TỪ “HƯƠNG LỘ BA DỪA” NĂM XƯA ĐẾN HÀNH TRÌNH TRI ÂN CỦA TUỔI TRẺ LONG KHÁNH HÔM NAY

Mỗi vùng đất đều có một ký ức riêng được tạo nên từ những con người, những địa danh và những sự kiện đã đi qua lịch sử. Với quê hương Long Khánh, ký ức ấy không chỉ được lưu giữ trong những trang sử của Đảng bộ địa phương mà còn hiện diện trong từng con đường, dòng kênh, mái nhà và những địa chỉ ghi dấu sự hy sinh của các thế hệ cha anh. Trong đó, Hương lộ Ba Dừa là một hình ảnh mang ý nghĩa đặc biệt. Ngày nay, con đường ấy hiện diện trong nhịp sống bình yên của quê hương, nhưng trong những năm tháng chiến tranh, đây từng là một tuyến giao thông có vị trí chiến lược, gắn với những cuộc hành quân, những trận đánh và sự hy sinh của quân và dân Long Khánh.

Theo Lịch sử Đảng bộ xã Long Khánh (1930–2014), Long Khánh nằm trên Hương lộ Ba Dừa, án ngữ phía Nam tuyến đường chiến lược nối trung tâm huyện với các khu vực quân sự và căn cứ cách mạng. Trong kháng chiến chống Pháp và chống Mỹ, Hương lộ Ba Dừa vừa là tuyến chuyển quân cơ động, vừa là địa bàn diễn ra các hoạt động quân sự quan trọng. Địa bàn Long Khánh với hệ thống sông rạch, vườn ruộng đan xen đã tạo điều kiện cho lực lượng cách mạng xây dựng thế trận chiến tranh du kích; trong kháng chiến chống Mỹ, nơi đây được xác định là một tuyến đầu bảo vệ vùng kháng chiến phía Nam.

Đặc biệt, những trang sử ấy không chỉ được tạo nên bởi những chiến công mà còn được đánh đổi bằng sự hy sinh của biết bao con người. Theo tư liệu lịch sử của địa phương, trong hơn 20 năm kháng chiến chống Mỹ, toàn xã Long Khánh có 393 liệt sĩ, hơn 150 thương binh, cùng hàng trăm gia đình đã đóng góp sức người, sức của cho sự nghiệp cứu nước. Những mất mát to lớn ấy là một phần không thể tách rời trong lịch sử hình thành và phát triển của quê hương. Ngày 28 tháng 4 năm 2000, xã Long Khánh được phong tặng danh hiệu Anh hùng Lực lượng vũ trang nhân dân, ghi nhận những đóng góp và sự hy sinh của Đảng bộ, quân và dân địa phương trong sự nghiệp đấu tranh giải phóng dân tộc.

Chiến tranh đã lùi xa, những người từng trực tiếp cầm súng bảo vệ quê hương ngày càng cao tuổi, nhiều nhân chứng lịch sử đã không còn. Tuy nhiên, hòa bình không có nghĩa là lịch sử khép lại. Trái lại, hòa bình đặt ra cho thế hệ sau một trách nhiệm mới: làm thế nào để những giá trị được đánh đổi bằng máu và nước mắt của cha ông không bị lãng quên? Làm thế nào để lòng biết ơn không chỉ dừng lại ở những lời tưởng niệm mà trở thành những hành động cụ thể trong đời sống hôm nay?

Thực tế lịch sử địa phương cho thấy, ngay từ những năm sau chiến tranh, công tác đền ơn đáp nghĩa đã được quan tâm. Năm 1990, xã Long Khánh hoàn tất nhiều hồ sơ cho gia đình chính sách, quy tập 186 hài cốt liệt sĩ về các nghĩa trang và xây dựng, bàn giao 3 căn nhà tình nghĩa cho gia đình liệt sĩ nghèo. Đến giai đoạn 2011–2014, địa phương tiếp tục thực hiện chính sách chăm lo gia đình thương binh, liệt sĩ và người có công. Những việc làm ấy cho thấy truyền thống “uống nước nhớ nguồn”, “đền ơn đáp nghĩa” không chỉ là khẩu hiệu mà đã trở thành một phần trong đời sống xã hội của quê hương.

Trong dòng chảy ấy, tuổi trẻ giữ một vị trí đặc biệt. Nếu thế hệ cha anh ngày trước đã dùng tuổi trẻ của mình để chiến đấu, hy sinh và bảo vệ từng tấc đất quê hương thì thế hệ trẻ hôm nay được sống trong hòa bình lại đứng trước một nhiệm vụ khác: tiếp nhận, gìn giữ và phát huy những giá trị ấy bằng những hình thức phù hợp với thời đại. Đó có thể là một chuyến hành trình về địa chỉ đỏ, một buổi dọn vệ sinh khuôn viên Nhà bia ghi danh liệt sĩ, một nén hương tưởng niệm, một lần thăm hỏi gia đình chính sách, một phần quà dành cho người có công; nhưng rộng hơn, đó còn là tinh thần tình nguyện, trách nhiệm với cộng đồng, ý thức bảo vệ môi trường, đóng góp sức trẻ vào xây dựng nông thôn mới và phát triển quê hương.

Thực tiễn hoạt động của tuổi trẻ trên địa bàn Cai Lậy những năm gần đây cho thấy việc giáo dục truyền thống và đền ơn đáp nghĩa tiếp tục được triển khai thông qua nhiều hình thức. Các hoạt động hành trình về địa chỉ đỏ, chăm sóc các công trình ghi công, thăm hỏi gia đình chính sách, vệ sinh môi trường, trồng cây xanh… đã tạo cơ hội để đoàn viên, thanh thiếu nhi tìm hiểu lịch sử bằng chính những trải nghiệm của mình. Đây là sự chuyển biến quan trọng: truyền thống không chỉ được kể lại mà được thế hệ trẻ tiếp nhận thông qua hành động.

Đáng chú ý, trong bối cảnh địa giới hành chính đã có sự thay đổi, từ ngày 01 tháng 7 năm 2025, xã Long Khánh cùng Phường 4 và Phường 5 của thị xã Cai Lậy được sắp xếp thành phường Cai Lậy, tỉnh Đồng Tháp[1]. Sự thay đổi về tên gọi và địa giới hành chính mở ra một giai đoạn phát triển mới, nhưng không làm mất đi những giá trị lịch sử đã được vun đắp qua nhiều thế hệ. Chính trong hoàn cảnh ấy, việc nhìn lại truyền thống của Long Khánh và vai trò của tuổi trẻ trong việc tiếp nối truyền thống càng trở nên có ý nghĩa.

Từ Hương lộ Ba Dừa của những năm tháng chiến tranh đến những con đường quê hương hôm nay là một hành trình dài của lịch sử. Nếu ngày trước, trên con đường ấy, những người trẻ đã vượt qua bom đạn để bảo vệ quê hương thì hôm nay, trên chính quê hương ấy, những người trẻ lại đang tiếp tục hành trình của mình bằng những việc làm bình dị nhưng có ý nghĩa: tri ân người có công, gìn giữ ký ức lịch sử, sẻ chia với những gia đình chính sách và góp sức xây dựng quê hương ngày càng giàu đẹp, văn minh.

Chính sự tiếp nối ấy đặt ra một vấn đề đáng suy ngẫm:

Truyền thống được truyền từ thế hệ này sang thế hệ khác bằng cách nào khi hoàn cảnh lịch sử đã hoàn toàn thay đổi?

Tuổi trẻ hôm nay cần làm gì để lòng biết ơn đối với cha anh không chỉ nằm trong ký ức mà trở thành động lực để hành động và cống hiến?

Xuất phát từ những trăn trở đó, tôi lựa chọn đề tài “Từ ‘Hương lộ Ba Dừa’ năm xưa đến Hành trình Tri ân của Tuổi trẻ Long Khánh hôm nay” nhằm tìm hiểu mối liên hệ giữa truyền thống đấu tranh cách mạng của quê hương với những hoạt động của thế hệ trẻ trong thời bình; qua đó làm rõ ý nghĩa của việc giáo dục truyền thống, đền ơn đáp nghĩa và trách nhiệm của tuổi trẻ trong việc tiếp nối những giá trị tốt đẹp mà các thế hệ đi trước đã dày công vun đắp.

