Từ nẻo đường Viễn Tây đến bưng biền Đồng Tháp và khúc tráng ca của dũng tướng Trần Trọng Khiêm

Sinh ra tại làng Xuân Lũng, huyện Sơn Vi, tỉnh Phú Thọ, cuộc đời của ông Trần Trọng Khiêm là một hành trình kỳ lạ và bi tráng hiếm có trong lịch sử nước nhà. Thuở nhỏ, ông nổi tiếng thông minh và hay chữ, nhưng bản tính khảng khái cùng bài học nhãn tiền từ người anh ruột đỗ đạt rồi rơi vào vòng lao lý đã khiến ông quyết tâm chối bỏ con đường khoa cử. Năm hai mươi tuổi, ông lập gia đình và dấn thân vào con đường thương mạo với nghề buôn gỗ, nhạy bén giao thương cùng các thương nhân Hoa kiều khắp vùng Bạch Hạc và Phố Hiến. Thế nhưng, sóng gió cuộc đời bất ngờ ập đến vào năm 1843 khi người vợ hiền tảo tần của ông bị một tên cai tổng dùng thủ đoạn đê hèn thủ tiêu chỉ vì không chiếm đoạt được nàng. Nỗi đau xé lòng biến thành ngọn lửa căm phẫn tột độ, ông tự tay trừng trị tên ác bá để rửa hận cho vợ rồi gạt nước mắt, dứt áo rời bỏ quê hương trốn xuống vùng Hưng Yên tìm đường sinh sống.

Tại bến cảng sầm uất này, định mệnh đã đưa đẩy ông trở thành thủy thủ cho một thương thuyền ngoại quốc, mở ra một chương đời lênh đênh góc bể chân trời. Bước chân của người thanh niên đất Tổ đã vạn dặm vượt trùng khơi, đặt chân đến Hương Cảng, Hà Lan, Anh quốc và cuối cùng cập bến Hợp chúng quốc Hoa Kỳ vào khoảng năm 1850. Giữa thời kỳ cơn sốt vàng đang sục sôi, ông hòa vào dòng người đổ xô về miền Viễn Tây nước Mỹ. Thế nhưng, đằng sau ánh lấp lánh của thứ kim loại quý giá ấy là một thế giới hỗn độn, trụy lạc và đầy rẫy sự cướp bóc tàn nhẫn khiến người trí thức phương Đông vô cùng chán ngán. Từ bỏ giấc mộng đãi cát tìm vàng, ông quay trở lại California, mưu sinh bằng ngòi bút với tư cách là nhân viên cho tòa soạn báo Daily Evening. Đến năm 1854, khi sự nhiễu nhương vô chính phủ của thế giới vàng phương Tây không còn chốn dung thân cho những tâm hồn thanh cao, ông quyết định bước lên một chuyến tàu biển quay về Hương Cảng, tạm nhập tịch Trung Quốc để tìm đường hồi hương.

Năm 1855, sau mười hai năm bôn ba hải ngoại, ông trở về Tổ quốc nhưng chọn vùng đất phương Nam làm nơi neo đậu cuối đời. Thuở bấy giờ, đồng bằng sông Cửu Long tuy đã được khai phá nhưng nhiều nơi vẫn chìm trong sự hoang vu trầm mặc. Mang theo tầm nhìn rộng mở, ông cùng một vài người bạn đồng tâm hiệp lực khai hoang mở cõi, góp công lớn lập nên làng Hòa An thuộc tổng An Tịnh, phủ Tân Thành, tỉnh An Giang, giáp ranh với làng Mỹ Trà. Khi thực dân Pháp nổ súng xâm lược và triều đình Tự Đức nhu nhược cắt nhượng ba tỉnh miền Đông vào năm 1862, bầu máu nóng của người con đất Việt lại sục sôi. Năm 1863, ông tìm đến hội quân cùng anh hùng Thiên hộ Võ Duy Dương, xây dựng căn cứ kháng chiến lẫy lừng tại Gò Tháp giữa lòng Đồng Tháp Mười. Vận dụng những kiến thức quân sự học hỏi được từ đất khách, ông tự tay vẽ kiểu các công sự chiến đấu mô phỏng theo đồn lũy vững chắc của tướng Suter tại California. Dưới ngọn cờ của Thiên hộ Dương, dũng tướng Trần Trọng Khiêm trực tiếp chỉ huy một đội nghĩa quân, lập nên những chiến công vang dội, đánh thắng quân Pháp qua hàng loạt trận huyết chiến tại Mỹ Trà, Cao Lãnh và Cai Lậy.