gòn, liên lạc với Ban lâm thời chỉ đạo của An Nam Cộng sản Đảng và Ngô Gia Tự để bàn việc thống nhất. Ngày 24-2-1930, Đông Dương Cộng sản liên đoàn xin gia nhập và được chấp nhận. Một Ban Lâm thời Chấp ủy của Đảng Cộng sản Việt Nam tại Nam kỳ (Xứ ủy) được bầu gồm các đồng chí: Ngô Gia Tự, Ung Văn Khiêm, Nguyễn Văn Lợi và A Duyên(2). Ngô Gia Tự được bầu làm Bí thư Xứ ủy. Nguyễn Thiệu được cử về phụ trách liên Tỉnh ủy Mỹ Tho - Bến Tre - Cà Mau. Trong một thời gian ngắn từ tháng 2 đến tháng 4-1930, các chi bộ An Nam Cộng sản Đảng và Đông Dương Cộng sản Đảng được thống nhất và nhiều chi bộ mới được xây dựng thêm. Cuối tháng 4 năm 1930, Tỉnh ủy Lâm thời Đảng Cộng sản Việt Nam tỉnh Mỹ Tho được thành lập, do Nguyễn Thiệu làm Bí thư(3).
Đồng chí Nguyễn Thiệu (1903-1989), quê ở làng Thạch Trụ, xã Đức Lân,
huyện Mộ Đức, tỉnh Quảng Ngãi. Đại biểu An Nam Cộng sản Đảng,
tham gia Hội nghị thành lập Đảng Cộng sản Việt Nam
ngày 3-2-1930. (Ảnh tư liệu BTLSQG)
Riêng ở Gò Công, sau khi đồng chí Nguyễn Văn Côn bị bắt, các đảng viên còn lại trong chi bộ phải phân tán đến các tỉnh khác hoạt động, nên khi hợp nhất Đảng thì Gò Công không có cơ sở. Phải đợi đến năm 1938, sau khi đồng chí Nguyễn Văn Côn ra tù (1) có điều kiện liên lạc với Liên Tỉnh ủy(2) mới gầy dựng được 1 tổ Đảng ở làng Thạnh Nhựt gồm 5 đảng viên do đồng chí Ba làm tổ trưởng(3).
Kể từ năm 1930, phong trào yêu nước và cách mạng của nhân dân Mỹ Tho và Gò Công được đặt dưới sự lãnh đạo thống nhất của một Đảng bộ Đảng Cộng sản Việt Nam. Đó là nhân tố quan trọng có tác dụng phát huy cao độ truyền thống đoàn kết và đấu tranh của nhân dân, thúc đẩy phong trào cách mạng ở đây tiến lên một bước mới.
(1) Ngoài ra Hội nghị còn thông qua Điều lệ vắn tắt của Công hội, Nông hội, Đoàn Thanh niên, Hội Phụ nữ, Hội Phản đế đồng minh và Hội Cứu tế.
(2) Trong đó Ngô Gia Tự thuộc Đông Dương Cộng sản Đảng, Nguyễn Văn Lợi thuộc Đông Dương Cộng sản Liên đoàn, đồng chí Ung Văn Khiêm và A Duyện thuộc An Nam Cộng sản Đảng.
(3) Tỉnh uỷ Lâm thời có các đồng chí: Nguyễn Thiệu (Bí thư), Nguyễn Hanh (Nhuận) và Lưu.
(1) Đồng chí Nguyễn Văn Côn ra từ năm 1934 và bị quản thúc ở Gò Công.
(2) Đồng chí Lê Thị Kim Chi được Xứ ủy giao trách nhiệm về Gò Công gây dựng lại cơ sở Đảng.
(3) Sở dĩ có hiện tượng khác trong trong quá trình hợp nhất Đảng giữa hai tỉnh Mỹ Tho và Gò Công - một khu vực liền nhau và không rộng lớn lắm lại có quá trình phát triển gắn bó với nhau là do nhiều nguyên nhân mà nguyên nhân sâu xa là do (dù nhỏ) vị thế địa chính trị và vị thế địa kinh tế có sự khác nhau dẫn đến các tổ chức cai trị, đầu tư của thực dân Pháp có phân biệt; (ở Gò Công tổ chức hành chính không có cấp huyện, tính trực tiếp xuống làng, từ tỉnh có đường ô tô đến 40 làng trong tỉnh - Gò Công cách Sài Gòn 50km, 3 mặt là sông nước, một mặt giáp với Chợ Gạo thì chỉ nhích về phía Tây khoảng 10km là kênh Chợ Gạo. Gò Công như một khu biệt lập, cả Pháp lẫn Mỹ sau này đều coi Gò Công là sân sau của chúng; ở Mỹ Tho, giữa tỉnh và làng có cấp huyện làm trung gian và tất nhiên dẫn đến sự phát triển không đồng đều về kinh tế, xã hội và phong trào cách mạng.
Nguồn: Địa chí tỉnh Tiền Giang.