Nội dung

Nội dung tiểu luận gồm 3 chương:

Chương I: Hương lộ Ba Dừa – dấu ấn của một thời khói lửa và truyền thống cách mạng của quê hương Long Khánh

Chương II: Từ ký ức đến hành động – hành trình tri ân của tuổi trẻ Long Khánh hôm nay

Chương III: Phát huy truyền thống quê hương – trách nhiệm và hành động của tuổi trẻ Long Khánh trong thời kỳ mới

CHƯƠNG I

HƯƠNG LỘ BA DỪA – DẤU ẤN CỦA MỘT THỜI KHÓI LỬA VÀ TRUYỀN THỐNG CÁCH MẠNG CỦA QUÊ HƯƠNG LONG KHÁNH

1.1. Long Khánh – vùng đất được hun đúc từ truyền thống yêu nước và cách mạng

Trong lịch sử của mỗi vùng quê, truyền thống cách mạng không hình thành trong một sớm một chiều mà được hun đúc qua những biến động của lịch sử, qua sự lựa chọn và hy sinh của nhiều thế hệ. Với Long Khánh, truyền thống ấy được hình thành từ quá trình đấu tranh lâu dài của nhân dân địa phương trước những biến động của đất nước, đặc biệt trong các cuộc kháng chiến chống thực dân Pháp và đế quốc Mỹ.

Từ những năm đầu của thế kỷ XX, tư tưởng yêu nước và các phong trào đấu tranh cách mạng từng bước được truyền bá vào địa bàn. Tài liệu Lịch sử Đảng bộ xã Long Khánh (1930–2014) ghi nhận quá trình hình thành các tổ chức cách mạng, sự phát triển của lực lượng quần chúng và vai trò lãnh đạo của tổ chức Đảng tại địa phương. Đặc biệt, trong những thời điểm quyết định của lịch sử, nhân dân Long Khánh đã thể hiện tinh thần đoàn kết và khả năng huy động lực lượng rộng rãi để tham gia đấu tranh.

Một dấu mốc tiêu biểu là những ngày Cách mạng Tháng Tám năm 1945. Khi lệnh Tổng khởi nghĩa được truyền đến địa phương, chi bộ Long Khánh đã tổ chức họp tại đình Phú Hưng, vận động quần chúng, kiện toàn lực lượng Thanh niên Tiền phong và du kích, chuẩn bị giành chính quyền. Đến ngày 23 tháng 8 năm 1945, lực lượng Thanh niên Tiền phong cùng du kích và đông đảo nhân dân đã tiến hành bao vây, tiến chiếm Nhà việc và đồn Long Khánh.

1.2. Hương lộ Ba Dừa – từ một tuyến giao thông trở thành tuyến lửa trong chiến tranh

Trong ký ức lịch sử của Long Khánh, Hương lộ Ba Dừa không đơn thuần là một con đường. Trong những năm tháng chiến tranh, tuyến đường này giữ vị trí chiến lược và trở thành một trong những địa bàn diễn ra cuộc đấu tranh quyết liệt giữa các lực lượng.

Theo tư liệu lịch sử địa phương, trong kháng chiến chống Pháp và chống Mỹ, lộ Ba Dừa là một vành đai chuyển quân cơ động, có vai trò tạo thế gọng kìm bảo vệ khu vực phía Đông Nam Cai Lậy, đồng thời là bàn đạp để tổ chức những cuộc hành quân vào các khu vực phía Đông Ba Rài và phía Bắc Trà Tân. Đối với lực lượng cách mạng, địa bàn Long Khánh lại trở thành bàn đạp để tổ chức các đợt tiến công vào những vị trí đầu não của đối phương tại trung tâm huyện Cai Lậy.

Chính vị trí ấy khiến Hương lộ Ba Dừa trở thành một địa bàn có ý nghĩa đặc biệt trong chiến tranh. Con đường vốn phục vụ giao thông và đi lại của người dân trở thành nơi các lực lượng quân sự tìm cách kiểm soát, cắt đứt hoặc bảo vệ. Những hoạt động quân sự diễn ra quanh tuyến đường khiến cuộc sống của người dân địa phương chịu nhiều mất mát và thử thách.

Trong kháng chiến chống Mỹ, Long Khánh được xác định là một tuyến đầu bảo vệ vùng kháng chiến phía Nam. Hệ thống sông rạch chằng chịt, vườn ruộng đan xen vừa tạo điều kiện thuận lợi cho đời sống sản xuất của người dân, vừa trở thành địa hình phù hợp với chiến tranh du kích. Trong suốt hơn 20 năm kháng chiến, Đảng bộ, quân và dân Long Khánh đã vận dụng đường lối chiến tranh nhân dân, kết hợp nhiều hình thức đấu tranh để chống lại các hoạt động quân sự của đối phương.

Vì vậy, khi nhắc đến Hương lộ Ba Dừa, không nên chỉ hình dung đó là một tuyến đường được ghi trên bản đồ. Trong ký ức của quê hương, đó còn là một không gian lịch sử, nơi có dấu chân của những người đã chiến đấu, những người đã hy sinh và những gia đình đã chịu đựng mất mát để bảo vệ quê hương.

1.3. Những trận đánh trên Hương lộ Ba Dừa và tinh thần chiến đấu của quân dân Long Khánh

Một trong những chi tiết tiêu biểu nhất cho tính chất ác liệt của cuộc chiến trên tuyến đường này là cuộc chiến đấu nhằm cắt đứt lộ Ba Dừa vào những ngày cuối tháng 4 năm 1975.

Theo tư liệu lịch sử của địa phương, trong kế hoạch tiến công cuối cùng, việc cắt đứt lộ Ba Dừa có ý nghĩa quan trọng. Trước trận đánh, lực lượng của huyện tập trung tại nhà ông Trần Văn Điền ở ấp Mỹ Vĩnh để chuẩn bị. Sáng ngày 28/4/1975, đối phương tăng cường lực lượng cho đồn Ba Bang nhằm giữ đoạn lộ Ba Dừa từ Phú Luông đến Bà Bang.

Tình thế chiến đấu lúc đó hết sức khó khăn. Khi lực lượng cách mạng tiếp cận mục tiêu, đối phương từ trên tuyến đường sử dụng đại liên, M.79 và súng cối bắn xuống dữ dội, khiến lực lượng tiến công không thể trực tiếp tiến lên. Trước tình hình đó, Ban Chỉ huy Mặt trận quyết định sử dụng phương án nghi binh, thu hút hỏa lực đối phương để một bộ phận trinh sát bí mật vượt qua tuyến đường, tiếp cận từ phía sau.

Điều đáng chú ý ở đây không chỉ nằm ở diễn biến quân sự của trận đánh. Đằng sau những dòng tư liệu ngắn gọn ấy là hình ảnh của những con người đã đặt nhiệm vụ bảo vệ quê hương lên trên sự an nguy của bản thân.

Đặc biệt, trong thời khắc cuối cùng của cuộc chiến, khi mệnh lệnh được xác định là “bằng mọi giá phải cắt đứt lộ Ba Dừa”, những người lính và lực lượng du kích địa phương đã phải đối mặt với một nhiệm vụ đầy nguy hiểm. Chính những con người ấy đã góp phần tạo nên con đường hòa bình mà thế hệ sau đang được thừa hưởng.

Nếu hôm nay một người trẻ đi trên Hương lộ Ba Dừa có thể bình yên đến trường, đến nơi làm việc, về với gia đình mà không phải nghĩ đến tiếng súng hay bom đạn, thì sự bình yên ấy không phải là điều tự nhiên có được. Nó được tạo nên từ những năm tháng mà thế hệ trước đã phải đánh đổi bằng tuổi trẻ, mồ hôi, nước mắt và cả tính mạng của mình.

