“Từ mẫu” trong chiến dịch Điện Biên Phủ

Cứu chữa thương binh trong chiến dịch Điện Biên Phủ là một nhiệm vụ hết sức khó khăn, bởi lúc đó đất nước ra còn nghèo, thuốc men, dụng cụ y thuật vô cùng thiếu thốn, trình độ y bác sỹ còn nhiều hạn chế. Tuy nhiên, bằng lương tâm và trách nhiệm với đồng đội, y bác sỹ chúng tôi đã làm hết sức mình để cứu chữa thương binh. Đó là lời tâm sự của ông Vũ Ngọc Bích người Hải Phòng là quân y sỹ trong chiến dịch Điện Biên Phủ.

Tại trạm cấp cứu tiền phương, cách mặt trận độ vài cây số, có hầm để thao tác cấp cứu cần thiết nhất rồi nhanh chóng đưa thương binh về tuyến sau. Tôi là đội phó nên hay trực tiếp xử lý các ca nguy hiểm nhất.

Một thương binh chuyển đến bị hai vết thương do mảnh pháo địch. Một ở bên cổ phải và một ở bên đùi trái. Trên bàn mổ chỉ bằng nứa ghép, tôi xử lý vết nguy hiểm nhất là ở cổ. Mảnh đạn cắm sâu, tôi không ngờ nó cắm tới động mạch cảnh. Nhờ có sự phòng xa, khi tôi vừa lấy được mảnh đạn ra, thì máu từ vết thương phun lên thành tia, lên mặt vào cả mắt tôi. Nhanh tay, tôi ấn chặt và lấy panh lựa thế kẹp lại để cầm máu và thao tác cần thiết trước khi chuyển thương binh về tuyến sau.

Một đợt khác, gặp 3 thương binh nặng chuyển đến. Đồng chí bị thương rách ổ bụng. Ruột non và cả ruột già trào cả ra ngoài thành một đống. Tôi cố gắng đưa hết ruột già vào, còn ruột non không thể vào hết. Tôi chọn và vệ sinh vô trùng một cái bát úp lên hết số ruột lộ ra, rồi quấn băng cố định bát lại. Tiếp tục cho chuyển về tuyến sau.

Một đồng chí khác bị thương vỡ hộp sọ. Một phần óc lòi ra ngoài. Trường hợp này không được can thiệp. Tôi dùng chén vô trùng úp lấy chỗ óc lòi ra rồi cố định chén cho chặt, không được để chén di chuyển và chuyển về phía sau.

Một đồng chí nữa bị bỏng bom na-pan đến 50%. Cả hai mắt đồng chí sưng tít lại. Tôi cố gắng giám sát tình hình bị thương ở đôi mắt, làm một số công việc ở những chỗ đã bị cháy bỏng dính với quần áo, tiêm thuốc cần thiết rồi cũng đưa đồng chí về tuyến sau.

Cả 3 đồng chí trên đều xưng tên và nhờ tôi viết thư về gia đình. Nhưng hầm tôi ở bị bom sập nên bị mất cả. Chỉ còn nhớ, tỉnh của các đồng chí trên lần lượt là: Thái Bình, Thanh Hóa, Hà Đông. May năm 1955, tôi được về Hà Đông tham gia lớp học nghiệp vụ. Lúc đó còn nhớ ở Hà Đông là đồng chí Thái. Qua nhiều câu chuyện lân la và gặp được gia đình đồng chí Thái, lúc đó tôi mới biết đồng chí Thái đã hi sinh. Tôi vẫn áo ước, nếu 2 đồng chí còn lại, nay ở đâu, nếu còn sống xin được báo tin qua Báo Quân đội nhân dân

Cái nạn bộ đội, dân công… trong chiến dịch bị bụng chướng to, bí đại tiện… rất nhiều. Sau khí khám bệnh, tìm hiểu tới mức như điều tra… mới biết: Hầu hết do trong thời gian dài, trong suất ăn, không có rau, hành quân hoặc đào công sự… mồ hôi ra nhiều trong khi nước uống có khi lại thiếu. Không thiếu khi quân y phải bóp bụng, dùng ngón tay “moi phân ra” cho anh em. Có lẽ, không người lính nào trong chiến dịch Điện Biên Phủ không nói tới thèm rau.