1.4. Đằng sau những chiến công là những mất mát không thể đo đếm

Nhìn lại lịch sử Long Khánh, nếu chỉ nhấn mạnh những chiến thắng mà không nhắc đến sự hy sinh thì sẽ không thể phản ánh đầy đủ giá trị của truyền thống cách mạng.

Theo Lịch sử Đảng bộ xã Long Khánh (1930–2014), trong hơn 20 năm kháng chiến chống Mỹ, toàn xã có 393 liệt sĩ, hơn 150 thương binh, cùng hàng trăm gia đình đã đóng góp sức người, sức của cho sự nghiệp cứu nước.

Đằng sau con số 393 liệt sĩ không chỉ là một con số thống kê. Đó là 393 cuộc đời, 393 gia đình và những câu chuyện riêng về những người đã ra đi khi tuổi đời còn rất trẻ. Đằng sau con số hơn 150 thương binh cũng là những con người mang thương tích của chiến tranh trong suốt phần đời còn lại.

Và đằng sau những người trực tiếp chiến đấu còn có hàng trăm gia đình âm thầm đóng góp. Đó là những người mẹ tiễn con ra trận, những người vợ chờ chồng, những gia đình nhường lương thực, nơi ở và sức lao động cho cách mạng.

Chính vì vậy, truyền thống cách mạng của Long Khánh không chỉ là truyền thống của những người cầm súng. Đó còn là truyền thống của cả cộng đồng – của những gia đình, những người mẹ, những người dân bình thường đã góp phần tạo nên sức mạnh của cuộc kháng chiến.

Ngày 28/4/2000, xã Long Khánh được phong tặng danh hiệu Anh hùng Lực lượng vũ trang nhân dân[2]. Danh hiệu ấy vì thế không chỉ là sự ghi nhận đối với những chiến công quân sự, mà còn là sự ghi nhận đối với sức mạnh đoàn kết và sự hy sinh của cả một cộng đồng trong những năm tháng lịch sử đặc biệt.

1.5. Từ ký ức chiến tranh đến trách nhiệm gìn giữ ký ức hòa bình

Chiến tranh kết thúc, nhưng những hậu quả và ký ức của chiến tranh vẫn tiếp tục hiện diện trong đời sống của người dân. Chính vì vậy, công cuộc xây dựng quê hương sau chiến tranh không chỉ là khôi phục sản xuất và phát triển kinh tế mà còn là chăm lo cho những người đã hy sinh, thương tật và chịu mất mát vì đất nước.

Tài liệu lịch sử địa phương ghi nhận rằng sau ngày miền Nam hoàn toàn giải phóng, Đảng bộ và nhân dân Long Khánh từng bước khắc phục hậu quả chiến tranh, ổn định đời sống và thực hiện các chính sách đối với người có công. Trong giai đoạn 2011–2014, chính sách đền ơn đáp nghĩa tiếp tục được quan tâm; việc cấp tiền cho các đối tượng hưu trí, gia đình thương binh, liệt sĩ và bảo trợ xã hội được thực hiện đầy đủ, đời sống các gia đình chính sách từng bước được cải thiện.

Những hoạt động ấy cho thấy một điều quan trọng: sự tiếp nối truyền thống không bắt đầu từ thế hệ trẻ hôm nay. Nó đã được thực hiện liên tục qua nhiều thế hệ sau chiến tranh.

1.6. Hương lộ Ba Dừa – từ “tuyến lửa” trở thành biểu tượng của sự tiếp nối

Có thể nói, ý nghĩa lớn nhất của Hương lộ Ba Dừa đối với đề tài không nằm ở bản thân một tuyến đường, mà nằm ở sự thay đổi của ý nghĩa mà con đường ấy mang theo qua thời gian.

Trong chiến tranh, đó là: Hương lộ của khói lửa – nơi tuổi trẻ chiến đấu để bảo vệ quê hương.

Sau chiến tranh, đó là: Con đường của hồi sinh – nơi người dân khắc phục hậu quả, khôi phục cuộc sống và xây dựng quê hương.

Và hôm nay, đó có thể được nhìn nhận như: Con đường của hòa bình – nơi thế hệ trẻ tiếp tục hành trình cống hiến bằng những cách thức mới.

Sự thay đổi ấy phản ánh một quy luật tự nhiên của lịch sử: hình thức cống hiến có thể thay đổi, nhưng giá trị của tinh thần trách nhiệm và lòng yêu quê hương thì không thay đổi.

Nếu thế hệ trẻ của những năm tháng chiến tranh phải đối diện với câu hỏi:

“Làm thế nào để bảo vệ quê hương?”

thì thế hệ trẻ hôm nay phải đối diện với một câu hỏi khác:

“Làm thế nào để xây dựng và phát triển quê hương xứng đáng với sự hy sinh của cha anh?”

Hai câu hỏi khác nhau, nhưng cùng bắt nguồn từ một giá trị: Tình yêu và trách nhiệm đối với quê hương.

Đó chính là điểm nối quan trọng nhất giữa “Hương lộ Ba Dừa năm xưa” và “Hành trình tri ân của tuổi trẻ hôm nay”. 

CHƯƠNG II

TỪ KÝ ỨC ĐẾN HÀNH ĐỘNG – HÀNH TRÌNH TRI ÂN CỦA TUỔI TRẺ LONG KHÁNH HÔM NAY

2.1. Khi truyền thống không chỉ được nhớ mà được tiếp nối bằng hành động

Nếu lịch sử là ký ức của một cộng đồng thì thế hệ trẻ chính là một trong những lực lượng quyết định ký ức ấy có được tiếp tục lưu giữ và truyền lại hay không. Đối với quê hương Long Khánh, việc giáo dục truyền thống cách mạng vì thế không thể chỉ dừng lại ở việc kể lại những trận đánh, ghi nhớ những con số hay nhắc đến những danh hiệu đã được trao tặng. Điều quan trọng hơn là làm cho thế hệ trẻ hiểu được giá trị của những hy sinh ấy và biến sự hiểu biết thành hành động cụ thể trong cuộc sống hôm nay.

Sự thay đổi của thời đại đã làm thay đổi hoàn toàn hình thức cống hiến của tuổi trẻ. Trong những năm chiến tranh, thanh niên Long Khánh có thể phải trực tiếp tham gia lực lượng vũ trang, chiến đấu, vận chuyển lương thực, bảo vệ cơ sở cách mạng hoặc chấp nhận hy sinh để bảo vệ quê hương. Tư liệu lịch sử cho thấy ngay trong Cách mạng Tháng Tám năm 1945, lực lượng Thanh niên Tiền phong đã đóng vai trò quan trọng trong việc tiến chiếm Nhà việc và đồn Long Khánh.

Ngày nay, người trẻ không còn phải đối diện với bom đạn chiến tranh. Tuy nhiên, điều đó không có nghĩa là trách nhiệm của họ đối với quê hương trở nên nhẹ nhàng hơn. Nhiệm vụ đã thay đổi từ bảo vệ quê hương sang xây dựng và phát triển quê hương; từ chiến đấu bằng sức mạnh vũ trang sang cống hiến bằng tri thức, lao động, lòng nhân ái và trách nhiệm xã hội.

Chính vì vậy, việc một đoàn viên đến thắp hương tại nghĩa trang liệt sĩ, vệ sinh khuôn viên Nhà bia ghi danh liệt sĩ, thăm một gia đình chính sách hay tham gia xây dựng một tuyến đường quê không nên được nhìn nhận đơn thuần như một hoạt động phong trào. Nếu được thực hiện với nhận thức đúng đắn, đó là một hình thức tiếp nối truyền thống phù hợp với hoàn cảnh lịch sử mới.

Có thể nói, nếu thế hệ cha anh từng hỏi: “Làm gì để bảo vệ quê hương?” thì tuổi trẻ hôm nay cần tự hỏi: “Làm gì để quê hương ngày càng tốt đẹp hơn, xứng đáng với những gì cha anh đã hy sinh?”. Đó chính là sự chuyển tiếp từ ký ức sang hành động, từ lòng biết ơn sang trách nhiệm.

2.2. Hành trình về địa chỉ đỏ – đưa người trẻ trở về với lịch sử

Một trong những phương thức quan trọng để giáo dục truyền thống cho thế hệ trẻ hiện nay là tổ chức các hoạt động về nguồn, hành trình về địa chỉ đỏ, tham quan di tích lịch sử và các địa điểm ghi dấu sự hy sinh của các thế hệ đi trước.

Điểm đặc biệt của hình thức này nằm ở việc lịch sử không còn chỉ tồn tại trên trang sách. Một bài học về chiến tranh có thể khiến người học biết rằng đã có hàng trăm, hàng nghìn người hy sinh; nhưng khi đứng trước một bia tưởng niệm, nhìn những cái tên được khắc trên đó, cảm nhận không gian của một địa danh từng diễn ra chiến tranh, lịch sử trở nên cụ thể và gần gũi hơn.

Đối với tuổi trẻ Long Khánh, việc trở về những địa điểm gắn với lịch sử địa phương càng có ý nghĩa. Bởi chính trên vùng đất mà các em đang sinh sống, học tập và trưởng thành đã từng diễn ra những sự kiện lịch sử quan trọng. Hương lộ Ba Dừa – trong ký ức của thế hệ trước là một tuyến đường khói lửa – hôm nay có thể trở thành một “không gian giáo dục lịch sử sống động”.

Thực tiễn công tác Đoàn ở Tiền Giang cho thấy phương thức giáo dục này đang được triển khai với quy mô khá rộng. Trong năm 2024, các cấp bộ Đoàn đã tổ chức cho hơn 31.736 lượt đoàn viên, thanh niên tham quan các địa danh lịch sử, địa chỉ đỏ và bảo tàng; đồng thời tổ chức các hoạt động về nguồn, thăm hỏi và tặng quà cho gia đình chính sách, Mẹ Việt Nam Anh hùng.

Điều này cho thấy giáo dục truyền thống đang có sự chuyển biến từ “giáo dục bằng lời nói” sang “giáo dục bằng trải nghiệm”.

Đối với một địa phương có truyền thống cách mạng như Long Khánh, phương thức này càng cần được quan tâm. Một chuyến đi về địa chỉ đỏ không chỉ giúp đoàn viên biết thêm một sự kiện lịch sử mà còn tạo cơ hội để họ đặt mình vào mối quan hệ với quê hương: Mình đang sống trên vùng đất mà những người đi trước đã từng chiến đấu.

2.3. Chăm sóc Nhà bia ghi danh liệt sĩ – gìn giữ những tên người không bị lãng quên

Nếu những trang sử ghi lại những sự kiện thì Nhà bia ghi danh liệt sĩ lưu giữ những con người cụ thể.

Đối với thế hệ trẻ, việc chăm sóc Nhà bia ghi danh liệt sĩ, nghĩa trang liệt sĩ hay các công trình tưởng niệm vì thế mang một ý nghĩa đặc biệt. Những hoạt động như quét dọn, vệ sinh khuôn viên, chăm sóc cây xanh, dâng hương, chỉnh trang cảnh quan tưởng như rất giản dị nhưng lại góp phần duy trì không gian tưởng niệm và giáo dục truyền thống cho cộng đồng.

Điều quan trọng hơn là khi đứng trước danh sách những người đã hy sinh, người trẻ có thể nhận ra rằng lịch sử không chỉ được tạo nên bởi những nhân vật nổi tiếng trong sách giáo khoa. Lịch sử còn được tạo nên bởi những người con của chính quê hương mình.

Với Long Khánh, nhận thức ấy càng có sức nặng khi địa phương từng có 393 liệt sĩ và hơn 150 thương binh trong hơn 20 năm kháng chiến chống Mỹ.

Mỗi tên người được ghi lại là một câu chuyện.

Mỗi câu chuyện là một gia đình.

Và mỗi gia đình là một phần ký ức của quê hương.

Vì thế, khi đoàn viên thanh niên chăm sóc một Nhà bia hay nghĩa trang liệt sĩ, họ không đơn giản là đang “làm vệ sinh một công trình”. Ở góc độ sâu xa hơn, họ đang góp phần giữ gìn ký ức của cộng đồng.

Đây cũng là một hình thức giáo dục rất phù hợp với thế hệ trẻ hiện nay. Bởi thay vì yêu cầu người trẻ phải ghi nhớ một cách máy móc những con số lịch sử, việc trực tiếp tiếp xúc với những địa chỉ và con người cụ thể giúp lịch sử trở nên có cảm xúc và có ý nghĩa hơn.

2.4. Thăm hỏi gia đình chính sách – từ sự tưởng niệm đến sự sẻ chia

Tri ân không chỉ hướng về những người đã hy sinh mà còn hướng đến những người đang tiếp tục sống cùng những ký ức và hậu quả của chiến tranh. Đó là các thương binh, bệnh binh, Mẹ Việt Nam Anh hùng, thân nhân liệt sĩ và những gia đình có công với cách mạng. Trong nhiều năm, chính sách chăm lo người có công đã được thực hiện tại địa phương. Tài liệu lịch sử Long Khánh ghi nhận rằng giai đoạn 2011–2014, việc thực hiện chính sách đền ơn đáp nghĩa được quan tâm; việc cấp tiền cho người hưu trí, gia đình thương binh, liệt sĩ và các đối tượng bảo trợ xã hội được thực hiện đầy đủ, đời sống gia đình chính sách từng bước được cải thiện. Từ nền tảng đó, hoạt động chăm lo người có công tiếp tục được thực hiện trong những năm sau.

Đối với tuổi trẻ, việc đến thăm một gia đình chính sách mang một ý nghĩa vượt lên trên giá trị vật chất của một phần quà. Đó là cơ hội để người trẻ gặp gỡ nhân chứng, nghe những câu chuyện mà sách vở không thể kể hết, từ đó hiểu rằng những thành quả của cuộc sống hiện tại được hình thành từ sự đóng góp của rất nhiều thế hệ. Một cuộc trò chuyện với một cựu chiến binh, một người mẹ có con hy sinh hay một thân nhân liệt sĩ đôi khi có giá trị giáo dục mạnh mẽ hơn rất nhiều bài học lịch sử khô cứng. Bởi khi ấy, người trẻ không còn đứng trước câu hỏi: “Chiến tranh đã xảy ra như thế nào?” mà bắt đầu suy nghĩ: “Chiến tranh đã để lại điều gì trong chính quê hương và những gia đình đang sống quanh mình?”. Đó là lúc lịch sử trở thành trách nhiệm đạo đức.

2.5. Đền ơn đáp nghĩa – khi lòng biết ơn trở thành trách nhiệm của cộng đồng

“Đền ơn đáp nghĩa” thường được nhắc đến như một truyền thống tốt đẹp của dân tộc Việt Nam. Tuy nhiên, nếu chỉ dừng ở việc tổ chức các hoạt động vào dịp 27/7 thì truyền thống ấy rất dễ trở thành hoạt động mang tính thời điểm. Với tuổi trẻ, cần nhìn nhận đền ơn đáp nghĩa như một quá trình lâu dài, trong đó mỗi hoạt động nhỏ đều góp phần tạo nên văn hóa biết ơn trong cộng đồng.

Thực tiễn công tác Đoàn năm 2025 cho thấy các cấp bộ Đoàn Tiền Giang đã triển khai nhiều hoạt động như thăm hỏi, tặng quà gia đình chính sách, Mẹ Việt Nam Anh hùng, tổ chức về nguồn và giáo dục truyền thống.

2.6. Từ đền ơn đáp nghĩa đến xây dựng quê hương

Một điểm cần đặc biệt nhấn mạnh là tiếp nối truyền thống không thể chỉ được hiểu là hoạt động tri ân. Nếu thế hệ trước đã hy sinh để giành và giữ độc lập thì thế hệ hôm nay cần tiếp tục biến thành quả của hòa bình thành sự phát triển thực chất của quê hương.

Điều này thể hiện rõ trong định hướng hoạt động của tuổi trẻ Tiền Giang. Trong Tháng Thanh niên năm 2024, phong trào được triển khai với chủ đề “Tuổi trẻ Tiền Giang xung kích tình nguyện vì cuộc sống cộng đồng”, hướng tới phát huy vai trò xung kích, tình nguyện và sáng tạo của thanh niên trong xây dựng quê hương.

2.7. Xây dựng nông thôn mới – một hình thức “cống hiến trong thời bình”

Xây dựng nông thôn mới thường được nhìn nhận dưới góc độ phát triển cơ sở hạ tầng, kinh tế và đời sống. Tuy nhiên, đối với tuổi trẻ, đây còn là một không gian để thể hiện trách nhiệm với quê hương.

Trong nhiệm kỳ 2022–2027, Tỉnh Đoàn Tiền Giang xác định một trong những mục tiêu lớn là các hoạt động của Đoàn phải tham gia xây dựng nông thôn mới, đóng góp sức trẻ vào mục tiêu xây dựng tỉnh nông thôn mới [4]. Điều này có ý nghĩa đặc biệt đối với những địa bàn có truyền thống nông nghiệp và cách mạng như Long Khánh.

Thanh niên có thể đóng góp bằng nhiều cách: tham gia xây dựng và chỉnh trang đường giao thông; trồng cây xanh; vệ sinh môi trường; xây dựng cảnh quan; tuyên truyền người dân bảo vệ môi trường; hỗ trợ chuyển đổi số; hỗ trợ người dân tiếp cận các dịch vụ công; phát triển kinh tế và khởi nghiệp tại địa phương. Những việc làm ấy có vẻ rất khác với hình ảnh người thanh niên thời chiến. Nhưng nếu nhìn từ bản chất, đó vẫn là tinh thần cống hiến cho quê hương.

Sự khác biệt chỉ nằm ở “chiến trường”. Ngày trước, chiến trường là nơi đối diện với quân thù. Ngày nay, “chiến trường” của người trẻ có thể là: nghèo đói; ô nhiễm môi trường; tụt hậu; thiếu tri thức; chuyển đổi số; việc làm; chất lượng cuộc sống. Và người trẻ cần tiếp tục tinh thần “đâu cần thanh niên có, đâu khó có thanh niên” bằng những phương thức phù hợp với thời đại.

2.8. Một thế hệ tiếp nối bằng tri thức, công nghệ và tinh thần tình nguyện

Nếu thế hệ cha anh để lại cho tuổi trẻ hôm nay một quê hương hòa bình thì nhiệm vụ của thế hệ trẻ là làm cho quê hương ấy phát triển bền vững. Đây là lúc khái niệm “tiếp nối truyền thống” cần được mở rộng. Thanh niên hôm nay không chỉ cần biết: “Ai đã hy sinh cho quê hương?” mà còn cần biết: “Mình có thể làm gì cho quê hương bằng năng lực của chính mình?”

Một đoàn viên có kiến thức công nghệ có thể hỗ trợ chuyển đổi số. Một giáo viên trẻ có thể giáo dục học sinh về lịch sử địa phương. Một sinh viên có thể trở về địa phương thực hiện các dự án cộng đồng. Một thanh niên làm nông nghiệp có thể ứng dụng khoa học kỹ thuật để nâng cao giá trị sản phẩm. Một người trẻ có năng lực truyền thông có thể kể những câu chuyện lịch sử của quê hương trên nền tảng số.

Như vậy, tri ân không nhất thiết phải bắt đầu bằng những việc lớn. Nó có thể bắt đầu từ việc mỗi người trẻ sử dụng tốt nhất năng lực của mình để tạo ra giá trị cho cộng đồng.

2.9. Từ “người được thừa hưởng” trở thành “người có trách nhiệm”

Có một sự thay đổi quan trọng trong nhận thức mà hành trình tri ân cần hướng tới. Nếu chỉ dừng ở việc: “Chúng ta được hưởng hòa bình nhờ sự hy sinh của cha ông” thì người trẻ mới chỉ là người thụ hưởng lịch sử. Nhưng nếu từ đó đặt ra: “Vì được thừa hưởng hòa bình nên tôi phải có trách nhiệm với quê hương” thì người trẻ đã trở thành người tiếp nối lịch sử.

Đây là hai trạng thái hoàn toàn khác nhau. Thụ hưởng là nhận những gì thế hệ trước để lại. Tiếp nối là làm cho những giá trị ấy tiếp tục phát triển.

2.10. Ý nghĩa của “Hành trình Tri ân” đối với tuổi trẻ Long Khánh

Từ những phân tích trên, có thể thấy “Hành trình Tri ân” của tuổi trẻ Long Khánh cần được hiểu theo nghĩa rộng hơn một hoạt động kỷ niệm.

Đó là một hành trình gồm bốn bước:

Bước 1: Trở về

Trở về với địa chỉ đỏ, Nhà bia, nghĩa trang, những địa danh gắn với lịch sử.

Bước 2: Lắng nghe

Lắng nghe câu chuyện của nhân chứng, gia đình chính sách và những người đã sống qua chiến tranh.

Bước 3: Tri ân

Biến sự xúc động và biết ơn thành những hành động cụ thể.

Bước 4: Cống hiến

Tiếp tục đóng góp cho cộng đồng, xây dựng quê hương bằng tri thức, sức trẻ và trách nhiệm.

Nếu thiếu bước cuối cùng, hành trình tri ân vẫn chưa hoàn chỉnh.

Bởi mục đích cuối cùng của việc nhớ về quá khứ không phải để sống trong quá khứ, mà để sống tốt hơn trong hiện tại và có trách nhiệm hơn với tương lai.

CHƯƠNG III

PHÁT HUY TRUYỀN THỐNG QUÊ HƯƠNG – TRÁCH NHIỆM VÀ HÀNH ĐỘNG CỦA TUỔI TRẺ LONG KHÁNH TRONG THỜI KỲ MỚI

3.1. Giá trị của truyền thống cách mạng đối với thế hệ trẻ hôm nay

Nhìn lại chặng đường lịch sử của Long Khánh có thể nhận thấy rằng truyền thống cách mạng của quê hương không chỉ có giá trị đối với quá khứ mà còn mang ý nghĩa sâu sắc đối với hiện tại và tương lai. Những hy sinh của các thế hệ cha anh đã tạo nên nền tảng để các thế hệ sau được sống, học tập và phát triển trong điều kiện hòa bình. Hương lộ Ba Dừa hôm nay có thể đã không còn mang diện mạo của một “tuyến lửa” như trong những năm tháng chiến tranh, nhưng giá trị lịch sử của con đường vẫn còn đó. Điều quan trọng là làm thế nào để thế hệ trẻ có thể nhìn thấy ý nghĩa phía sau một địa danh tưởng như bình thường, từ đó nhận thức sâu sắc hơn về những mất mát, hy sinh mà các thế hệ đi trước đã trải qua để bảo vệ quê hương.

Đối với người trẻ, truyền thống cách mạng trước hết giúp hình thành lòng biết ơn. Khi hiểu rằng quê hương Long Khánh từng có 393 liệt sĩ và hơn 150 thương binh trong cuộc kháng chiến chống Mỹ, thế hệ trẻ sẽ có điều kiện nhận thức sâu sắc hơn về giá trị của hòa bình và cuộc sống hiện tại. Tuy nhiên, lòng biết ơn nếu chỉ dừng lại ở cảm xúc thì chưa đủ. Giá trị của giáo dục truyền thống chỉ thực sự được phát huy khi lòng biết ơn được chuyển hóa thành ý thức trách nhiệm. Người trẻ cần hiểu rằng mình không thể lặp lại chính xác những việc mà cha anh đã làm, bởi hoàn cảnh lịch sử đã thay đổi, nhưng hoàn toàn có thể tiếp nối tinh thần của cha anh bằng những việc làm phù hợp với thời đại. Nếu cha anh đã dùng tuổi trẻ để bảo vệ quê hương thì tuổi trẻ hôm nay cần dùng tri thức để phát triển quê hương, sức lao động để xây dựng quê hương, công nghệ để đưa quê hương tiến lên, lòng nhân ái để chăm lo cộng đồng, tinh thần tình nguyện để hỗ trợ những người còn khó khăn và ý thức công dân để giữ gìn những thành quả của hòa bình. Do đó, tiếp nối truyền thống không có nghĩa là sống trong quá khứ mà là mang những giá trị tốt đẹp của quá khứ vào hiện tại, biến lòng tự hào về quê hương thành động lực để mỗi người trẻ sống có trách nhiệm hơn với cộng đồng.

3.2. Những kết quả đáng ghi nhận trong hành trình tiếp nối truyền thống

Từ những hoạt động đã được phân tích ở Chương II, có thể nhận thấy việc giáo dục truyền thống và phát huy vai trò của thanh niên trên địa bàn Long Khánh nói riêng, Cai Lậy và Tiền Giang nói chung đã có những chuyển biến tích cực. Trước hết, hoạt động tri ân ngày càng được gắn với trải nghiệm thực tế, tạo điều kiện để đoàn viên, thanh niên không chỉ tiếp nhận lịch sử thông qua sách vở mà còn trực tiếp đến các địa danh lịch sử, địa chỉ đỏ, bảo tàng và những nơi ghi dấu sự hy sinh của thế hệ đi trước. Theo thông tin được công bố năm 2024, các cấp bộ Đoàn tại Tiền Giang đã tổ chức cho đoàn viên, thanh niên tham quan các địa danh lịch sử, địa chỉ đỏ và bảo tàng, đồng thời triển khai nhiều hoạt động về nguồn, thăm hỏi gia đình chính sách và Mẹ Việt Nam Anh hùng. Đây là một hướng đi phù hợp với đặc điểm của thế hệ trẻ hiện nay, bởi lịch sử khi được trải nghiệm trực tiếp sẽ trở nên gần gũi, sinh động và có khả năng tạo ra những cảm xúc sâu sắc hơn so với việc chỉ tiếp nhận kiến thức một cách lý thuyết.

Bên cạnh đó, hoạt động tri ân ngày càng được kết hợp với các hoạt động tình nguyện vì cộng đồng. Các chương trình thanh niên tại Tiền Giang đã gắn hoạt động tình nguyện với xây dựng nông thôn mới thông qua những công trình như đường hoa, tuyến đường “Sáng - Xanh - Sạch - An ninh”, thắp sáng đường giao thông nông thôn, hỗ trợ nước sạch, vệ sinh môi trường và chuyển giao tiến bộ khoa học – kỹ thuật. Điều này cho thấy khái niệm “cống hiến cho quê hương” đang được mở rộng. Cống hiến không chỉ là thăm hỏi người có công, chăm sóc các công trình tưởng niệm hay tổ chức hoạt động về nguồn mà còn là góp phần làm cho nơi mình sinh sống ngày càng văn minh, hiện đại và đáng sống hơn. Chính sự kết hợp giữa hoạt động tri ân với hoạt động tình nguyện đã tạo nên sự liên tục giữa quá khứ và hiện tại, giữa việc tưởng nhớ những người đã hy sinh với trách nhiệm xây dựng cuộc sống mà họ từng chiến đấu để bảo vệ. Một minh chứng cụ thể cho sự tham gia của tuổi trẻ vào quá trình xây dựng quê hương là công trình cầu “TGB Long Khánh” tại xã Long Khánh, thị xã Cai Lậy.[5]

Cây cầu có chiều dài 20 m, rộng 3,5 m, tổng kinh phí 150 triệu đồng; trong quá trình xây dựng có sự đóng góp ngày công của người dân và đoàn viên, thanh niên xã Long Khánh. Công trình phục vụ việc đi lại, vận chuyển hàng hóa của hơn 200 hộ dân và gần 100 học sinh tại ấp Phú Hiệp, đồng thời góp phần hoàn thành các tiêu chí xây dựng nông thôn mới.

3.3. Xây dựng nông thôn mới – biểu hiện sinh động của cống hiến trong thời bình

Một trong những cách thiết thực nhất để tuổi trẻ tiếp nối truyền thống chính là tham gia xây dựng quê hương. Đối với Long Khánh, quá trình xây dựng nông thôn mới là một minh chứng rõ nét cho sự chuyển biến của quê hương trong thời bình. Xã Long Khánh được công nhận đạt chuẩn nông thôn mới vào năm 2017, đạt chuẩn nông thôn mới nâng cao vào năm 2020 và tiếp tục hướng đến xây dựng nông thôn mới kiểu mẫu. Đến năm 2023, địa phương được ghi nhận đã đạt các nội dung của xã nông thôn mới kiểu mẫu và tiếp tục duy trì, nâng chất các tiêu chí nhằm nâng cao đời sống vật chất và tinh thần của người dân[6]. Những kết quả đó không thể chỉ được xem là thành quả của riêng chính quyền mà là kết quả của sự tham gia của cả cộng đồng, trong đó thanh niên là một lực lượng quan trọng.

Từ góc nhìn của đề tài, xây dựng nông thôn mới không nên được xem là một nội dung tách rời khỏi giáo dục truyền thống. Ngược lại, nếu được định hướng đúng, đây chính là một hình thức tiếp nối truyền thống trong điều kiện mới. Trong chiến tranh, người trẻ chiến đấu để bảo vệ từng tấc đất, từng con đường và sự sống của cộng đồng; trong hòa bình, người trẻ có thể tiếp tục bảo vệ và phát huy những thành quả ấy bằng việc xây dựng những con đường mới, cây cầu mới, những khu dân cư xanh, sạch, đẹp và những mô hình kinh tế hiệu quả. Nếu ngày trước Hương lộ Ba Dừa là tuyến đường gắn với những năm tháng khói lửa thì hôm nay những con đường quê, những cây cầu và các công trình phục vụ dân sinh lại trở thành biểu tượng của một quê hương đang phát triển. Vì vậy, sự thay đổi của hình thức cống hiến không làm mất đi truyền thống mà ngược lại, cho thấy truyền thống đang được thế hệ trẻ tiếp nhận và chuyển hóa phù hợp với hoàn cảnh lịch sử mới.

3.4. Những vấn đề đặt ra trong việc giáo dục truyền thống cho thế hệ trẻ

Bên cạnh những kết quả đáng ghi nhận, việc giáo dục truyền thống và phát huy vai trò của tuổi trẻ trong giai đoạn hiện nay cũng đặt ra không ít vấn đề cần được quan tâm. Trước hết là nguy cơ khoảng cách giữa thế hệ trẻ và lịch sử địa phương ngày càng lớn. Đối với những người từng sống trong chiến tranh, ký ức về Hương lộ Ba Dừa có thể gắn với tiếng súng, những trận đánh, những người đã hy sinh và những năm tháng gian khổ. Nhưng đối với một người trẻ sinh ra trong thời bình, Hương lộ Ba Dừa trước hết có thể chỉ là một con đường quen thuộc. Khoảng cách giữa hai cách nhìn đó chính là một thách thức đối với công tác giáo dục truyền thống. Nếu lịch sử chỉ được truyền đạt bằng những con số, ngày tháng và sự kiện khô cứng thì người trẻ rất dễ cảm thấy đó là một câu chuyện xa xôi, không liên quan trực tiếp đến cuộc sống của mình. Vì vậy, nhiệm vụ của giáo dục truyền thống hiện nay không chỉ là làm cho người trẻ biết lịch sử mà còn phải giúp họ cảm nhận được lịch sử, hiểu được những giá trị đang hiện hữu trong cuộc sống hôm nay được hình thành từ những hy sinh của thế hệ trước.

Một vấn đề khác là hoạt động tri ân có nguy cơ trở thành hình thức nếu thiếu chiều sâu. Một buổi dâng hương, vệ sinh nghĩa trang, chăm sóc Nhà bia ghi danh liệt sĩ hay tặng quà gia đình chính sách chỉ thực sự có giá trị giáo dục khi người tham gia hiểu mình đang tri ân ai, vì sao phải tri ân và sự hy sinh ấy có ý nghĩa như thế nào đối với cuộc sống hiện tại. Nếu người trẻ chỉ tham gia vì yêu cầu của tổ chức, thực hiện nhiệm vụ một cách máy móc, chụp ảnh và hoàn thành hoạt động thì phong trào có thể đạt được mục tiêu về hình thức nhưng chưa chắc đạt được mục tiêu giáo dục. Do đó, cần chuyển từ việc “tổ chức hoạt động cho thanh niên” sang “tạo cơ hội để thanh niên tự trải nghiệm, suy ngẫm và hành động”. Khi người trẻ được trực tiếp gặp gỡ nhân chứng, nghe câu chuyện của gia đình chính sách, tìm hiểu về một liệt sĩ hoặc đứng trước những cái tên được khắc trên Nhà bia ghi danh, lòng biết ơn sẽ có cơ hội được hình thành từ nhận thức và cảm xúc thực tế chứ không chỉ từ những lời tuyên truyền.

Bên cạnh đó, cần tăng cường kết nối lịch sử địa phương với đời sống hiện tại. Hương lộ Ba Dừa có thể trở thành một điểm kết nối rất tự nhiên giữa quá khứ và hiện tại: từ một tuyến đường gắn với chiến tranh, qua những mất mát và hy sinh của cha anh, đến một quê hương hòa bình đang xây dựng nông thôn mới, phát triển kinh tế và nâng cao chất lượng cuộc sống. Khi tạo được mối liên hệ này, lịch sử sẽ không còn được nhìn nhận như một “câu chuyện đã qua” mà trở thành một phần lý giải cho hiện tại và là động lực để người trẻ hành động vì tương lai. Đây cũng chính là điều làm cho giáo dục truyền thống trở nên có ý nghĩa thực tiễn hơn đối với thế hệ trẻ.

3.5. Một số giải pháp phát huy vai trò của tuổi trẻ trong tiếp nối truyền thống

Để truyền thống cách mạng thực sự trở thành động lực đối với thế hệ trẻ, trước hết cần đổi mới phương thức giáo dục truyền thống theo hướng tăng cường trải nghiệm. Thay vì chỉ tổ chức các buổi tuyên truyền hoặc nói chuyện truyền thống, có thể xây dựng những chương trình như “Theo dấu chân người đi trước”, “Hành trình Hương lộ Ba Dừa”, “Tìm về địa chỉ đỏ quê em” hoặc “Mỗi đoàn viên một câu chuyện lịch sử địa phương”. Đặc biệt, có thể xây dựng một hành trình trải nghiệm riêng về Hương lộ Ba Dừa, trong đó đoàn viên được tìm hiểu về vị trí, ý nghĩa, những sự kiện lịch sử gắn với tuyến đường, những người đã hy sinh và sự thay đổi của quê hương từ chiến tranh đến hiện tại. Quan trọng hơn, sau khi tìm hiểu lịch sử, mỗi đoàn viên cần được đặt trước câu hỏi: “Tôi có thể làm gì cho quê hương hôm nay?”. Khi đó, lịch sử không còn là nội dung chỉ để ghi nhớ mà trở thành điểm khởi đầu cho những hành động cụ thể.

Một giải pháp phù hợp với đặc điểm của thế hệ trẻ trong thời đại công nghệ là số hóa lịch sử địa phương. Có thể nghiên cứu xây dựng “Bản đồ ký ức Long Khánh” dưới dạng số, trong đó đánh dấu Hương lộ Ba Dừa, Nhà bia ghi danh liệt sĩ, nghĩa trang, các địa chỉ đỏ, những địa điểm gắn với nhân vật và sự kiện lịch sử quan trọng. Mỗi địa điểm có thể được giới thiệu thông qua hình ảnh cũ, hình ảnh hiện tại, câu chuyện lịch sử, tư liệu, video phỏng vấn nhân chứng hoặc mã QR. Khi một người trẻ đứng trước một địa điểm lịch sử, chỉ cần sử dụng điện thoại để quét mã QR là có thể biết được nơi mình đang đứng từng có ý nghĩa như thế nào trong quá khứ. Đây là một hướng tiếp cận có khả năng kết hợp giữa công nghệ hiện đại và nhiệm vụ bảo tồn ký ức lịch sử, qua đó đưa lịch sử địa phương đến gần hơn với thế hệ trẻ.

Bên cạnh đó, có thể triển khai mô hình “Mỗi đoàn viên một câu chuyện lịch sử”. Theo đó, mỗi đoàn viên được lựa chọn một nội dung để tìm hiểu như Hương lộ Ba Dừa, một liệt sĩ, một gia đình chính sách, một trận đánh, một nhân chứng hoặc một công trình lịch sử của địa phương. Sau quá trình tìm hiểu, đoàn viên có thể trình bày lại bằng bài viết, video ngắn, podcast, infographic hoặc các sản phẩm truyền thông khác. Cách làm này giúp thanh niên chuyển từ vị trí của người tiếp nhận thông tin sang vị trí của người tìm hiểu và kể lại lịch sử. Khi phải tự tìm kiếm tư liệu, kiểm chứng thông tin và kể lại câu chuyện bằng ngôn ngữ của mình, người trẻ sẽ có khả năng hình thành sự hiểu biết sâu sắc hơn về truyền thống quê hương.

Đặc biệt, hoạt động “đền ơn đáp nghĩa” cần được gắn với “hành động vì tương lai”. Thay vì kết thúc hoạt động sau một buổi dâng hương hoặc thăm hỏi gia đình chính sách, có thể tổ chức thành một chuỗi hoạt động liên tục, trong đó buổi sáng là hoạt động về nguồn, dâng hương, chăm sóc Nhà bia hoặc thăm gia đình chính sách; buổi chiều là một công trình hoặc phần việc thanh niên phục vụ cộng đồng như trồng cây, vệ sinh môi trường, chỉnh trang đường giao thông, hỗ trợ hộ khó khăn hoặc thực hiện các hoạt động chuyển đổi số. Cách tổ chức này tạo ra sự liên kết trực tiếp giữa quá khứ và hiện tại: buổi sáng người trẻ nhớ về những người đã hy sinh, buổi chiều họ làm một việc thiết thực cho những người đang sống. Khi đó, lòng biết ơn không còn dừng lại ở cảm xúc mà được chuyển hóa thành hành động.

3.6. Phát huy vai trò tiên phong của tuổi trẻ trong xây dựng quê hương

Tiếp nối truyền thống không thể tách rời nhiệm vụ phát triển kinh tế – xã hội của địa phương. Trong bối cảnh mới, thanh niên Long Khánh cần tiếp tục phát huy tinh thần xung kích trong những lĩnh vực phù hợp với năng lực và điều kiện của thời đại. Trước hết, thanh niên có thể phát huy lợi thế về công nghệ để hỗ trợ người dân tiếp cận chuyển đổi số, ứng dụng công nghệ trong sản xuất và quảng bá sản phẩm địa phương. Trong lĩnh vực môi trường, thanh niên có thể tham gia xây dựng các tuyến đường xanh, tuyến đường hoa, phân loại rác, hạn chế rác thải nhựa và nâng cao ý thức bảo vệ môi trường trong cộng đồng. Trong phát triển kinh tế, thanh niên có thể mạnh dạn khởi nghiệp, ứng dụng khoa học kỹ thuật, phát triển nông nghiệp công nghệ cao, xây dựng sản phẩm địa phương và tham gia thương mại điện tử. Trong lĩnh vực văn hóa – xã hội, thanh niên cần trở thành lực lượng đi đầu trong xây dựng nếp sống văn minh, giữ gìn bản sắc văn hóa, lan tỏa những giá trị tốt đẹp và xây dựng tinh thần đoàn kết trong cộng đồng.

Như vậy, “tiếp nối truyền thống” không chỉ có nghĩa là nhớ về những gì cha anh đã làm mà còn phải thể hiện ở việc mỗi người trẻ xác định được một cách thức cống hiến phù hợp với năng lực của bản thân. Một đoàn viên có năng lực công nghệ có thể đóng góp bằng chuyển đổi số; một giáo viên trẻ có thể góp phần giáo dục thế hệ học sinh về lịch sử địa phương; một thanh niên làm nông nghiệp có thể ứng dụng khoa học kỹ thuật để nâng cao hiệu quả sản xuất; một người trẻ có khả năng truyền thông có thể kể những câu chuyện lịch sử của quê hương trên nền tảng số. Khi đó, lòng yêu quê hương không chỉ được thể hiện bằng cảm xúc mà còn được chứng minh bằng năng lực, trách nhiệm và những giá trị cụ thể mà mỗi người tạo ra cho cộng đồng.

3.7. Đề xuất xây dựng “Hành trình Tri ân tuổi trẻ Long Khánh” thành hoạt động thường niên

Từ những phân tích trên, có thể đề xuất xây dựng “Hành trình Tri ân – Từ Hương lộ Ba Dừa đến quê hương hôm nay” trở thành một hoạt động giáo dục truyền thống và tình nguyện thường niên dành cho đoàn viên, thanh niên Long Khánh. Hành trình có thể được tổ chức theo bốn chặng liên kết với nhau. Chặng thứ nhất là “Tìm về”, trong đó đoàn viên tìm hiểu lịch sử Long Khánh, lịch sử Hương lộ Ba Dừa, các sự kiện, trận đánh và những người đã hy sinh. Chặng thứ hai là “Tri ân”, tập trung vào các hoạt động dâng hương, chăm sóc Nhà bia ghi danh liệt sĩ, thăm hỏi gia đình chính sách và gặp gỡ nhân chứng lịch sử. Chặng thứ ba là “Hành động”, trong đó đoàn viên thực hiện một công trình hoặc phần việc cụ thể phục vụ cộng đồng như trồng cây, vệ sinh môi trường, chỉnh trang cảnh quan, hỗ trợ hộ khó khăn hoặc tham gia xây dựng nông thôn mới. Chặng thứ tư là “Tiếp nối”, trong đó mỗi đoàn viên đăng ký một việc làm cụ thể cho quê hương trong năm.

Điểm quan trọng của mô hình này là hành trình không kết thúc ở câu nói “Đời đời nhớ ơn các anh hùng liệt sĩ”, mà hướng người trẻ đến một câu hỏi có tính cá nhân và trách nhiệm hơn: “Chúng tôi sẽ sống và cống hiến như thế nào để xứng đáng với sự hy sinh ấy?”. Khi được tổ chức theo hướng này, “Hành trình Tri ân” không chỉ là một hoạt động kỷ niệm mà có thể trở thành một phương thức giáo dục truyền thống thường xuyên, giúp đoàn viên hiểu lịch sử, hình thành lòng biết ơn, phát triển ý thức cộng đồng và chuyển hóa nhận thức thành hành động cụ thể.

3.8. Bài học đối với thế hệ trẻ

Từ câu chuyện Hương lộ Ba Dừa và hành trình tri ân của tuổi trẻ hôm nay, có thể rút ra nhiều bài học có ý nghĩa đối với thế hệ trẻ Long Khánh. Trước hết, biết ơn là nền tảng của trách nhiệm. Một người hiểu được giá trị của những gì mình đang có sẽ có ý thức hơn trong việc bảo vệ và phát triển những giá trị ấy. Tuy nhiên, biết ơn phải được thể hiện bằng hành động chứ không chỉ bằng lời nói. Người trẻ không thể nói yêu quê hương nhưng lại thờ ơ với những vấn đề của cộng đồng, cũng như không thể chỉ tưởng nhớ quá khứ mà không quan tâm đến tương lai của địa phương.

Một bài học quan trọng khác là mỗi thời đại có một “chiến trường” riêng. Nếu thế hệ cha anh từng phải đối mặt với chiến tranh và kẻ thù xâm lược thì thế hệ trẻ hôm nay phải đối mặt với những thách thức khác như nghèo đói, lạc hậu, ô nhiễm môi trường, thiếu việc làm, yêu cầu về tri thức, chuyển đổi số và quá trình hội nhập. Vì vậy, cách thức cống hiến cũng phải thay đổi. Tuổi trẻ hôm nay không nhất thiết phải thực hiện những hành động phi thường mà có thể bắt đầu từ những việc nhỏ nhưng thiết thực: học tập tốt, lao động có trách nhiệm, giữ gìn môi trường, giúp đỡ người khó khăn, chăm sóc các công trình ghi công, tham gia hoạt động cộng đồng và sử dụng năng lực của bản thân để tạo ra những giá trị tích cực cho quê hương.

3.9. Thông điệp của thế hệ trẻ Long Khánh hôm nay

Nếu Chương I của tiểu luận là câu chuyện về những con người đã đi qua Hương lộ Ba Dừa trong khói lửa, Chương II là câu chuyện về những người trẻ đang đi trên quê hương ấy trong hòa bình, thì Chương III cần hướng đến một thông điệp về sự tiếp nối. Đó là: con đường có thể thay đổi, nhưng trách nhiệm của con người đối với quê hương không bao giờ mất đi. Hương lộ Ba Dừa năm xưa từng chứng kiến những bước chân của những người trẻ đi vào chiến tranh để bảo vệ quê hương. Hôm nay, những bước chân của tuổi trẻ lại đi trên chính quê hương ấy, nhưng không phải để tìm kiếm kẻ thù mà để tìm cách làm cho cuộc sống tốt đẹp hơn. Một người trẻ hôm nay có thể không biết mình sẽ làm được điều gì thật lớn lao cho quê hương, nhưng có thể bắt đầu từ những việc rất nhỏ: nhớ một người đã hy sinh, giúp một gia đình còn khó khăn, giữ sạch một con đường, trồng thêm một hàng cây, hỗ trợ một người dân tiếp cận công nghệ, học tập thật tốt, làm việc có trách nhiệm và sống tử tế. Bởi suy cho cùng, sự tiếp nối truyền thống không nhất thiết phải được thể hiện bằng những hành động phi thường; nó bắt đầu từ việc mỗi thế hệ biết sống sao cho xứng đáng với những gì thế hệ trước đã trao lại.

KẾT LUẬN

Hương lộ Ba Dừa không chỉ là một địa danh gắn với những năm tháng chiến tranh gian khổ của quê hương Long Khánh, mà còn là biểu tượng nhắc nhở các thế hệ hôm nay về sự hy sinh, lòng yêu nước và tinh thần cống hiến của cha anh. Từ những mất mát trong quá khứ, quê hương Long Khánh đã từng bước vươn lên, xây dựng cuộc sống hòa bình và phát triển.

Trong hành trình ấy, tuổi trẻ hôm nay đang tiếp nối truyền thống bằng những việc làm thiết thực như đền ơn đáp nghĩa, chăm sóc các công trình ghi danh liệt sĩ, thăm hỏi gia đình chính sách, tham gia hoạt động tình nguyện và chung tay xây dựng quê hương. Nếu thế hệ trẻ năm xưa cống hiến tuổi xuân để bảo vệ quê hương trong khói lửa chiến tranh, thì thế hệ trẻ hôm nay có thể cống hiến bằng tri thức, sức trẻ, trách nhiệm và những hành động vì cộng đồng.

Vì vậy, tiếp nối truyền thống không phải là lặp lại quá khứ, mà là biết trân trọng quá khứ để sống có trách nhiệm hơn trong hiện tại và góp phần xây dựng tương lai. Từ Hương lộ Ba Dừa năm xưa đến hành trình tri ân của tuổi trẻ Long Khánh hôm nay là một hành trình nối dài giữa các thế hệ, trong đó ký ức lịch sử trở thành động lực để tuổi trẻ tiếp tục viết nên những câu chuyện đẹp về quê hương.

ĐOÀN PHƯỜNG CAI LẬY

CHI ĐOÀN TRƯỜNG THCS THÁI THỊ KIM HỒNG

Người thực hiện: Võ Ngọc Thi Thơ